Việt Nam có thể sản xuất 1 triệu thùng nhiên liệu hàng không mỗi ngày nhờ một 'mỏ vàng' ít ai ngờ

Trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu đẩy mạnh chuyển đổi xanh, phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và tham gia cơ chế CORSIA từ năm 2026.

Phát biểu tại hội thảo quốc tế “Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN” ngày 25/6, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết quá trình phát triển SAF tại Việt Nam cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu giảm phát thải, an ninh năng lượng và duy trì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), hàng không Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong khu vực châu Á, kéo theo nhu cầu nhiên liệu gia tăng mạnh trong dài hạn.

Hiện mức tiêu thụ nhiên liệu hàng không Jet A-1 của Việt Nam đạt khoảng 2,8–3 triệu tấn mỗi năm. Dự báo đến năm 2030, nhu cầu có thể tăng lên khoảng 4 triệu tấn và tiếp tục đạt khoảng 11 triệu tấn vào năm 2050.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang SAF đang đối mặt với nhiều rào cản, trong đó yếu tố kinh tế được xem là thách thức nổi bật nhất.

Theo bà Hiền, phát triển SAF đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn cùng công nghệ hiện đại, trong khi giá thành hiện vẫn cao hơn khoảng 2–5 lần so với nhiên liệu hàng không truyền thống Jet A-1.

Bên cạnh đó, Việt Nam hiện chưa có lộ trình sử dụng SAF cụ thể cũng như cơ chế hỗ trợ đủ mạnh. Các vấn đề về bảo đảm nguồn nguyên liệu bền vững, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng hệ thống chứng nhận quốc tế vẫn đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện.

Đồng quan điểm, ông Philip Goh, Tổng Giám đốc Trung tâm Hàng không bền vững châu Á – Thái Bình Dương (APSAC), cho biết đến năm 2025, SAF mới chỉ chiếm dưới 1% tổng lượng nhiên liệu hàng không tiêu thụ trên toàn cầu.

Theo ông, nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí sản xuất cao, nguồn cung tập trung tại một số quốc gia và nhu cầu thị trường chưa đủ ổn định để tạo niềm tin cho nhà đầu tư mở rộng quy mô sản xuất.

Các chuyên gia cho rằng phát triển SAF không chỉ là câu chuyện của riêng ngành hàng không mà cần được tiếp cận theo hướng liên ngành.

Bà Nguyễn Thị Phương Hiền đề xuất Việt Nam cần sớm xây dựng lộ trình sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời hoàn thiện cơ chế hỗ trợ phát triển hệ sinh thái nhiên liệu xanh, bảo đảm nguồn nguyên liệu, lựa chọn công nghệ phù hợp và phát triển chuỗi cung ứng cùng hạ tầng liên quan.

Song song đó là việc huy động nguồn lực đầu tư, thiết kế cơ chế chia sẻ rủi ro, thúc đẩy hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Ông Subash S, Phó Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), nhấn mạnh mỗi quốc gia cần xây dựng lộ trình phát triển SAF dựa trên điều kiện thực tế, bao gồm tiềm năng nguyên liệu, năng lượng, nhu cầu thị trường và hạ tầng hiện hữu.

Theo ông, SAF cần được tích hợp vào hệ thống chính sách quốc gia hiện hành, với vai trò dẫn dắt của Chính phủ thông qua các cam kết sử dụng nhiên liệu xanh trong hoạt động công.

Đánh giá triển vọng dài hạn, ông Philip Goh cho rằng Việt Nam sở hữu lợi thế đáng kể nhờ nguồn phụ phẩm nông nghiệp và sinh khối dồi dào như rơm rạ, trấu, bã mía cùng nhiều nguồn nguyên liệu tái tạo khác.

APSAC sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong nghiên cứu nguyên liệu, xây dựng chính sách, đào tạo nhân lực và kết nối với ICAO cũng như các đối tác trong khu vực.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Sharmine Tan, Giám đốc Phát triển bền vững và Chính sách khu vực Đông Nam Á của Boeing, nhận định Việt Nam có tiềm năng sản xuất khoảng 1 triệu thùng SAF mỗi ngày nhờ lợi thế về nguồn phụ phẩm từ lúa gạo và sắn.

Theo bà, trong ngắn hạn, Việt Nam nên ưu tiên thương mại hóa công nghệ sản xuất SAF từ nguyên liệu dầu và mỡ sinh học. Về dài hạn, cần đầu tư vào công nghệ sử dụng cồn sinh học như ethanol, isobutanol và các quy trình khí hóa để mở rộng quy mô sản xuất.

SAF là loại nhiên liệu hàng không được sản xuất từ các nguồn nguyên liệu tái tạo thay cho dầu mỏ truyền thống. Các nguồn đầu vào phổ biến gồm dầu ăn đã qua sử dụng, phụ phẩm nông – lâm nghiệp, sinh khối, rác thải đô thị và công nghệ thu giữ carbon từ khí quyển.

Ngoài yêu cầu bảo đảm an toàn khai thác cho tàu bay, SAF còn phải đáp ứng các tiêu chí bền vững như giảm phát thải carbon, hạn chế sử dụng nước ngọt, không cạnh tranh với sản xuất lương thực và không gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.