Việt Nam nỗ lực khởi công siêu dự án đường sắt tốc độ cao 67 tỷ USD vào tháng 12/2027

Siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hiện nay đang được đẩy nhanh hàng loạt phần việc, hướng tới mục tiêu khởi công vào tháng 12/2027, mở ra bước chuyển lớn đối với hạ tầng giao thông và công nghiệp đường sắt Việt Nam.

Việt Nam bước vào cuộc chơi đường sắt tốc độ cao quy mô lớn

Trong lịch sử phát triển đường sắt Việt Nam, chưa có dự án nào được đặt ở quy mô tương tự tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Tuyến đường dài khoảng 1.541km, bắt đầu từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP. HCM), với tốc độ thiết kế 350km/h. Toàn tuyến được đầu tư đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa, gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa.

Quốc hội xác định sơ bộ tổng mức đầu tư dự án là 1.713.548 tỷ đồng, tương đương khoảng 67,34 tỷ USD. Dự án được thực hiện bằng nguồn vốn đầu tư công, trong giai đoạn 2025-2035 và phấn đấu cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Tuy nhiên, ý nghĩa của dự án không chỉ nằm ở những con số này.

Được xem là công trình hạ tầng giao thông trọng điểm của cả nước, Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam có khả năng tạo ra một hệ sinh thái mới từ xây dựng hạ tầng, sản xuất thiết bị, cơ khí, điện - điện tử đến đào tạo nhân lực và vận hành đường sắt hiện đại.

Ba tháng để chạy đua với hàng loạt phần việc

Tại cuộc họp ngày 8/9 mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu các đơn vị tiếp tục đẩy nhanh tiến độ dự án và hướng tới mục tiêu khởi công vào tháng 12/2027. Điều này đồng nghĩa giai đoạn từ nay đến cuối năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đưa dự án từ khâu chuẩn bị sang giai đoạn thực hiện.

Theo kế hoạch của Chính phủ, các địa phương phải cơ bản hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình điện trước tháng 12/2026. Đồng thời, các bước lựa chọn nhà thầu và chuẩn bị điều kiện để khởi công cũng phải được triển khai đồng bộ.

Đây cũng là lý do tiến độ hiện nay không đơn thuần được tính bằng số kilomet đường ray đã xây dựng, mà bằng khả năng hoàn tất đồng thời hàng loạt thủ tục, khảo sát, giải phóng mặt bằng, thiết kế và chuẩn bị nguồn lực.

Điểm đáng chú ý nhất của dự án nằm ở tác động vượt ra ngoài phạm vi một công trình giao thông.

Tuyến đường sắt được thiết kế để kết nối trực tiếp Hà Nội với TP. HCM, đi qua dải đô thị và các trung tâm kinh tế lớn của đất nước. Khi hình thành, tuyến sẽ tạo thêm một phương thức vận tải tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, đồng thời tăng khả năng kết nối giữa các vùng kinh tế.

Đặc biệt, hệ thống nhà ga được định hướng gắn với phát triển đô thị và các khu dịch vụ, thương mại. Chính phủ cũng đặt vấn đề khai thác quỹ đất khu vực phụ cận nhà ga để phát triển đô thị, tạo thêm nguồn lực đầu tư trở lại cho hạ tầng. Như vậy, đường sắt tốc độ cao có thể trở thành một trục phát triển mới, thay vì chỉ được nhìn nhận như một tuyến vận tải hành khách.

Cú hích cho công nghiệp đường sắt Việt Nam

Một thách thức lớn của dự án cũng chính là cơ hội để Việt Nam xây dựng năng lực công nghiệp đường sắt ở quy mô chưa từng có. Với tuyến dài hơn 1.500km và tốc độ thiết kế 350km/h, nhu cầu về đầu máy, toa xe, hệ thống điện, tín hiệu, điều khiển, thông tin liên lạc, kết cấu hạ tầng và bảo trì sẽ rất lớn.

Quốc hội đã xác định dự án không chỉ phục vụ vận tải hành khách mà còn phải đáp ứng yêu cầu lưỡng dụng cho quốc phòng, an ninh và có thể vận tải hàng hóa khi cần thiết. Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được giao tiếp nhận quản lý, bảo trì kết cấu hạ tầng và tổ chức vận hành, khai thác sau khi tuyến đi vào hoạt động.

Bởi vậy, việc đẩy nhanh tiến độ không chỉ nhằm sớm có một tuyến đường sắt mới. Đây còn là quá trình chuẩn bị để Việt Nam hình thành đội ngũ nhân lực, năng lực quản lý và chuỗi cung ứng phục vụ một ngành đường sắt hiện đại.

Mốc 2027 và bài toán về đích năm 2035

Theo chủ trương được Quốc hội thông qua, dự án được triển khai trong giai đoạn 2025-2035 và phấn đấu cơ bản hoàn thành vào năm 2035. Mục tiêu khởi công vào tháng 12/2027 vì vậy đang trở thành cột mốc quan trọng để bảo đảm quỹ thời gian còn lại cho toàn bộ quá trình xây dựng.

Khoảng thời gian từ nay đến đó sẽ quyết định khả năng chuyển một dự án có quy mô hơn 67 tỷ USD từ hồ sơ, quy hoạch và chuẩn bị đầu tư thành công trường xây dựng thực tế.

Nếu giữ được tiến độ, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam sẽ không chỉ tạo ra một phương thức đi lại mới. Quan trọng hơn, đây có thể là bước khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới của hạ tầng giao thông và công nghiệp đường sắt Việt Nam.