Siêu dự án đường sắt dài 665km nối hai khu vực Đông-Tây, gồm 41 đường hầm, 20 nhà ga: Trung Quốc là tổng thầu, vốn đầu tư hơn 474.000 tỷ đồng

Siêu dự án đường sắt Bờ Đông (ECRL) là một trong những dự án hợp tác hạ tầng chiến lược giữa Malaysia và Trung Quốc, đồng thời là công trình tiêu biểu thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).

Tuyến đường sắt dài 665 km, gồm 41 đường hầm và 20 nhà ga; do doanh nghiệp nhà nước Malaysia làm chủ đầu tư, với Tập đoàn Xây dựng Giao thông Trung Quốc (CCCC) đảm nhiệm vai trò tổng thầu. Đáng chú ý, dự án còn được hỗ trợ tài chính thông qua khoản vay từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (China Eximbank).

Vốn đầu tư của dự án kết nối khu vực bờ Đông với bờ Tây Malaysia vào khoảng 75 tỷ ringgit, tương đương hơn 474.000 tỷ đồng.

Được biết, ngày 12/12/2026, Malaysia sẽ dự kiến chứng kiến sự khởi đầu của một chương mới trong lĩnh vực kết nối đường sắt, khi khu vực Bờ Đông được liên thông với Thung lũng Klang thông qua hệ thống đường sắt hiện đại, được điện khí hóa.

Đối với nhiều người Malaysia, những câu hỏi trước mắt khá đơn giản và dễ hiểu: Giá vé tàu của ECRL sẽ là bao nhiêu, thời gian di chuyển mất bao lâu và liệu đi tàu có đáng tiền hơn so với tự lái ô tô?

Tuy nhiên, đằng sau đó là một câu hỏi lớn hơn nhiều. Một tuyến đường sắt quy mô như ECRL có thể tạo ra những thay đổi gì về kinh tế, xã hội và logistics trong 30, 50, thậm chí 100 năm tới? Đó mới là lúc câu chuyện thực sự về ECRL bắt đầu.

ECRL không đơn thuần là một tuyến đường sắt chở khách mới. Đây là khoản đầu tư hạ tầng chiến lược cấp quốc gia, được thiết kế nhằm tái định hình khả năng kết nối, tăng cường liên kết kinh tế và tạo ra những cơ hội phát triển vượt xa phạm vi của hệ thống đường ray.

Thành công của dự án cuối cùng không nên chỉ được đo bằng số lượng vé bán ra, mà còn phải được đánh giá thông qua những giá trị lâu dài mà công trình mang lại cho Malaysia.

Giá trị thực sự của thời gian

Đối với hành khách, lợi ích mà ECRL mang lại sẽ được cảm nhận rõ ràng hơn trong thời gian ngắn.

Hành trình giữa Gombak và Kota Bharu, vốn mất khoảng 7-8 giờ di chuyển bằng đường bộ trong điều kiện thuận lợi, dự kiến sẽ rút ngắn xuống còn khoảng 4 giờ khi sử dụng dịch vụ tàu tốc hành ECRL.

Vào những dịp lễ, Tết, khi các tuyến đường cao tốc chính thường xuyên rơi vào tình trạng ùn tắc nghiêm trọng, mức chênh lệch về thời gian có thể còn lớn hơn đáng kể.

Tuy nhiên, giá trị của một chuyến tàu không nên chỉ được đánh giá thông qua thời gian di chuyển.

Trong khi lái ô tô đòi hỏi người điều khiển phải liên tục tập trung vào đường đi, hành khách trên tàu có thể nghỉ ngơi, đọc sách, làm việc hoặc đơn giản là tận hưởng chuyến đi.

Đối với người đi công tác, khoảng thời gian trên tàu có thể trở thành thời gian làm việc hữu ích. Trong khi đó, các gia đình, học sinh, sinh viên và người cao tuổi có thể tận hưởng hành trình thoải mái hơn, ít gây mệt mỏi về thể chất.

Những lợi ích này không phải lúc nào cũng được phản ánh trong phép so sánh đơn giản giữa chi phí xăng dầu và giá vé tàu.

Khả năng chi trả cho dịch vụ giao thông không nên bị đánh đồng với việc lựa chọn phương tiện có chi phí tiền bạc thấp nhất. Giá trị của một chuyến đi còn bao gồm thời gian, mức độ an toàn, sự thoải mái, tính ổn định và thuận tiện.

Điều đó không có nghĩa đường sắt sẽ luôn là lựa chọn rẻ nhất đối với mọi hành khách. Một gia đình có 6-7 thành viên đi cùng nhau hoàn toàn có thể nhận thấy chi phí lái ô tô thấp hơn so với việc mua vé tàu riêng cho từng người.

ECRL không được xây dựng nhằm loại bỏ nhu cầu sử dụng ô tô cá nhân hay thay thế tất cả phương thức giao thông hiện có, mà để mang đến thêm một lựa chọn trong hệ thống giao thông Malaysia. Mục tiêu là trao cho người dân Malaysia quyền tự do lựa chọn phương thức di chuyển phù hợp hơn khi đường sắt đáp ứng được nhu cầu của họ.

Hiểu đúng về cơ chế định giá vé linh hoạt

Thông báo gần đây về giá vé hành khách trên tuyến ECRL đã thu hút sự quan tâm lớn của công chúng.

Theo đó, giá vé hạng phổ thông cho hành trình Gombak-Kota Bharu sẽ khởi điểm từ 125 ringgit đối với dịch vụ tàu dừng nhiều ga và 147 ringgit đối với dịch vụ tàu tốc hành. Trong khi đó, giá vé hành trình Gombak-Kuantan sẽ bắt đầu từ 60 ringgit.

Đây là mức giá khởi điểm theo cơ chế định giá linh hoạt đã được Chính phủ Malaysia phê duyệt.

Định giá linh hoạt không phải là khái niệm xa lạ. Cơ chế này đã được sử dụng rộng rãi trong ngành hàng không và nhiều dịch vụ liên quan đến vận tải nhằm quản lý nhu cầu, công suất khai thác và doanh thu.

Tuy nhiên, đường sắt là một phương tiện giao thông công cộng thiết yếu. Vì vậy, chính sách giá vé phải được quản lý trên cơ sở cân nhắc đầy đủ khả năng tiếp cận, mức độ phù hợp với thu nhập của người dân và niềm tin của công chúng.

Cơ chế định giá linh hoạt được thiết kế nhằm khuyến khích hành khách đặt vé sớm, nâng cao hiệu quả sử dụng công suất vận chuyển, phân bổ nhu cầu đi lại hợp lý hơn và tạo cơ hội để hành khách tiếp cận mức giá thấp hơn.

Các chính sách giảm giá được Chính phủ phê duyệt dành cho trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật đủ điều kiện, cùng chương trình ưu đãi đặc biệt giảm 30% giá vé hạng phổ thông cho hành khách Malaysia đáp ứng điều kiện trong tháng khai thác đầu tiên, sẽ giúp nhiều người dân có cơ hội trải nghiệm dịch vụ.

Tuy nhiên, các chương trình giảm giá sẽ không phải yếu tố quyết định thành công lâu dài của ECRL.

Để xây dựng niềm tin của công chúng, cần có hệ thống giá vé minh bạch, đủ ổn định và dễ dự đoán để hành khách lên kế hoạch di chuyển, đồng thời linh hoạt đáp ứng nhu cầu của các nhóm khách hàng khác nhau.

Theo thời gian, nhu cầu thực tế và thói quen đi lại của hành khách cần trở thành cơ sở để tiếp tục cải thiện cơ cấu giá vé. Ban quản lý cam kết cân bằng giữa yêu cầu kinh doanh và trách nhiệm phục vụ cộng đồng rộng lớn hơn, qua đó bảo đảm khả năng phát triển bền vững của ECRL trong dài hạn.

Tuyến đường sắt không chỉ được xây dựng để chở khách

Dù dịch vụ vận tải hành khách sẽ là khía cạnh dễ nhận thấy nhất của ECRL, mục tiêu kinh tế của dự án còn vượt xa việc đưa con người từ nơi này đến nơi khác.

ECRL về bản chất là tuyến đường sắt lấy vận tải hàng hóa làm trọng tâm, đồng thời cung cấp dịch vụ vận tải hành khách liên tỉnh hiện đại. Đây là sự khác biệt mang tính nền tảng để hiểu đúng mục tiêu kinh tế của dự án.

Bằng cách kết nối khu vực Bờ Đông với Thung lũng Klang và cuối cùng là cảng Klang, tuyến đường sắt sẽ tạo ra một hành lang logistics thay thế cho các doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa giữa các trung tâm sản xuất, khu công nghiệp và thị trường quốc tế.

Tiềm năng của dự án đặc biệt lớn đối với các ngành vận tải container, sản xuất công nghiệp, hóa dầu, khai khoáng và nông sản.

Việc kết nối cảng Kuantan với cảng Klang cũng mở ra cơ hội hình thành một hành lang vận tải đường bộ xuyên bán đảo (landbridge), liên thông các cửa ngõ hàng hải phía đông và phía tây của Malaysia.

Một đoàn tàu hàng có thể vận chuyển khối lượng hàng hóa đáng kể, qua đó có khả năng giảm số lượng xe tải hạng nặng cần thiết để vận chuyển lượng hàng tương đương trên các tuyến cao tốc chính.

Chẳng hạn, một đoàn tàu chở 90 TEU tương đương với 90 container tiêu chuẩn dài 20 feet.

Những lợi ích tiềm năng bao gồm nâng cao hiệu quả logistics, giảm ùn tắc trên đường cao tốc, giảm áp lực chi phí bảo trì đường bộ và cắt giảm khí thải từ hoạt động vận tải khi hàng hóa được chuyển từ đường bộ sang đường sắt điện khí hóa một cách hiệu quả.

Đối với các nhà sản xuất và doanh nghiệp logistics, độ tin cậy của dịch vụ đôi khi cũng quan trọng không kém chi phí vận chuyển.

Thông qua việc tổ chức bốc dỡ hàng hóa hiệu quả, duy trì lịch trình ổn định và vận hành tốt các đầu mối logistics, ECRL được kỳ vọng sẽ mang đến những giải pháp vận tải hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời tạo dựng nhu cầu vận chuyển hàng hóa bền vững.

Đó là lý do không nên đánh giá ECRL chỉ dựa trên hiệu quả kinh tế từ hoạt động bán vé hành khách. Đóng góp lớn hơn của dự án đối với nền kinh tế có thể được thể hiện qua số lượng nhà máy được thành lập, dòng vốn đầu tư thu hút được, hiệu quả logistics cải thiện, việc làm được tạo ra và các hoạt động kinh tế khu vực được thúc đẩy.