‘Thiền giữa đời thường’ - Tìm khoảng lặng trong một tâm trí không ngừng xao động
Nhiều người trong chúng ta chật vật giữ bình tĩnh ban ngày, rồi lại khó ngủ khi đêm xuống. Tâm trí bồn chồn và hay thay đổi khiến chúng ta lúc thì vui vẻ, lúc lại cảm thấy tồi tệ. Vậy khổ đau từ đâu đến, và làm thế nào để chúng ta có được bình yên?
Vội đến một nơi mình không muốn ở
Có những người lái xe đi làm phóng nhanh, vượt ẩu, bấm còi inh ỏi. Nhưng khi đến nơi, họ lại không muốn ở đó. Họ ghét chỗ làm, vì cảm thấy đó là nơi đầy áp lực và tranh đua. Nhưng về nhà, họ cũng chẳng thấy dễ chịu hơn. Vậy mà trên đường về, họ vẫn lái xe như thể muốn về đến nơi ngay lập tức.
Om Swami từng làm kinh doanh trước khi dành thời gian tu tập. Ông trở thành triệu phú ở tuổi 25. Năm năm sau, ông dành 13 tháng tu tập trong một căn nhà đất đơn sơ ở vùng hẻo lánh gần dãy Himalaya. Trong một cuốn hồi ký, Om Swami kể rằng thành công kinh doanh vẫn không khiến ông hài lòng với cuộc sống của mình.
Trong “Thiền giữa đời thường”, Om Swami bàn về sự bất mãn ngay cả khi người ta đã có nhà, có xe mà vẫn muốn đổi sang thứ đắt tiền hơn. Theo Om Swami, sự bất mãn có thể khiến người ta tiếp tục mua sắm dù đã có nhiều của cải: “Chúng ta chạy theo quá nhiều thứ đến mức không còn thời gian dành cho chính mình; chúng ta lấp đầy sự trống rỗng của kiếp người không phải bằng cái đẹp hay niềm vui mà bằng sự bất mãn. Chúng ta theo đuổi của cải vật chất không chỉ vì mong muốn có được chúng, mà vì từ sâu bên trong, chúng ta không hài lòng với những gì mình có. Nhưng nếu chúng ta không hài lòng với những gì mình có thì dù có sở hữu bao nhiêu thứ đi nữa, chúng ta cũng không thể hạnh phúc”.
Bàn về sự tu tập, tác giả kể lại giai thoại của Đức Phật. Trước khi thành đạo, Thái tử Tất Đạt Đa từng sống trong cung điện, rồi rời bỏ cuộc sống ấy để tu khổ hạnh đến mức thân thể kiệt quệ. Cho đến một ngày, Ngài tình cờ nghe một người hát rong nói về việc lên dây đàn. Nếu lên quá căng dây sẽ đứt, nếu để quá lỏng, tiếng đàn sẽ lạc tông, chỉ khi được chỉnh ở mức vừa phải mới có thể chơi được những bản nhạc du dương.
Giai thoại nhấn mạnh đến việc thiền không phải phương pháp để tách con người khỏi cuộc sống, mà là điều chỉnh cách ta sống trong cuộc sống ấy. “Thiền tông nói rằng ta chỉ cần hiện diện trong khoảnh khắc hiện tại - khi ngay cả việc hít thở cũng là một phước lành - là đủ. Nếu không hạnh phúc với những gì mình đang có, ta sẽ không bao giờ hạnh phúc với bất cứ thứ gì mình có thể sẽ có trong tương lai”.
Tập chú tâm từ những việc thường ngày
Có một hiểu lầm phổ biến rằng sống tỉnh thức đồng nghĩa với sống chậm. Thực tế không hẳn vậy. Khi tỉnh thức, ta có thể chậm lại, nhưng tâm trí lại làm việc hiệu quả hơn. Không phải làm ít đi, mà là bớt bị phân tán bởi những tiếng ồn không cần thiết.
Om Swami gợi ý người đọc tập chú tâm vào những việc thường ngày. Khi rửa chén, đi bộ hay uống trà, người tập thử giữ sự chú ý ở việc mình đang làm. Ngay cả việc đơn giản như ăn một trái quýt cũng là thiền nếu ta biết mình đang bóc vỏ, đang tách từng múi, đang đưa múi quýt vào miệng, cảm nhận vị ngọt và vị chua trên đầu lưỡi. Điều quan trọng không nằm ở trái quýt, mà ở chỗ tâm trí có mặt trong chính khoảnh khắc đang diễn ra.
Với người mới bắt đầu, Om Swami gợi ý ngồi năm hoặc bảy phút, chú ý đến việc thực hành thay vì cố kéo dài thời gian. Trong lúc ngồi thiền, người tập có thể nghĩ sang chuyện khác; điều cần tập là nhận ra khi mình mất chú tâm. Bởi xét cho cùng, thiền không biến ta thành một pho tượng mà chỉ đơn giản là học cách nhận biết mình đang ở đâu.
Một bài tập khác được tác giả gợi ý là đặt bông hoa ở nơi dễ nhìn thấy, như trên bàn làm việc hay trong xe, rồi quan sát nó thay đổi. Chính quá trình ấy nhắc ta rằng cuộc đời cũng diễn ra theo cách tương tự: sinh ra, lớn lên, bừng nở, già đi và cuối cùng héo tàn. Không có cách nào giữ một bông hoa nguyên trạng mãi mãi, cũng như không có cách nào khiến một khoảnh khắc trong đời đứng yên. Việc biết rằng mọi thứ đều có thời hạn khiến ta biết trân trọng hiện tại hơn. Một tách trà, một trái quýt, một bông hoa, những vật nhỏ bé ấy lần lượt trở thành chiếc cầu nối để ta quay về với hiện tại.
Đó cũng là lý do vì sao cuốn sách mang tên “Thiền giữa đời thường”. Ta đâu cần phải đợi đến khi mọi hóa đơn đã thanh toán xong, công việc đâu vào đấy, các mối quan hệ êm đẹp và mọi rắc rối biến mất thì mới bắt đầu tìm kiếm bình yên. Ta có thể thiền ngay giữa một ngày làm việc mệt nhoài, lúc chan thìa canh, khi kẹt xe giữa ngã tư, hay cả khi đang đứng bên bồn rửa chén.
Bởi suy cho cùng, tỉnh thức không phải là nhìn thấy một thế giới hoàn toàn khác, mà là nhìn lại chính đời sống cũ bằng một đôi mắt khác. Khi tâm trí thôi bị cuốn đi theo những xao động ấy, ta nhận ra sự bình yên vốn chưa từng rời khỏi nơi này.
Bên cạnh những cách hành thiền, cuốn sách còn mở rộng sang nhiều chủ đề khác như bản chất của đau khổ; cách quan sát cảm xúc thay vì để bản thân bị chi phối bởi những phản ứng bộc phát như nóng giận hay lo âu; những phẩm chất mà một người thực hành thiền cần rèn luyện, như lòng trắc ẩn, sự khiêm nhường, tính kỷ luật và sự bao dung…
Sách đan xen tích truyện về Đức Phật, giai thoại các thiền sư và những việc thường ngày để rút ra nguyên lý và cách áp dụng vào thực tế. Nhờ đó, ngay cả những khái niệm vốn trừu tượng cũng trở nên dễ tiếp cận. Như tác giả đã nhiều lần chỉ ra, thiền không cần phải tách rời khỏi đời sống, bởi chính trong đời sống chúng ta mới cần đến sự bình thản mà thiền đem lại.
Về tác giả:
Om Swami là một bậc thầy tâm linh, nhà huyền môn và tác giả của nhiều quyển sách bán chạy. Ông nổi tiếng là am hiểu sâu sắc về cả kinh điển cổ xưa lẫn đời sống hiện đại. Sau khi lấy bằng MBA tại Đại học Sydney và tạo dựng một sự nghiệp kinh doanh thành công, ông trải qua một sự thức tỉnh tâm linh sâu sắc và quyết định từ bỏ mọi mưu cầu vật chất.
Om Swami đã dành nhiều năm chuyên tâm thiền định ở một nơi hẻo lánh dưới chân dãy Himalaya. Sau đó, ông sáng lập tu viện Sri Badrika Ashram tại Ấn Độ để hướng dẫn cho người muốn học đạo đến từ khắp nơi trên thế giới.
Là sự kết hợp hài hòa giữa trí tuệ vượt thời gian với những góc nhìn thực tế, các tác phẩm của Om Swami khiến những triết lý cao siêu, phức tạp trở nên gần gũi và dễ tiếp cận với đông đảo độc giả. Một số tác phẩm tiêu biểu: If Truth be Told: A Monk's Memoir, Mind Full to Mindful: Zen Wisdom from a Monk’s Bowl, A Million Thoughts: Learn All About Meditation from a Himalayan Mystic, The Last Gambit…
