Vị Thượng tướng có học hàm Giáo sư, từng tốt nghiệp thủ khoa, từ chối du học Liên Xô để ra mặt trận

Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh sinh ngày 15/5/1959 tại Hà Nội. Tuy nhiên, trong hồ sơ lý lịch chính thức, ông sinh năm 1957 bởi khi xin nhập ngũ, ông từng khai thêm 2 tuổi để đủ điều kiện vào bộ đội.

Ông quê ở huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế), là con trai của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Tên gọi Nguyễn Chí Vịnh cũng mang theo một câu chuyện gắn với người cha. Trước khi có tên Nguyễn Chí Thanh, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh từng mang tên Nguyễn Vịnh. Tại Đại hội Tân Trào năm 1945, khi danh sách lãnh đạo được công bố có tên Nguyễn Chí Thanh, ông không biết người đó là ai nên hỏi đồng chí Phạm Văn Đồng. Câu trả lời là: “Chính anh”.

Từ đó, cái tên Nguyễn Chí Thanh gắn với vị Đại tướng trong suốt những năm hoạt động cách mạng. Nhưng ông vẫn nhớ cái tên Nguyễn Vịnh, tên “cúng cơm” của mình. Sau này, người con trai út được ông đặt tên Vịnh, trở thành Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh.

Năm 1980, ông Nguyễn Chí Vịnh theo học tại Trường Sĩ quan Kỹ thuật Thông tin ở Nha Trang. Đến năm 1984, ông tốt nghiệp thủ khoa. Sau khi ra trường, trước lời đề nghị sang Liên Xô học tập, ông đã từ chối và lựa chọn xung phong ra mặt trận Campuchia, mong muốn được tôi luyện và trưởng thành từ thực tế chiến trường. Ông từng nói: “Chưa nên người thì chưa về” - một câu nói ngắn gọn nhưng đủ cho thấy tinh thần quyết tâm của chàng sĩ quan trẻ.

5 năm ở chiến trường K là quãng thời gian đồng chí Nguyễn Chí Vịnh vừa chiến đấu, vừa thực hiện công tác tình báo. Từ một Trung úy trẻ, ông từng bước trưởng thành trong môi trường đặc biệt của ngành tình báo chiến lược.

Sau những năm tháng tại Campuchia, ông Nguyễn Chí Vịnh sang học tập tại Học viện Tình báo Liên Xô rồi trở về nước công tác và đảm nhiệm nhiều cương vị trong Tổng cục II. Trong quá trình này, ông tham gia xây dựng lực lượng tình báo ngoài nước và tình báo công nghệ, thực hiện nhiều nhiệm vụ đặc biệt.

Tháng 11/1999, ông được bổ nhiệm giữ chức Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Quốc phòng khi mang quân hàm Đại tá. Đến tháng 6/2000, ông được bổ nhiệm giữ chức Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Quốc phòng.

Tháng 2/2002, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng. Tháng 12/2004, ông được thăng quân hàm Trung tướng.

Tháng 3/2009, Trung tướng Nguyễn Chí Vịnh được bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Quốc phòng.

Tháng 10 cùng năm, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành Luật. Từ cuối năm 2009, ông thôi kiêm nhiệm chức vụ Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Quốc phòng để tập trung thực hiện nhiệm vụ Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phụ trách công tác đối ngoại.

Tháng 1/2011, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, Trung tướng Nguyễn Chí Vịnh, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Đại hội XI cũng là kỳ Đại hội đầu tiên có văn kiện đề cập trực tiếp đến công tác đối ngoại quốc phòng.

Tháng 10/2013, Tiến sĩ Nguyễn Chí Vịnh được Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước công nhận học hàm Giáo sư chuyên ngành Khoa học quân sự. Tháng 12/2013, ông được thăng quân hàm Thượng tướng.

Tháng 1/2016, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, ông tái đắc cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII. Tháng 4/2016, ông được Bộ Chính trị chỉ định tham gia Thường vụ Quân ủy Trung ương. Ngày 20/2/2017, Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm lại Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Những cống hiến trong quá trình công tác được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng của Đảng, Nhà nước Việt Nam và các nước.

Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh được tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất; Huân chương Quân công hạng Nhất, Nhì, Ba; Huân chương Chiến công hạng Nhất, Nhì, Ba; Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất; Huân chương Lao động hạng Ba; Huy chương Quân kỳ Quyết thắng; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba; Huân chương Hữu nghị của Liên bang Nga; Huân chương Ít-xa-la hạng Nhì và Huân chương Anh dũng hạng Nhì của Nhà nước Lào; Huân chương Antonio Maceo của nước Cộng hòa Cuba; Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất và Huân chương Đại thập tự của Campuchia; Huân chương Mặt trời mọc tia sáng vàng của Nhật Bản; Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Tháng 12/2021, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh được nghỉ công tác. Những năm tháng còn lại của cuộc đời, người lính về hưu dành cho sự tri ân. Năm 2022, ông viết cuốn sách Người Thầy để kể về những câu chuyện vĩ đại nhưng ít người biết về nhà tình báo Đặng Trần Đức.

Tháng 6/2023, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh mở cửa đón khách tham quan bảo tàng mang tên cha mình, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Qua những hình ảnh và hiện vật được lưu giữ, ông mong muốn đưa hình ảnh, dấu ấn của người cha, vị “Đại tướng nông dân” đến gần hơn với nhân dân.

Tại thời điểm bảo tàng mở cửa, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh cho biết ông đang viết 100 câu chuyện chưa ai nghe về Đại tướng Nguyễn Chí Thanh. Đó là những câu chuyện ông muốn kể về người cha của mình, về những năm tháng đã đi qua và những điều còn được lưu giữ trong ký ức của người con. Tiếc rằng, vị Thượng tướng đã ra đi vĩnh viễn khi những câu chuyện còn đang dang dở.

Ngày 14/9/2023, Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh qua đời, hưởng thọ 65 tuổi.

Vị tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam đã ra đi, nhưng hơn 40 năm binh nghiệp của Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh đã để lại những dấu ấn gắn với tình yêu nước, khát vọng hòa bình và những cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh: Từ học viên Thông tin đến người kiến tạo “lòng tin chiến lược” - Văn nghệ Quân đội

- Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh: Từ cậu bé "binh bét" của cha đến nhà ngoại giao quốc phòng - VTV Times

- Cuộc đời hơn 40 năm binh nghiệp xuất sắc của Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh - Báo Lao Động

- Hình ảnh cuộc đời và sự nghiệp của Thượng tướng Nguyễn Chí Vịnh - VOV