Bám đuổi từng tấn, một mặt hàng của Việt Nam đã vượt cường quốc xuất khẩu Brazil

Theo Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), trong tháng 8/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 310.000 bao cà phê hòa tan, quy đổi khoảng 18.600 tấn, vượt Brazil về lượng xuất khẩu mặt hàng này trong tháng. Đây là diễn biến đáng chú ý bởi Brazil từ lâu là một trong những cường quốc cà phê lớn nhất thế giới.

Báo cáo của ICO cho thấy trong tháng 2/2026, Việt Nam cũng nằm trong nhóm ba nước xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất, với khoảng 360.000 bao, đứng cùng nhóm với Brazil và Ấn Độ. Ở quy mô toàn cầu, xuất khẩu cà phê hòa tan trong tháng này tăng 18% so với cùng kỳ năm trước.

Trong cơ cấu xuất khẩu cà phê Việt Nam, vai trò của sản phẩm chế biến cũng ngày càng rõ. Theo số liệu được công bố từ Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), trong 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 105.317 tấn cà phê chế biến, đạt kim ngạch khoảng 968 triệu USD. Dù chỉ chiếm khoảng 8,6% tổng khối lượng xuất khẩu, nhóm này đóng góp tới 17,4% kim ngạch.

Riêng tháng 7, cà phê chế biến đạt khoảng 16.345 tấn, trị giá 142,84 triệu USD. Đáng chú ý, giá trị xuất khẩu bình quân của cà phê rang xay đạt khoảng 8.882 USD/tấn, cao hơn đáng kể mức 3.760 USD/tấn của cà phê nhân. Những con số này cho thấy cùng một nguồn nguyên liệu, giá trị có thể được nâng lên đáng kể khi đi qua các công đoạn chế biến, đóng gói và xây dựng sản phẩm.

Sự dịch chuyển sang chế biến sâu diễn ra cùng lúc với làn sóng đầu tư mới vào năng lực sản xuất. Trung Nguyên Legend đang triển khai các dự án mở rộng sản xuất, trong đó dự án nhà máy cà phê hòa tan có tổng vốn đầu tư khoảng 2.000 tỷ đồng cho hai giai đoạn, công suất thiết kế khoảng 7.896 tấn thành phẩm mỗi năm và dự kiến bắt đầu sản xuất từ quý IV/2027. Intimex cũng có kế hoạch mở rộng nhà máy cà phê hòa tan tại Bình Dương với vốn đầu tư khoảng 450 tỷ đồng, hướng tới công suất 8.000 tấn/năm.

Ở khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Tata Coffee tiếp tục mở rộng nhà máy cà phê hòa tan đông khô tại Bình Dương, trong khi Nestlé đưa vào hoạt động dây chuyền sản xuất hũ thủy tinh mới tại nhà máy Trị An, Đồng Nai. Dây chuyền có công suất ban đầu hơn 350.000 hũ mỗi ngày và sản phẩm được xuất khẩu tới 11 thị trường.

Theo VICOFA, 10 doanh nghiệp hàng đầu hiện chiếm khoảng 85,3% kim ngạch xuất khẩu cà phê chế biến. Danh sách này có sự góp mặt của cả doanh nghiệp trong nước và các tập đoàn quốc tế, cho thấy cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực chế biến đang diễn ra ở quy mô ngày càng lớn.

Việt Nam vẫn giữ thế mạnh đặc biệt về Robusta. USDA dự báo sản lượng cà phê Việt Nam niên vụ 2025-2026 đạt khoảng 30,8 triệu bao, trong đó gần 95% là Robusta. Xuất khẩu cà phê nhân được dự báo đạt 24,6 triệu bao, tăng 2,3 triệu bao so với niên vụ trước.

Tuy nhiên, lợi thế về sản lượng nguyên liệu đang dần được bổ sung bằng năng lực chế biến. Khi giá cà phê thế giới biến động và nguồn cung toàn cầu phục hồi, việc gia tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng trở thành một hướng đi quan trọng để ngành cà phê giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.

Diễn biến xuất khẩu cà phê hòa tan trong năm 2026 vì vậy không chỉ là câu chuyện về thứ hạng giữa Việt Nam và Brazil. Đằng sau những con số về sản lượng là sự thay đổi trong cách ngành cà phê Việt Nam tham gia chuỗi giá trị, từ bán hạt cà phê sang đầu tư nhiều hơn vào công nghệ, nhà máy, sản phẩm và thị trường.

Nếu xu hướng đầu tư tiếp tục được duy trì, cà phê hòa tan và các sản phẩm chế biến sâu có thể ngày càng giữ vai trò lớn hơn trong kim ngạch xuất khẩu, qua đó mở rộng phần giá trị mà Việt Nam có thể giữ lại từ chính lợi thế nguyên liệu của mình.