Vị thuốc ấm quen thuộc giúp bạn tăng sức đề kháng trong mùa lạnh

Khi thời tiết chuyển lạnh, đặc biệt vào những tháng cuối năm, cơ thể con người dễ bị ảnh hưởng bởi hàn khí, dẫn đến cảm lạnh, viêm đường hô hấp, đau nhức cơ thể và rối loạn tiêu hóa. Trong kho tàng ẩm thực và y học truyền thống, gừng được xem là một trong những nguyên liệu đơn giản nhưng mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, đặc biệt phù hợp để sử dụng trong mùa đông.

Từ hàng nghìn năm trước, gừngđã được y học phương Đông sử dụng như một vị thuốc giúp làm ấm cơ thể, phòng cảm lạnh, điều hòa tiêu hóa và tăng cường sức đề kháng. Ngày nay, nhiều nghiên cứu của y học hiện đại cũng đã chứng minh những công dụng này.

Theo các chuyên gia, trong y học cổ truyền, gừng tươi (sinh khương) có vị cay, tính ấm, quy vào kinh phế, tỳ và vị. Sinh khương có tác dụng phát tán phong hàn, làm ấm dạ dày, hóa đàm, chống nôn, thường được sử dụng khi cơ thể bị nhiễm lạnh với các biểu hiện như sợ lạnh, nghẹt mũi, hắt hơi, ho đờm loãng, đau đầu nhẹ.

Trong khi đó, gừng khô (can khương) có tính ấm mạnh hơn, thiên về ôn trung tán hàn, rất phù hợp với những người có cơ địa tỳ vị hư hàn, hay đau bụng, tiêu chảy, lạnh bụng khi thời tiết lạnh. Chính sự khác biệt này giúp gừng trở thành vị thuốc linh hoạt, có thể sử dụng tùy theo thể trạng và mục đích chăm sóc sức khỏe.

Theo quan niệm y học cổ truyền, mùa đông là thời điểm dương khí trong cơ thể suy giảm, hàn tà dễ xâm nhập qua da, mũi, miệng. Khi dương khí bị bế tắc, các cơ quan như phế, tỳ, vị hoạt động kém hiệu quả, khiến cơ thể dễ mệt mỏi, lạnh tay chân, đau nhức xương khớp và mắc các bệnh đường hô hấp. Gừng có tác dụng khai thông bế tắc, làm ấm kinh lạc, tăng cường vệ khí, giúp cơ thể chống lại các yếu tố gây bệnh từ môi trường.

Chỉ một ly nước gừng ấm vào buổi sáng cũng có thể giúp làm dịu cổ họng, ấm bụng, thúc đẩy lưu thông khí huyết và mang lại cảm giác tỉnh táo trong ngày lạnh.

Không chỉ dừng lại ở kinh nghiệm dân gian, y học hiện đại đã chỉ ra nhiều cơ chế khoa học giải thích vì sao gừng có lợi trong mùa lạnh. Gừng chứa nhiều hoạt chất sinh học quan trọng như gingerol, shogaol và zingerone.

Gingerol có tác dụng chống viêm mạnh, giúp ức chế các chất trung gian gây viêm, từ đó hỗ trợ giảm nguy cơ viêm họng, ho và kích ứng đường hô hấp - những vấn đề thường gặp khi thời tiết lạnh. Shogaol, hoạt chất hình thành khi gừng được đun nóng hoặc sấy khô, có tác dụng giảm đau và giúp cải thiện tình trạng đau nhức cơ xương khớp do thay đổi nhiệt độ.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy gừng có khả năng cải thiện tuần hoàn máu ngoại vi nhờ tác dụng giãn mạch nhẹ. Điều này giúp giảm cảm giác lạnh tay chân - tình trạng phổ biến ở người cao tuổi hoặc người có tuần hoàn kém vào mùa đông.

Ngoài ra, gừng còn hỗ trợ tiêu hóa, kích thích nhu động ruột, giảm đầy hơi, buồn nôn và giúp cơ thể hấp thu dưỡng chất tốt hơn. Các chất chống oxy hóa trong gừng góp phần tăng cường miễn dịch và giảm stress sinh học do lạnh, giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với môi trường.

Bác sĩ khuyến nghị, có thể sử dụng gừng dưới dạng nước uống ấm để phát huy hiệu quả tốt nhất. Một công thức đơn giản gồm gừng tươi thái lát mỏng, táo tàu, quế, cam thảo đun cùng nước, sau đó thêm mật ong khi nước còn ấm. Thức uống này phù hợp dùng vào buổi sáng hoặc buổi chiều, giúp làm ấm cơ thể và hỗ trợ phòng cảm lạnh.

Tuy nhiên, gừng dù tốt cũng không nên lạm dụng. Việc sử dụng quá nhiều có thể gây nóng trong, kích ứng dạ dày. Đặc biệt, gừng có thể làm tăng tác dụng của thuốc chống đông máu như warfarin, aspirin liều cao hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu. Với người mắc đái tháo đường, dùng nhiều gừng có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết khi đang điều trị bằng thuốc.

Các chuyên gia nhấn mạnh, gừng không phải “thần dược” nhưng là một trợ thủ tự nhiên, an toàn nếu dùng đúng cách. Việc kết hợp gừng trong chế độ ăn uống hằng ngày, cùng lối sống lành mạnh, giữ ấm cơ thể và dinh dưỡng cân bằng sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh.