Bộ Công thương đề xuất doanh nghiệp bán lẻ được tự quyết giá xăng dầu

Bộ Công Thương vừa hoàn thiện dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (ngày 20/7/2026), trong đó đề xuất sửa đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, giảm sự can thiệp của Nhà nước và chuyển mạnh sang cơ chế thị trường.

Điểm đáng chú ý của dự thảo là Nhà nước sẽ không công bố giá cơ sở xăng dầu định kỳ như hiện nay. Thay vào đó, thương nhân đầu mối được quyết định giá bán buôn và giá bán lẻ trong hệ thống theo quy định của pháp luật về giá và cơ chế thị trường. Đối với các thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, doanh nghiệp cũng được quyền quyết định giá bán lẻ.

Theo dự thảo, giá bán lẻ xăng dầu (riêng dầu mazut là giá bán buôn) của thương nhân đầu mối được xác định theo công thức gồm giá mua xăng dầu cộng chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế như thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế khác (nếu có).

Giá bán lẻ của thương nhân phân phối thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối không được cao hơn mức giá bán lẻ do thương nhân đầu mối công bố. Trong khi đó, thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối được tự quyết định giá bán lẻ.

Đối với các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối hoặc xa cơ sở sản xuất xăng dầu, nếu phát sinh chi phí thực tế hợp lý, hợp lệ (đã được kiểm toán) khiến giá bán cao hơn mức giá tính theo công thức, thương nhân đầu mối được công bố địa bàn và quyết định giá bán thực tế để bù đắp chi phí phát sinh. Tuy nhiên, mức giá này không được vượt quá 2% so với giá bán lẻ do chính thương nhân công bố tại cùng thời điểm.

Riêng tại các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối, xa cơ sở sản xuất, giá bán lẻ do thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối quyết định cũng không được vượt quá mức giá bán lẻ cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn và cùng thời điểm.

Dự thảo cũng quy định thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối phải công bố giá bán lẻ xăng dầu (riêng dầu mazut là giá bán buôn) trước thời điểm điều chỉnh giá, đồng thời thực hiện kê khai giá trong thời hạn một ngày làm việc sau khi điều chỉnh.

Thương nhân đầu mối sau khi điều chỉnh giá phải gửi kê khai giá về Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh nơi có hệ thống phân phối. Đối với thương nhân phân phối không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, việc kê khai được gửi tới UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở chính và nơi có hệ thống phân phối. Các doanh nghiệp cũng phải kết nối dữ liệu kê khai giá với cơ quan quản lý nhà nước theo quy định của Bộ Công Thương.

Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi cơ chế điều hành giá nhằm khắc phục những bất cập của cơ chế giá cơ sở hiện hành, tăng tính minh bạch và nâng cao quyền tự chủ của doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, đồng thời vẫn duy trì công cụ quản lý nhà nước thông qua cơ chế kê khai, thanh tra và giám sát theo quy định của Luật Giá.

Bộ này cho biết, theo quy định hiện hành tại Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyết định giá bán buôn; giá bán lẻ trong hệ thống được xác định phù hợp với chi phí thực tế nhưng không được vượt quá giá điều hành do cơ quan quản lý nhà nước công bố.

Giá điều hành hiện được xác định trên cơ sở công thức tính giá cơ sở, trong đó các yếu tố chi phí hình thành giá của quý hiện tại lại được tính theo dữ liệu bình quân của quý trước. Độ trễ này khiến khi giá thế giới biến động mạnh, chi phí kinh doanh tăng nhưng chưa được phản ánh đầy đủ vào giá bán. Để bảo đảm lợi nhuận, nhiều thương nhân đầu mối đã cắt giảm mức chiết khấu dành cho các doanh nghiệp bán lẻ, dẫn đến những bất cập từng được các tổ chức, cá nhân phản ánh.

Vì vậy, dự thảo mới đề xuất chuyển hoàn toàn sang cơ chế thị trường trong điều hành giá xăng dầu, trao quyền quyết định giá bán cho doanh nghiệp, đồng thời Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân đầu mối áp dụng khi tính giá, qua đó hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.

Theo Bộ Công Thương, với cơ chế mới, thương nhân phân phối xăng dầu sẽ thỏa thuận cụ thể về mức chiết khấu với thương nhân bán lẻ phù hợp với nhu cầu của hai bên. Đồng thời, các thương nhân phân phối hoạt động độc lập, không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối sẽ được toàn quyền quyết định giá bán lẻ trên thị trường.