Vì sao nguy cơ thiếu điện vẫn hiện hữu dù nguồn cung được đảm bảo?

Tại tọa đàm “Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026”, trả lời câu hỏi về những rủi ro có thể xảy ra nếu nắng nóng kéo dài hơn dự báo, ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Ban Điều hành Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), cho rằng điểm nghẽn của hệ thống điện không nằm ở một nhà máy hay một đường dây cụ thể mà là tổng hòa của nhiều yếu tố.

Theo ông Tuấn, thách thức đầu tiên đến từ tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện rất lớn trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong khi đó, một dự án nguồn điện quy mô lớn thường mất từ 5-10 năm để hoàn thành và đưa vào vận hành, khiến áp lực đáp ứng nhu cầu điện ngày càng gia tăng.

Yếu tố thứ hai là tác động của thời tiết. Theo dự báo, giai đoạn từ giữa năm 2026 đến năm 2027 sẽ bước vào chu kỳ El Nino, làm gia tăng nguy cơ khô hạn, lượng nước về các hồ thủy điện giảm, trong khi nhu cầu sử dụng điện cho làm mát tăng mạnh. Điều này sẽ tạo áp lực lớn cho hệ thống điện trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Điểm nghẽn thứ ba là hạ tầng truyền tải liên vùng. Những năm gần đây, nhiều dự án năng lượng tái tạo và điện khí LNG tập trung phát triển tại miền Nam, trong khi miền Bắc vẫn là khu vực có nhu cầu điện tăng nhanh. Điều này khiến miền Bắc phụ thuộc nhiều vào hệ thống truyền tải 500kV Bắc - Nam. Nếu xảy ra sự cố trên các tuyến truyền tải trọng yếu, việc cung ứng điện cho khu vực phía Bắc sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể.

Thách thức thứ tư là khả năng dự phòng nguồn điện trong các đợt nắng nóng kéo dài. Theo ông Tuấn, khi nhiệt độ tăng cao, các tổ máy nhiệt điện than thường dễ gặp sự cố hoặc suy giảm công suất, trong khi nguồn thủy điện cũng bị hạn chế nếu lượng nước về hồ thấp. Điều này làm giảm mức dự phòng của hệ thống điện, đặc biệt tại miền Bắc.

Để ứng phó với các tình huống bất lợi, NSMO đã xây dựng nhiều lớp kịch bản dự phòng, trong đó ưu tiên khai thác tối ưu các hồ thủy điện lớn trên lưu vực sông Đà nhằm hỗ trợ hệ thống điện miền Bắc.

Thông tin tại tọa đàm, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết từ cuối năm 2025, Bộ Công Thương đã xây dựng ba kịch bản tăng trưởng phụ tải điện cho năm 2026, gồm kịch bản cơ sở tăng 8,5%, kịch bản điều hành tăng 11,7% và kịch bản dự phòng tăng 14,1%.

Thực tế 5 tháng đầu năm cho thấy nhu cầu điện tăng mạnh do nắng nóng đến sớm và kéo dài. Riêng ngày 28/5, sản lượng điện toàn hệ thống đạt khoảng 1,2 tỷ kWh, trong khi công suất cực đại vượt 57.000 MW. Tổng sản lượng điện 5 tháng đầu năm tăng 9,3% so với cùng kỳ năm 2025, cao hơn kịch bản cơ sở nhưng vẫn thấp hơn kịch bản điều hành.

Theo ông Hùng, điều này cho thấy hệ thống điện hiện vẫn trong tầm kiểm soát. Tuy nhiên, trước những áp lực dự báo sẽ gia tăng trong nửa cuối năm, Bộ Công Thương đã chỉ đạo NSMO và EVN cập nhật phương án vận hành mới. Dự kiến cả năm 2026, sản lượng điện toàn hệ thống sẽ đạt khoảng 352,4 tỷ kWh, tăng 9,1% so với năm trước.

Liên quan đến nguồn nhiên liệu cho phát điện, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho biết EVN đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung than và khí LNG trong bối cảnh xung đột tại khu vực Vùng Vịnh ảnh hưởng đến chuỗi logistics toàn cầu.

EVN đã làm việc với các đối tác cung cấp than từ Indonesia, Australia và các nguồn nhập khẩu khác để điều chỉnh kế hoạch giao hàng; đồng thời phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Tổng công ty Đông Bắc nhằm tăng nguồn cung than trong nước. Đối với khí LNG, EVN đã phối hợp chặt chẽ với PV GAS và đơn vị vận hành hệ thống điện để xây dựng kế hoạch huy động phù hợp.

Theo ông Hải, nhờ sự chuẩn bị từ sớm, nguồn than cho các nhà máy điện của EVN trong thời gian qua, đặc biệt trong đợt nắng nóng cuối tháng 5, vẫn được bảo đảm đầy đủ. EVN cũng đã chuẩn bị đủ nhiên liệu cho các tháng cao điểm mùa khô sắp tới, nhằm bảo đảm hoạt động sản xuất điện không bị gián đoạn.