Bỏ công chứng bắt buộc khi chuyển nhượng đất: Đại biểu Quốc hội cảnh báo rủi ro

Sáng 29/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đất đai sửa đổi. Một trong những nội dung gây băn khoăn là đề xuất không quy định cụ thể ngay trong luật các loại hợp đồng bắt buộc công chứng, chứng thực mà giao Chính phủ quyết định.

Khoản 4 Điều 21 dự thảo quy định: “Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai”.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, dẫn kết quả thảo luận tại tổ cho biết có 37 ý kiến đồng tình với phương án quy định cụ thể về công chứng, chứng thực ngay trong Luật Đất đai, trong khi chỉ có 2 ý kiến đồng tình với phương án giao Chính phủ quy định và không bắt buộc công chứng.

Theo bà Hạnh, những con số này cho thấy cần xem xét thấu đáo ý kiến của các đại biểu, nhằm bảo đảm an toàn cho giao dịch của người dân.

Đại biểu đoàn TP.HCM cũng cho rằng dự thảo chưa bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật liên quan. Luật Công chứng đã được Quốc hội thông qua, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/5/2027, trong khi Điều 120 dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi cũng xác định 6 loại giao dịch phải công chứng.

“Việc giao Chính phủ quy định chi tiết là chưa phù hợp với tinh thần thống nhất của hệ thống pháp luật”, bà Hạnh nêu quan điểm.

Bên cạnh đó, bà băn khoăn về tính khả thi khi một nội dung quan trọng liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người sử dụng đất được giao cho Chính phủ quy định, trong khi các quy định cụ thể chưa được thể hiện rõ trong hồ sơ dự thảo.

Đại biểu đề nghị quy định trực tiếp trong Luật Đất đai những nội dung cần thiết về công chứng, chứng thực, thay vì chỉ giao Chính phủ quy định chung.

Cùng quan điểm, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (đoàn Bắc Ninh) cho rằng phần giải trình, tiếp thu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phương án giao Chính phủ quy định các giao dịch bắt buộc công chứng chưa thực sự thuyết phục, chưa có đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn.

Theo bà Hà, quyền chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất đều có ý nghĩa quan trọng, đòi hỏi điều kiện giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao.

Do đó, cần có cơ chế bảo đảm an toàn ngay từ đầu để hạn chế rủi ro và tranh chấp, thay vì để người dân tự đối mặt với những hệ quả pháp lý có thể phát sinh.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung, Giám đốc Sở Tư pháp Tây Ninh, cũng nhấn mạnh công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ cung cấp, xác minh thông tin nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc đánh giá của công chứng viên và người có thẩm quyền chứng thực.

Bà đề nghị quy định rõ các trường hợp phải công chứng, chứng thực ngay trong luật, nhằm phòng ngừa rủi ro từ đầu.