Vi phạm bảo hiểm xã hội có thể bị phạt gấp 3 lần, thậm chí xử lý hình sự

Ngày 15/10, Bảo hiểm xã hội TP.HCM phối hợp với Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM tổ chức hội nghị phổ biến, tuyên truyền pháp luật về bảo hiểm xã hội năm 2026, tập trung cập nhật những quy định mới về nghĩa vụ đóng và chế tài xử lý vi phạm đối với doanh nghiệp.

Tại hội nghị, bà Nguyễn Võ Minh Thư, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM, cho biết doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các quy định mới tại Nghị định 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế và Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội.

Theo bà Thư, các quy định này làm rõ trách nhiệm và chế tài đối với những hành vi vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm, bao gồm chậm đóng, trốn đóng và trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

Bà đề nghị doanh nghiệp chủ động rà soát việc thực hiện nghĩa vụ, cập nhật kịp thời quy định pháp luật để hạn chế vi phạm, đồng thời bảo đảm đầy đủ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Tách riêng từng hành vi, mức phạt có thể tăng lên

Bà Nguyễn Thị Hằng, Phó Trưởng phòng Kiểm tra Bảo hiểm xã hội TP.HCM, cho biết qua quá trình làm việc trực tiếp với các đơn vị sử dụng lao động, cơ quan bảo hiểm xã hội nhận thấy một số doanh nghiệp chưa nắm đầy đủ quy định mới về đối tượng tham gia, mức đóng, thời hạn đóng cũng như các chế độ mà người lao động được hưởng.

Một điểm mới đáng chú ý là việc xử phạt hành chính đối với các vi phạm về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp được tách riêng theo từng hành vi, thay vì gộp chung như cách áp dụng trước đây.

Theo bà Hằng, khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng, cơ quan chức năng sẽ xem xét riêng hành vi vi phạm đối với từng loại bảo hiểm. Do đó, nếu cùng một thiếu sót dẫn đến vi phạm nghĩa vụ tham gia nhiều loại bảo hiểm, doanh nghiệp có thể phải chịu nhiều chế tài tương ứng.

Bà lấy ví dụ, trường hợp doanh nghiệp không kịp thời làm thủ tục tham gia cho người thuộc diện bắt buộc và quá thời hạn 60 ngày dẫn đến bị xác định là trốn đóng, hành vi vi phạm có thể liên quan đến cả bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp.

“Điều đó có nghĩa là số tiền xử phạt vi phạm hành chính của chúng ta là 3 lần, khác hoàn toàn so với quy định về xử lý vi phạm trước đây”, bà Hằng lưu ý.

Trước những thay đổi này, cơ quan bảo hiểm xã hội khuyến nghị doanh nghiệp rà soát danh sách lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc, thực hiện đúng thủ tục đăng ký và bảo đảm đóng đủ, đúng thời hạn, tránh để phát sinh vi phạm trên nhiều lĩnh vực.

Doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng có thể bị khởi kiện

Bên cạnh chế tài xử phạt hành chính, bà Hằng cho biết Bảo hiểm xã hội TP.HCM đang phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15 về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự.

Theo bà Hằng, Quỹ Bảo hiểm xã hội là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, trong đó nguồn đóng góp từ người sử dụng lao động được sử dụng để chi trả các chế độ bảo hiểm cho người lao động. Vì vậy, hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn tác động đến lợi ích công cộng và việc thực hiện chính sách an sinh xã hội.

Tại hội nghị, bà Nguyễn Võ Minh Thư cũng cảnh báo doanh nghiệp cần nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bởi các hành vi chậm đóng, trốn đóng hiện có thể bị xử lý nghiêm, kể cả xử lý hình sự.

“Hiện ở thành phố, một số trường hợp viện kiểm sát đã mời làm việc, khởi kiện và tòa án cũng đã tiếp nhận hồ sơ”, bà Thư cho biết.

Ngoài vấn đề chậm đóng, trốn đóng, các doanh nghiệp tham dự hội nghị còn nêu nhiều vướng mắc liên quan đến việc tham gia bảo hiểm xã hội cho lao động nước ngoài, chế độ thai sản, ốm đau, sử dụng sổ bảo hiểm xã hội điện tử và thủ tục chốt sổ. Những trường hợp cụ thể được cán bộ chuyên môn tiếp nhận để tra cứu, hướng dẫn xử lý.

Bà Ức Lưu Phượng Vỹ, đang công tác tại Tập đoàn Amphenol Việt Nam, đánh giá hội nghị là dịp hữu ích để doanh nghiệp cập nhật quy định và được giải đáp trực tiếp những vấn đề chưa rõ.

Theo bà Vỹ, thông tin về pháp luật bảo hiểm xã hội hiện được chia sẻ trên nhiều kênh, nhưng việc trao đổi trực tiếp với cán bộ chuyên môn giúp doanh nghiệp kiểm chứng tính chính xác và cập nhật của quy định.

Bà cho biết chỉ khi tham dự hội nghị, bà mới nhận thấy rõ việc tách riêng từng hành vi vi phạm có thể khiến tổng mức phạt cộng dồn tăng đáng kể. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thận trọng hơn trong quá trình thực hiện nghĩa vụ, tránh những thiệt hại phát sinh do không tuân thủ quy định pháp luật.