Vị bác sĩ được phong Giáo sư đợt đầu tiên của Việt Nam: Đích thân Bác Hồ đưa về nước, từng là Giám đốc bệnh viện, Viện trưởng

Bác sĩ Trần Hữu Tước là một trong những trí thức Việt Nam tiêu biểu. Có tài năng, sự nghiệp rộng mở ở nước ngoài nhưng ông tự nguyện từ bỏ tất cả để trở về quê hương, đem kiến thức và chuyên môn phục vụ đất nước.

Giáo sư Trần Hữu Tước sinh ngày 13/10/1913, trong một gia đình trung lưu ở Hà Nội. Ngay từ nhỏ, ông có thành tích học tập xuất sắc. Sau khi hoàn thành bậc trung học, ông nhận học bổng sang Pháp du học và trúng tuyển vào Trường Đại học Y khoa Paris.

Tại đây, ông theo đuổi ngành y và sớm được các thầy cô công nhận. Năm 1940, sau khi bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ y khoa, ông được giữ lại trường làm trợ lý thứ nhất cho Giáo sư Lơ-mi-e, một chuyên gia Tai - Mũi - Họng nổi tiếng ở Pháp.

Bác sĩ Trần Hữu Tước còn được mời giảng dạy và điều trị tại nhiều bệnh viện ở Pháp. Thu nhập của ông lên tới hơn 20.000 phrăng Pháp, mức được xem là rất cao vào thời điểm ấy. Một sự nghiệp ổn định, cuộc sống sung túc cùng nhiều cơ hội thăng tiến đang rộng mở trước mắt vị bác sĩ trẻ người Việt.

Tuy nhiên, ông lựa chọn con đường khác. Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp theo lời mời của Chính phủ Pháp, lời kêu gọi trí thức Việt kiều trở về đóng góp cho đất nước đã tác động mạnh mẽ đến vị bác sĩ trẻ. Ngày 31/5/1946, cùng với những trí thức yêu nước như Trần Đại Nghĩa, Võ Quý Huân... ông quyết định rời nước Pháp, từ bỏ cuộc sống đầy đủ và sự nghiệp đang phát triển để trở về phục vụ Tổ quốc.

Trở về Việt Nam, bác sĩ Trần Hữu Tước mang theo hành trang không chỉ là kiến thức y khoa được đào tạo bài bản ở châu Âu mà còn là kinh nghiệm chuyên môn tích lũy qua nhiều năm làm việc tại Pháp. Ông nhanh chóng tham gia công tác giảng dạy, điều trị và đào tạo đội ngũ y tế trong nước.

Trở về nước, bác sĩ Trần Hữu Tước tham gia giảng dạy tại Trường Đại học Y Dược Việt Nam (nay là Đại học Y Hà Nội). Ông cũng chính là người đặt nền móng cho chuyên ngành Tai - Mũi - Họng. Tháng 11/1946, ông thực hiện bài giảng đầu tiên bằng tiếng Việt về chuyên ngành này, thu hút sự quan tâm của giảng viên, sinh viên và đánh dấu bước phát triển mới của việc đào tạo y khoa bằng tiếng Việt.

Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ năm 1946, ông tham gia đội điều trị của Trung đoàn Thủ đô, trực tiếp chăm sóc thương binh trong 60 ngày đêm chiến đấu tại Hà Nội.

Đầu năm 1947, ông tiếp tục công tác y tế ở vùng tự do, khám chữa bệnh cho bộ đội và nhân dân. Khi Trường Đại học Y chuyển lên Chiêm Hóa (Tuyên Quang), ông phụ trách đào tạo chuyên khoa Tai - Mũi - Họng, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ y tế kế cận.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, bác sĩ Trần Hữu Tước trở về Hà Nội và được giao xây dựng khoa Tai - Mũi - Họng tại Bệnh viện Bạch Mai.

Năm 1955, ông cùng 8 bác sĩ khác trở thành những người đầu tiên được phong hàm Giáo sư, trong đó có các tên tuổi như Hồ Đắc Di, Đỗ Xuân Hợp, Đặng Vũ Hỉ, Đặng Văn Ngữ, Tôn Thất Tùng.

Trong nhiều năm gắn bó với ngành y, ông đào tạo hơn 500 bác sĩ, cán bộ chuyên ngành Tai - Mũi - Họng.

Năm 1956, ông được bổ nhiệm làm Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai; đến năm 1969, ông trở thành Viện trưởng đầu tiên của Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương.

Cùng với công tác giảng dạy, đào tạo, bác sĩ Trần Hữu Tước còn dành thời gian nghiên cứu. Từ năm 1955-1965, Giáo sư Trần Hữu Tước đã đóng góp 20 đề tài nghiên cứu chính. Những đề tài nổi bật có thể kể đến “Phương pháp sử dụng niêm mạc xoang lê trong thuật ung thư thanh quản hạ cánh nghiên cứu trong những năm 1960-1965, được Ủy ban khoa học Nhà nước đánh giá cao và được Chính phủ tặng khen thưởng.

Ông cùng các học trò cũng đã công bố nhiều công trình có giá trị thực tiễn như Viêm tai xương chũm hài nhi (1956); Điều trị lợi (1977); Dị vật thanh quản, thực quản (1957); Khối u đặc đỉnh vòm (1958); Khối u xung quanh và đường khám phá mới; Ung thư vòm vòm (1964); Ung thư hạ đẳng thanh quản (1965)…

Bên cạnh chuyên môn, bác sĩ Trần Hữu Tước còn đảm nhiệm nhiều trọng trách trong hoạt động xã hội và chính trị. Ông là đại biểu Quốc hội các khóa II, III, IV; Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Chủ tịch đầu tiên của Tổng Hội Y học Việt Nam; Phó Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ và Chủ tịch Hội Tai Mũi Họng Việt Nam.

Năm 1966, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Sau khi nghỉ hưu, ông vẫn tiếp tục khám chữa bệnh cho người dân tại nơi sinh sống ở phố Bà Triệu, Hà Nội. Năm 1983, ông được trao Huân chương Độc lập hạng Nhất và qua đời ngày 23/10 cùng năm.

Những đóng góp của ông tiếp tục được ghi nhận sau khi qua đời. Năm 1996, Nhà nước truy tặng bác sĩ Trần Hữu Tước Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học - kỹ thuật.

Năm 2005, Hà Nội đặt tên ông cho một tuyến phố tại khu vực quận Đống Đa cũ. Năm 2013, lễ kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông được tổ chức, tri ân một trong những người đặt nền móng cho chuyên ngành Tai - Mũi - Họng Việt Nam.

Từ một trí thức có sự nghiệp rộng mở ở Pháp, Giáo sư Trần Hữu Tước trở về Việt Nam, tham gia kháng chiến và dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp đào tạo, chữa bệnh và xây dựng nền y học nước nhà. Di sản ông để lại không chỉ nằm ở những thành tựu chuyên môn hay đội ngũ thầy thuốc được đào tạo mà còn ở hình ảnh một trí thức Việt Nam lựa chọn trở về, đem kiến thức và tài năng phục vụ Tổ quốc trong những năm tháng đất nước còn nhiều khó khăn.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Giáo sư Trần Hữu Tước - Báo Nhân dân

Giáo sư - Bác sĩ Trần Hữu Tước (1913 - 1983) - Người trí thức tiêu biểu - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.