Từng chạm mốc tỷ đô mỗi tháng, xuất khẩu sầu riêng bất ngờ 'bốc hơi' 25% doanh số ngay trước thềm chạy nước rút cuối năm

Thị trường sầu riêng vừa trải qua một đợt sụt giảm bất ngờ sau chuỗi ngày tăng trưởng nóng. Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này trong tháng 9/2026 chỉ đạt 729,09 triệu USD. Con số này bốc hơi 23,8% so với tháng liền kề trước đó và giảm tới 25% so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng nói, diễn biến này đi ngược hoàn toàn với quỹ đạo thăng hoa của 4 tháng trước đó. Đặc biệt là tháng 8, khi ngành sầu riêng ghi nhận mức kim ngạch 956 triệu USD, tăng 62% và gần như chạm tay vào cột mốc lịch sử 1 tỉ USD mỗi tháng.

Giải mã cú sụt giảm trăm triệu USD

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), lý giải nguyên nhân đằng sau cú hụt hơi này chủ yếu đến từ yếu tố thời tiết. Thay vì vượt mốc 1 tỉ USD như kỳ vọng từ dữ liệu năm 2025, những trận mưa lớn kéo dài tại Tây Nguyên đã giáng một đòn mạnh vào chất lượng trái. Tỉ lệ sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu sụt giảm nghiêm trọng khiến nguồn cung bị bóp nghẹt. Ngoài câu chuyện thời tiết, các doanh nghiệp xuất khẩu còn phải đối mặt với hàng loạt rào cản kỹ thuật. Vấn đề kiểm soát dư lượng cadimi tại một số vùng trồng ở Đồng bằng sông Cửu Long vẫn chưa được giải quyết triệt để. Trong khi đó, giá sầu riêng chính vụ tại Đông Nam Bộ và Tây Nguyên năm nay lại ghi nhận mức thấp hơn mặt bằng chung của năm ngoái. Bất chấp cú vấp tháng 9, bức tranh tổng thể 9 tháng đầu năm vẫn giữ được tông màu sáng. Tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 3,45 tỉ USD, tăng trưởng 25% so với cùng kỳ năm trước.

Thị trường Trung Quốc tiếp tục thể hiện sức ảnh hưởng tuyệt đối. Trong tháng 9, quốc gia tỉ dân này tiêu thụ 711,32 triệu USD sầu riêng Việt Nam, giảm 25,9% so với cùng kỳ nhưng vẫn thâu tóm tới 97,6% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tính chung 3 quý đầu năm, dòng tiền từ Trung Quốc mang về gần 3,3 tỉ USD, tăng 27,6%. Tỉ lệ phụ thuộc vào thị trường này tiếp tục phình to từ 93,56% lên 95,55%. Sự lép vế của các thị trường khác được thể hiện rõ qua các con số: Papua New Guinea đứng thứ hai với vỏn vẹn 37,68 triệu USD, theo sau là Hồng Kông (36,7 triệu USD) và Đài Loan (31,3 triệu USD).

Từ những dữ kiện này, VINAFRUIT đã phải điều chỉnh lại mức dự báo. Doanh thu cả năm 2026 nhiều khả năng chỉ dừng ở mức 4,5 đến 4,7 tỉ USD, thay vì con số 5 tỉ USD đầy tham vọng. Để đạt được cột mốc hạ chuẩn này, toàn ngành cần phải mang về thêm ít nhất 1,05 tỉ USD trong 3 tháng cuối năm. Lối thoát cho sự bấp bênh của trái tươi đang dần hé mở khi sầu riêng đông lạnh và các sản phẩm chế biến ghi nhận tín hiệu tăng trưởng tốt. "Đầu tư vào công nghệ chế biến, siết chặt quản lý vùng trồng và kiểm soát nghiêm ngặt các chất cấm không chỉ là hướng đi để nâng tầm giá trị mà còn là chiếc phao cứu sinh trước những biến động thời tiết và thị trường," ông Nguyên nhận định.