Vị Thiếu tướng Công an duy nhất có hàm Giáo sư Toán học, từng du học Pháp, lấy 3 bằng kỹ sư và 2 bằng tiến sĩ trong 10 năm

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Đình Ngọc (1932-2006), quê ở huyện Phú Xuyên cũ, Hà Nội. Ông là nhà khoa học có nhiều đóng góp trong lĩnh vực Toán học, Tin học và Viễn thông, đồng thời là chiến sĩ tình báo hoạt động bí mật trong lòng đối phương.

Thiếu tướng Nguyễn Đình Ngọc được biết đến là chiến sĩ tình báo duy nhất trong lịch sử cách mạng Việt Nam có học hàm Giáo sư. Trong quá trình hoạt động, ông đã cung cấp nhiều thông tin quan trọng phục vụ cách mạng, đồng thời có những đóng góp đáng kể trong việc xây dựng và phát triển hệ thống thông tin, viễn thông của lực lượng Công an nhân dân.

Con đường đến với hoạt động tình báo của Thiếu tướng Nguyễn Đình Ngọc gắn với một biến cố đau thương từ thời trẻ. Chứng kiến cha bị kẻ thù sát hại ngay trước mắt, ông mang theo lời dặn cuối cùng của cha: “Con ở lại cố học cho giỏi và giúp người khác. Dân mình khổ trước hết vì giặc dốt”.

Lời trăng trối ấy trở thành động lực để chàng trai trẻ theo đuổi con đường học tập, nuôi dưỡng niềm say mê Toán học và ý chí góp sức cho đất nước. Nỗi đau mất cha cùng lòng căm thù quân xâm lược cũng góp phần định hình lựa chọn của ông trong những năm tháng tiếp theo.

Năm 1953, khi 21 tuổi, Nguyễn Đình Ngọc tìm cách trốn đi lính cho Pháp. Trên đường đi, ông gặp một thanh niên cùng hành trình và hai người đồng hành suốt 3 ngày đêm. Khi đến Vinh, Nghệ An, ông mới biết người bạn ấy là cán bộ cách mạng.

Sau đó, Nguyễn Đình Ngọc được đưa đến gặp ông Nguyễn Hữu Khiếu, Giám đốc Công an Liên khu 4. Tại đây, ông trải qua một năm đào tạo kỹ năng điện báo trước khi được giao nhiệm vụ hoạt động điệp báo đơn tuyến. Theo nguyên tắc tổ chức, danh tính của ông được giữ bí mật, chỉ người chỉ huy trực tiếp biết ông là điệp viên.

Trước khi ông lên đường thực hiện nhiệm vụ, Nguyễn Hữu Khiếu trao cho ông một nửa dây inox của chiếc đồng hồ Omega và dặn rằng một ngày nào đó sẽ có người tìm đến với nửa dây còn lại. Khi hai phần khớp vừa khít, đó chính là KD1, người trực tiếp truyền mệnh lệnh.

Thời điểm này, tình hình chính trị sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954 đặt ra yêu cầu chuẩn bị cho cuộc đấu tranh lâu dài. Trước nguy cơ chính quyền Sài Gòn tìm cách ngăn cản tổng tuyển cử thống nhất đất nước, việc xây dựng lực lượng hoạt động bí mật ở miền Nam có ý nghĩa quan trọng. Với Nguyễn Đình Ngọc, nhiệm vụ được giao không chỉ là hoạt động tình báo mà còn phải tiếp tục học tập, tích lũy kiến thức và đạt trình độ chuyên môn cao.

Năm 1954, trong dòng người di cư vào Nam, Nguyễn Đình Ngọc đi một mình. Tại Sài Gòn, ông tiếp tục học tập, hoàn thành các chứng chỉ còn thiếu để lấy bằng cử nhân. Sau đó, ông nhận chỉ thị của cấp trên tìm đường ra nước ngoài học tập nâng cao trình độ.

Tháng 11/1955, Nguyễn Đình Ngọc sang Pháp du học. Trong 10 năm học tập tại Paris, ông lần lượt lấy 3 bằng kỹ sư thuộc các lĩnh vực Thủy văn - Khí tượng, Đóng tàu và Viễn thông, đồng thời nhận 2 bằng tiến sĩ về Địa lý và Toán học. Với thành tích học tập nổi bật, ông trở thành một trong những người Việt Nam hiếm hoi được làm Giáo sư tại các trường đại học danh tiếng của Pháp.

Giữa năm 1966, ông trở về miền Nam, giảng dạy tại Trường Đại học Khoa học Sài Gòn và thỉnh giảng ở nhiều trường đại học khác. Bề ngoài, Nguyễn Đình Ngọc là một Giáo sư có học vấn uyên bác, được đồng nghiệp và giới chuyên môn biết đến qua hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Nhưng song song với công việc ấy, ông vẫn thực hiện nhiệm vụ tình báo được tổ chức giao phó.

Để tránh bị theo dõi, ông xây dựng những cách thức di chuyển thận trọng. Theo lời kể của ông sau này, dù mức lương Giáo sư thời đó đủ để mua ô tô, ông vẫn thường đi bộ, thậm chí đi ngược chiều dòng xe. Trước mỗi cuộc gặp cấp trên, ông có khi đi bộ hơn 10km. Cách di chuyển này vừa giúp ông quan sát những dấu hiệu bất thường, vừa tạo điều kiện phát hiện khả năng bị bám đuôi qua hình ảnh phản chiếu trên kính ô tô.

Nhờ vị trí công tác và các mối quan hệ trong đời sống xã hội, Nguyễn Đình Ngọc có điều kiện tiếp cận nhiều nguồn tin quan trọng. Ông đã cung cấp cho cấp chỉ huy những thông tin kịp thời về hoạt động quân sự và tình hình chính trị, góp phần giúp lực lượng cách mạng chủ động ứng phó trước các diễn biến nguy hiểm.

Đầu năm 1970, ông báo trước 72 giờ về một cuộc hành quân càn quét quy mô lớn nhằm vào căn cứ của cách mạng tại khu vực “lõm” phía bắc Sài Gòn. Nhờ nhận được tin, Trung ương Cục miền Nam kịp thời sơ tán, tránh được cuộc càn quét.

Ông cũng cung cấp thông tin về cuộc đảo chính do Lon Nol tiến hành nhằm lật đổ Quốc trưởng Campuchia Norodom Sihanouk, đồng thời cảnh báo khả năng chính quyền mới thân Mỹ không tiếp tục để cơ quan đầu não của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam hoạt động trên lãnh thổ Campuchia. Những tin tức này có ý nghĩa đối với việc đánh giá tình hình và chuẩn bị phương án ứng phó của lực lượng cách mạng.

Sau năm 1975, với những thành tích trong hoạt động tình báo và năng lực chuyên môn về khoa học kỹ thuật, Nguyễn Đình Ngọc được Bộ trưởng Bộ Công an Trần Quốc Hoàn mời ra miền Bắc công tác. Ông được giao nhiệm vụ tiếp cận các hệ thống máy tính do Mỹ để lại, đồng thời tham gia tiếp nhận các hệ thống máy tính mới từ Liên Xô.

Từ năm 1989 đến năm 1994, ông lần lượt giữ chức Phó Cục trưởng rồi Cục trưởng Cục V17, đơn vị phụ trách khoa học, viễn thông và tin học trong ngành Công an. Trong thời gian công tác, ông có đóng góp quan trọng vào việc xây dựng, phát triển mạng lưới thông tin tin học và viễn thông trong lực lượng Công an nhân dân.

Năm 1994, Nguyễn Đình Ngọc được Nhà nước phong hàm Thiếu tướng Công an nhân dân. Đây là sự ghi nhận đối với quá trình công tác và những đóng góp của ông trong ngành Công an.

Sau khi nghỉ hưu năm 2002, thân phận tình báo của ông mới dần được công chúng biết đến. Dù được nhiều nhà văn, nhà báo tìm gặp để tìm hiểu về quãng đời hoạt động bí mật, ông vẫn chủ yếu chia sẻ về Toán học và Tin học, không tiết lộ thêm những thông tin liên quan đến nhiệm vụ tình báo.

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Thiếu tướng Nguyễn Đình Ngọc qua đời năm 2006. Những dấu ấn ông để lại gắn với cả hoạt động tình báo trong chiến tranh và quá trình xây dựng, phát triển hệ thống thông tin, viễn thông trong lực lượng Công an nhân dân.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Giáo sư Toán học duy nhất ở Việt Nam là tướng tình báo nổi tiếng - VTC News

- Người giáo sư điệp viên - Sự kiện và Nhân chứng, Nguyệt san Báo Quân đội Nhân dân

- Những mùa xuân ấn tượng của nhà tình báo nổi tiếng - Báo Quân đội Nhân dân cuối tuần