1,6 triệu thanh niên Việt Nam ‘ba không’, Bộ Nội vụ cảnh báo nguy cơ lãng phí nhân lực trẻ
Theo Bộ Nội vụ, Việt Nam hiện có khoảng 1,6 triệu thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo, chiếm 11,2%. Tình trạng đào tạo chưa sát nhu cầu thị trường, thiếu kỹ năng nghề và tâm lý ngại tìm việc là những nguyên nhân đáng chú ý.
Tại chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026, diễn ra chiều 15/10, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết thị trường lao động Việt Nam đang biến đổi nhanh chóng dưới tác động của khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc nhu cầu về việc làm và kỹ năng của người lao động.
Theo Bộ trưởng, AI vừa tạo ra những công việc mới, vừa đặt ra thách thức đối với một bộ phận lao động, nhất là những người chưa qua đào tạo hoặc không theo kịp tiến bộ công nghệ.
Dẫn số liệu của Cục Thống kê, ông Hải cho biết trong quý III/2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi ở Việt Nam là 9,07%, cao hơn 4 lần so với tỷ lệ thất nghiệp chung của cả nước, ở mức 2,22%.
Đáng chú ý, cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên thuộc nhóm “ba không”, gồm những người không có việc làm, không tham gia học tập và không tham gia đào tạo. Nhóm này chiếm 11,2% thanh niên theo số liệu được công bố tại chương trình.
Dù tỷ lệ trên vẫn thấp hơn mức bình quân toàn cầu khoảng 20% và mức bình quân khu vực Đông Nam Á khoảng 16%, Bộ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng đây vẫn là vấn đề cần quan tâm, bởi thanh niên là lực lượng lao động quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.
Đào tạo chưa sát nhu cầu, thanh niên thiếu kỹ năng nghề
Lý giải nguyên nhân khiến một bộ phận thanh niên không tham gia việc làm, học tập hoặc đào tạo, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho rằng hạn chế trong cơ cấu và chất lượng đào tạo là một trong những vấn đề đáng chú ý. Đặc biệt, khoảng cách giữa chương trình đào tạo với nhu cầu thực tế của thị trường lao động vẫn còn lớn.
Bên cạnh đó, cơ hội tiếp cận giáo dục, thông tin nghề nghiệp và việc làm của thanh niên chưa đồng đều. Những người sinh sống tại vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các cơ hội học tập, đào tạo và tìm kiếm việc làm phù hợp.
Một nguyên nhân khác là một bộ phận thanh niên còn thiếu kinh nghiệm, kỹ năng khi tham gia thị trường lao động, chưa chủ động tìm kiếm cơ hội việc làm. Theo Bộ trưởng, thậm chí có trường hợp chưa muốn đi làm do được gia đình bao bọc.
“Đó là nguy cơ lãng phí về nguồn nhân lực trẻ, tạo áp lực cho hệ thống an sinh xã hội của chúng ta trong một thời gian dài”, ông Hải nhấn mạnh.
Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang làm thay đổi yêu cầu tuyển dụng, tình trạng thiếu kỹ năng phù hợp có thể khiến một bộ phận thanh niên gặp khó khăn hơn khi tìm việc. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng đào tạo và tăng khả năng kết nối giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp được xem là yêu cầu quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa cung và cầu lao động.
Bộ Nội vụ đề xuất giải pháp tăng cơ hội việc làm cho thanh niên
Để giải quyết tình trạng trên, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trước hết là nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và chính thanh niên về vai trò của học tập, đào tạo, đặc biệt là giáo dục nghề nghiệp.
Theo ông, thanh niên cần chủ động xác định định hướng nghề nghiệp, trang bị kỹ năng và tìm kiếm việc làm phù hợp với năng lực cũng như nhu cầu của thị trường.
Cùng với đó, cần tiếp tục thực hiện hiệu quả các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội nhằm tạo thêm việc làm và vị trí việc làm mới cho người lao động, trong đó có lực lượng thanh niên. Việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững cũng là cơ sở để mở rộng cơ hội việc làm ổn định.
Giải pháp tiếp theo là đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề cho người lao động trẻ. Trong đó, kỹ năng công nghệ thông tin cần được chú trọng, gắn với yêu cầu chuyển đổi số và nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp.
Theo định hướng này, đào tạo không chỉ dừng ở việc trang bị kiến thức mà còn cần giúp thanh niên có năng lực thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động, nhất là trước tác động ngày càng lớn của AI.
Việc giảm số lượng thanh niên “ba không”, vì vậy, không chỉ là bài toán giải quyết thất nghiệp trước mắt mà còn liên quan đến chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tận dụng cơ hội từ chuyển đổi số và mục tiêu phát triển bền vững của nền kinh tế.
