TS Phan Đức Hiếu chỉ rõ nghịch lý: Có DN vốn điều lệ chỉ ghi trên giấy, hàng loạt dự án vẫn mắc kẹt vì chưa xác định được giá trị

Phát biểu tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng", TS Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho rằng điều quan trọng nhất trong giai đoạn tới là phải thống nhất lại cách hiểu về tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước (DNNN).

Theo ông, tái cơ cấu không đơn thuần là giảm số lượng doanh nghiệp thông qua sáp nhập, giải thể hay thoái vốn. Mục tiêu cốt lõi phải là nâng cao hiệu quả hoạt động, sức cạnh tranh của DNNN và khu vực kinh tế Nhà nước, đúng với tinh thần Nghị quyết 79 về vai trò dẫn dắt, mở đường và thúc đẩy đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Nhà nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Hiếu đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Nhiều doanh nghiệp có vốn điều lệ "trên giấy", tài sản chưa thể định giá

Giải pháp đầu tiên, theo ông Hiếu, là phải xử lý dứt điểm các tồn đọng về tài chính, nghĩa vụ pháp lý và đất đai - những "điểm nghẽn" kéo dài nhiều năm đang cản trở quá trình cổ phần hóa, chuyển giao và tái cơ cấu DNNN.

Ông chỉ ra thực trạng nhiều doanh nghiệp vẫn tồn tại tình trạng vốn điều lệ chỉ ghi trên giấy tờ nhưng chưa được cấp đủ vốn thực tế. Cùng với đó là phương án sử dụng đất chưa rõ ràng, nhiều tài sản và dự án chưa thể xác định đầy đủ giá trị khi thực hiện chuyển giao.

Theo ông, chính những tồn đọng này khiến nhiều kế hoạch tái cơ cấu kéo dài, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực Nhà nước và ảnh hưởng đến tiến độ sắp xếp doanh nghiệp.

“Đề nghị Bộ Tài chính rà soát toàn diện các vướng mắc, phân loại theo thẩm quyền để trình Quốc hội, Chính phủ hoặc các bộ, ngành ban hành cơ chế xử lý dứt điểm. Thậm chí, cần nghiên cứu một nghị quyết đặc thù nhằm tháo gỡ các tồn đọng lịch sử nếu các quy định hiện hành không còn phù hợp”, ông nói.

Không thể bán vốn theo "kế hoạch cứng"

Nhóm giải pháp thứ hai được ông Hiếu nhấn mạnh là nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế. Theo ông, Việt Nam không nên áp dụng nguyên mẫu các nguyên tắc quản trị của OECD mà cần chọn lọc những nội dung phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm doanh nghiệp và từng lĩnh vực.

Sau khi lựa chọn được các nguyên tắc phù hợp, cơ quan quản lý cần tiếp tục thể chế hóa thành các quy định pháp luật, đặc biệt là những nội dung liên quan đến quản trị hiện đại, tuyển dụng lãnh đạo chuyên nghiệp và thành viên hội đồng quản trị độc lập.

"Chỉ khi có hành lang pháp lý đầy đủ, doanh nghiệp Nhà nước mới có thể áp dụng hiệu quả các chuẩn mực quản trị tiên tiến", ông Hiếu nhấn mạnh.

Ở nhóm giải pháp thứ ba, ông đề nghị chuyển mạnh từ phương thức sắp xếp, thoái vốn theo tư duy hành chính sang cơ chế thị trường. Theo ông, việc bán vốn Nhà nước không thể thực hiện theo kế hoạch cứng, mà phải căn cứ vào nhu cầu của thị trường. Nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp thay vì chỉ nhìn vào giá trị tài sản thuần túy.

Từ đó, ông đề xuất sớm nâng cấp Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) thành một quỹ đầu tư Nhà nước chuyên nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 79, được trao quyền chủ động hơn trong quản lý danh mục đầu tư, mua bán và tái cơ cấu vốn theo hiệu quả thị trường thay vì phụ thuộc vào các thủ tục hành chính.

Theo ông Hiếu, đây sẽ là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước, đồng thời tăng sức cạnh tranh của khu vực DNNN trong giai đoạn 2026-2030.

Luật số 68 xóa bỏ tư duy "xin ý kiến để quyết định"

Đề cập đến Luật số 68, ông Phan Đức Hiếu cho biết một trong những vấn đề được ban soạn thảo trăn trở nhất trong quá trình sửa đổi luật là làm rõ bản chất của việc "xin ý kiến". Theo ông, trước đây, quy định chưa phân biệt rõ việc xin ý kiến là để tham khảo hay để quyết định, dẫn đến trách nhiệm giữa các chủ thể không rõ ràng, gây lúng túng trong quá trình thực hiện.

Tinh thần xuyên suốt của Luật số 68 là xác định rõ vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Cơ quan này chỉ thực hiện hai chức năng: thẩm định và phê duyệt đối với những nội dung thuộc thẩm quyền; hoặc giám sát đối với các nội dung doanh nghiệp đã được phân cấp, phân quyền tự quyết.

Sau khi được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, chính doanh nghiệp sẽ là đơn vị ban hành quyết định và chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện. Đối với các nội dung đã được trao quyền, doanh nghiệp tự quyết định, tự chịu trách nhiệm và thông báo cho cơ quan đại diện chủ sở hữu để phục vụ công tác giám sát, thay vì phải xin ý kiến trong suốt quá trình ra quyết định như trước đây.

Ông Hiếu cũng cho rằng nếu quá trình triển khai cho thấy phạm vi phân cấp, phân quyền vẫn chưa đủ rộng để doanh nghiệp chủ động thực hiện nhiệm vụ thì hoàn toàn có thể tiếp tục rà soát, mở rộng hơn nữa. Đồng thời, các văn bản hướng dẫn thi hành phải bám sát tinh thần của Luật số 68, tránh tình trạng thu hẹp quyền tự chủ mà luật đã trao cho doanh nghiệp Nhà nước.