Trung Quốc nắm trong tay hàng loạt 'quái vật' nghìn tấn có thể xuyên thủng núi đá, hơn 36 quốc gia đã mua

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới nhất của Bắc Kinh nhắm vào thiết bị xây dựng, trong đó có máy đào hầm, một trong những loại máy móc công nghiệp lớn nhất và phức tạp nhất thế giới.

Những cỗ máy này được sử dụng để xây dựng hệ thống tàu điện ngầm hoặc đào đường bộ, đường sắt xuyên núi. Trung Quốc hiện thống trị thị trường toàn cầu, trong khi Ấn Độ là một trong những khách hàng lớn.

Các công trường xây dựng có thể không phải là điểm nghẽn dễ nhận thấy của nền kinh tế toàn cầu, khác với công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) mà Bắc Kinh cũng đề xuất bổ sung vào danh mục hạn chế xuất khẩu, hay đất hiếm được sử dụng trong điện thoại thông minh và vũ khí công nghệ cao.

Hơn nữa, dù Trung Quốc nắm giữ vị thế áp đảo trong ngành công nghiệp này, nước này vẫn chưa hoàn toàn độc quyền. Việc tìm cách biến lợi thế đó thành công cụ gây sức ép có thể thúc đẩy các quốc gia khác tăng tốc phát triển năng lực cạnh tranh.

“Bắc Kinh ngày càng nhìn nhận vị thế nhà sản xuất thiết bị xây dựng hàng đầu thế giới của mình dưới góc độ chiến lược. Điều này làm gia tăng rủi ro phụ thuộc và tạo động lực để các quốc gia khác tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc”, Kyle Chan, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Brookings, nhận định.

Tuy nhiên, việc giảm phụ thuộc không dễ thực hiện trong ngắn hạn. Trong khi đó, các cuộc xung đột tại Ukraine và Iran đã cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn của các công trình ngầm đối với hoạt động quân sự.

Đặc biệt, đối với Ấn Độ, những hạn chế xuất khẩu mới của Trung Quốc, dự kiến có hiệu lực vào cuối tháng 11, còn mang ý nghĩa nhạy cảm hơn. Ngoài máy đào hầm, các biện pháp kiểm soát còn áp dụng với nhiều loại thiết bị xây dựng khác, bao gồm máy phun bê tông ở độ cao lớn.

Bắc Kinh viện dẫn khả năng các thiết bị này được sử dụng cho mục đích kép, phục vụ cả các dự án dân sự lẫn quân sự. Trung Quốc đồng thời tuyên bố những “quốc gia và khu vực nhạy cảm có tranh chấp với Trung Quốc” sẽ phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt hơn.

Có nhiều lý do khiến giới lãnh đạo Ấn Độ cho rằng tuyên bố này đang nhắm trực tiếp vào New Delhi.

Ấn Độ đang xây dựng các tuyến đường sắt và đường bộ tại khu vực biên giới Himalaya nhằm rút ngắn thời gian triển khai lực lượng quân sự. Những dự án đó đòi hỏi phải xây dựng số lượng lớn đường hầm.

Theo Sun Chenghao, chuyên gia tại Trung tâm Chiến lược và An ninh Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, việc đưa thiết bị thi công ở độ cao lớn vào danh mục kiểm soát có thể cho thấy Trung Quốc đặc biệt chú ý đến những khu vực địa hình nhạy cảm về mặt chiến lược.

“Đối với Trung Quốc, mối quan tâm cốt lõi là năng lực kỹ thuật của nước này được sử dụng ở đâu và liệu chúng có thể góp phần tăng cường cơ sở hạ tầng quân sự của một quốc gia khác hay không”, ông Sun nói.

Trung Quốc từng sử dụng vị thế là nhà xuất khẩu máy đào hầm hàng đầu thế giới để gây sức ép.

Năm 2024, Bắc Kinh đã trì hoãn nỗ lực của tập đoàn Herrenknecht AG (Đức) trong việc bán máy đào hầm cho Ấn Độ. Đáng chú ý, Herrenknecht sản xuất một phần thiết bị của mình tại Trung Quốc.

Các máy móc này dự kiến được sử dụng trong những dự án lớn như tuyến đường sắt cao tốc Ahmedabad-Mumbai và hệ thống tàu điện ngầm Delhi.

Người phát ngôn của Herrenknecht cho biết doanh nghiệp đang nghiên cứu các hạn chế xuất khẩu mới nhất của Trung Quốc.

Theo Ajay Srivastava, nhà sáng lập tổ chức nghiên cứu Global Trade Research Initiative có trụ sở tại New Delhi, đối với những dự án được ưu tiên, Ấn Độ có thể điều chuyển thiết bị từ các công trường khác để bảo đảm tiến độ.

Tuy nhiên, nước này còn đối mặt với một trở ngại khác: Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới của Trung Quốc cũng áp dụng đối với linh kiện.

“Khi những cỗ máy này bị hao mòn nghiêm trọng trong quá trình vận hành, chúng tôi cần được cung cấp phụ tùng thường xuyên”, ông Srivastava cho biết.

Theo ông, điều đó đồng nghĩa các quy định mới không chỉ ảnh hưởng đến việc mua sắm máy móc mới mà còn tác động đến cả đội máy đào hầm đang được sử dụng tại Ấn Độ.

Ấn Độ không phải quốc gia duy nhất mua thiết bị đào hầm của Trung Quốc. Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, nước này hiện chiếm khoảng 70% thị trường máy đào hầm toàn cầu.

China Railway Engineering Equipment Group Co Ltd, nhà sản xuất hàng đầu trong lĩnh vực này, cho biết thiết bị của doanh nghiệp đã được sử dụng tại 36 quốc gia, bao gồm Đan Mạch và Pháp.

Ngoài Herrenknecht, Mỹ và Nhật Bản cũng có những nhà sản xuất có khả năng cung cấp thiết bị thay thế.

Về dài hạn, các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc có thể trở thành cơ hội cho một số doanh nghiệp này. Tuy nhiên, đối với phần lớn khách hàng, việc lập tức chuyển sang nhà cung cấp khác thay cho doanh nghiệp Trung Quốc là điều không dễ dàng.

Tương tự, việc xây dựng năng lực sản xuất trong nước cũng là một thách thức, dù đây là lựa chọn hấp dẫn đối với một quốc gia rộng lớn như Ấn Độ, nơi đang triển khai những kế hoạch phát triển cơ sở hạ tầng đầy tham vọng.

Bộ trưởng Giao thông Đường bộ và Đường cao tốc Ấn Độ Nitin Gadkari từng cho biết nước này đặt mục tiêu đầu tư tới 9,6 tỷ USD vào các dự án đào hầm trong 5 năm tới. Ông đồng thời kêu gọi ngành công nghiệp nội địa đẩy mạnh sản xuất máy đào hầm.

Theo các thông tin được công bố, Chính phủ Ấn Độ cũng đang xem xét chương trình ưu đãi trị giá 1,2 tỷ USD dành cho các nhà sản xuất thiết bị xây dựng.

R. Shankar Raman, Chủ tịch tập đoàn kỹ thuật Larsen & Toubro Ltd. có trụ sở tại Mumbai, cho biết doanh nghiệp đang phát triển một mẫu máy đào hầm thử nghiệm.

Ông nhận định nếu dự án thử nghiệm thành công, Larsen & Toubro có thể tự sản xuất thiết bị phục vụ nhu cầu của mình, đồng thời cung cấp cho các khách hàng khác.

Tuy nhiên, trong bối cảnh ngành chế tạo máy đào hầm của Ấn Độ vẫn ở giai đoạn phát triển ban đầu, còn Trung Quốc đã thiết lập được năng lực sản xuất quy mô lớn, doanh nghiệp Ấn Độ gần như không có khả năng cạnh tranh về chi phí.

“Nếu mọi người vẫn tiếp tục so sánh với giá của Trung Quốc và tìm cách nhập khẩu thiết bị từ nước này, Ấn Độ sẽ rơi vào thế bất lợi”, ông Raman cảnh báo.