Bóng đen bao trùm cơn sốt AI Trung Quốc: Cổ phiếu lao dốc, giới đầu tư hoài nghi về khả năng sinh lời

China Merchants Securities International đã cảnh báo các nhà đầu tư về nguy cơ biến động gia tăng đối với nhóm cổ phiếu liên quan đến AI, đồng thời khuyến nghị họ “chú trọng hơn đến những cổ phiếu mang tính phòng thủ trong ngành”.

Công ty chứng khoán có liên hệ với Trung Quốc này đã đưa vào danh sách khuyến nghị mua những doanh nghiệp công nghệ bị thị trường bỏ quên giữa cơn sốt AI, chẳng hạn như NetEase, một trong những công ty internet và trò chơi điện tử hàng đầu Trung Quốc.

Những lo ngại về triển vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp AI tại Trung Quốc đang gia tăng sau làn sóng bán tháo cổ phiếu AI tại Mỹ, khi giới đầu tư đặt câu hỏi liệu những khoản đầu tư khổng lồ vào cơ sở hạ tầng AI có thực sự mang lại hiệu quả tương xứng hay không.

Chỉ số CSI Artificial Intelligence Index, theo dõi diễn biến cổ phiếu của các doanh nghiệp AI lớn tại Trung Quốc, từng giảm gần 40% so với mức đỉnh thiết lập hồi tháng 6. Đà lao dốc chủ yếu đến từ những doanh nghiệp bán dẫn được nhà nước hậu thuẫn, trong đó có Cambricon Technologies, công ty thường được ví như “Nvidia của Trung Quốc”.

Cổ phiếu của các nhà sản xuất linh kiện điện tử như Eoptolink Technology cũng sụt giảm mạnh. Trước đó, những doanh nghiệp này từng tăng trưởng nhanh chóng nhờ tham gia chuỗi cung ứng phục vụ các trung tâm dữ liệu AI của những tập đoàn công nghệ hàng đầu Mỹ. Tuy nhiên, họ hiện đang đối mặt với những khó khăn khi thị trường chứng khoán Mỹ biến động và suy yếu.

Cổ phiếu của ChangXin Memory Technologies (CXMT), nhà sản xuất chip nhớ Trung Quốc, đã giảm 30% kể từ cuối tháng 9, ngay cả khi hoạt động mua vào của các quỹ được nhà nước hậu thuẫn gia tăng trong tuần trước.

Riêng phiên thứ Hai tuần trước (19/10), cổ phiếu CXMT đóng cửa giảm gần 8%, bất chấp việc doanh nghiệp dự kiến ghi nhận lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông đạt 132,5 tỷ nhân dân tệ (19,8 tỷ USD) trong giai đoạn tháng 1-9. Kết quả này đánh dấu sự đảo chiều mạnh mẽ so với khoản lỗ ròng 5,28 tỷ nhân dân tệ cùng kỳ năm ngoái.

CXMT đã thu hút sự chú ý của giới công nghệ toàn cầu sau khi công bố một bước đột phá công nghệ vào tuần trước, giúp tăng đáng kể mật độ lưu trữ của chip nhớ do hãng sản xuất.

Thông tin này lập tức tác động đến thị trường, khiến nhà đầu tư bán tháo cổ phiếu của các nhà sản xuất chip đối thủ, trong đó có Kioxia Holdings của Nhật Bản.

Tuy nhiên, thông báo về bước tiến công nghệ không đủ để ngăn chặn áp lực bán đối với cổ phiếu CXMT. Đà giảm giá đã khiến doanh nghiệp đánh mất vị trí công ty niêm yết có giá trị vốn hóa lớn nhất Trung Quốc, danh hiệu mà hãng giành được sau đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) đình đám hồi tháng 7.

Phải đến khi hoạt động mua vào của các quỹ ETF thuộc nhóm “đội tuyển quốc gia” gia tăng, cổ phiếu CXMT mới phục hồi từ mức giảm trước đó và kết thúc tuần qua với mức tăng khoảng 0,4%.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đang thúc đẩy chiến lược “tự lực tự cường”, hướng tới xây dựng các chuỗi cung ứng ít phụ thuộc hơn vào Mỹ.

Các quỹ đầu tư được nhà nước hậu thuẫn đang tích cực hỗ trợ sự phát triển của những doanh nghiệp công nghệ cao, trong đó AI là một trong những lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu.

Tuy nhiên, chính sự hỗ trợ này lại tạo ra một rào cản đặc thù đối với các nhà đầu tư tư nhân muốn đặt cược vào ngành AI Trung Quốc.

“Giới chức Trung Quốc muốn mở rộng sự hiện diện của AI nước này trên phạm vi toàn cầu, đồng thời vẫn duy trì quyền kiểm soát đối với lĩnh vực này”, ông Minoru Nogimori, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu Nhật Bản, nhận định.

DeepSeek và nhiều doanh nghiệp AI Trung Quốc khác đang tìm cách mở rộng thị trường quốc tế bằng việc cung cấp các mô hình AI chi phí thấp.

Theo ông Nogimori, tương tự ngành xe điện, nơi các nhà sản xuất tìm mọi cách gia tăng thị phần toàn cầu, khả năng sinh lời có thể trở thành ưu tiên thứ yếu đối với các doanh nghiệp AI Trung Quốc.

Điều này có thể dẫn đến xung đột lợi ích giữa các nhà hoạch định chính sách, những người ưu tiên mở rộng thị phần và các nhà đầu tư, vốn muốn nhìn thấy bằng chứng về khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững.

Trong khi đó, Mỹ vẫn tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư vào ngành AI từ khắp nơi trên thế giới. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với Trung Quốc, bởi nước này có thể không đủ nguồn lực tài chính để cạnh tranh ngang sức với đối thủ.

Sự suy yếu của nhóm cổ phiếu AI cũng đã lan sang thị trường Hong Kong (Trung Quốc), nơi hoạt động huy động vốn gần đây liên tục lập kỷ lục.

Trong giai đoạn tháng 1-9, tổng số vốn huy động trên thị trường chứng khoán Hong Kong đạt 690,7 tỷ HKD (88,92 tỷ USD), tăng khoảng 60% so với cùng kỳ năm trước. Con số này không chỉ vượt tổng lượng vốn huy động trong cả năm 2025 mà còn thiết lập kỷ lục mới cho giai đoạn 9 tháng đầu năm, theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Trung Quốc Wind.

Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ của thị trường IPO, mâu thuẫn giữa chiến lược của Trung Quốc và các quy luật thị trường đang ngày càng bộc lộ rõ tại Hong Kong.

Kể từ năm 2023, khi cuộc khủng hoảng bất động sản gây chấn động thị trường chứng khoán Trung Quốc, Bắc Kinh đã siết chặt việc phê duyệt IPO tại thị trường đại lục nhằm tránh tình trạng nguồn cung cổ phiếu tăng quá mức.

Dù vậy, chính quyền Trung Quốc vẫn tiếp tục sử dụng Hong Kong như một địa điểm huy động vốn cổ phần quan trọng.

Các doanh nghiệp liên quan đến AI chiếm phần lớn mức tăng đột biến trong hoạt động huy động vốn. Chẳng hạn, Zhongji InnoLight, nhà sản xuất linh kiện cáp quang, đã huy động được 53,4 tỷ HKD (6,8 tỷ USD) thông qua đợt niêm yết tại Hong Kong hồi tháng 7. Đây là thương vụ IPO lớn nhất tại khu vực này kể từ khi Alibaba Group lên sàn vào năm 2019.

Tuy nhiên, diễn biến giá cổ phiếu của các doanh nghiệp mới niêm yết đang cho thấy những dấu hiệu suy yếu bất thường.

Thông thường, các đợt IPO thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của nhà đầu tư. Thế nhưng, trong số 14 doanh nghiệp lên sàn kể từ tháng 9, có tới 9 công ty kết thúc phiên giao dịch đầu tiên với giá cổ phiếu thấp hơn mức giá chào bán.

Nguyên nhân một phần đến từ sự suy giảm định giá của nhóm cổ phiếu AI, cùng với những lo ngại ngày càng lớn về tình trạng dư cung cổ phiếu mới trên thị trường.

Hôm thứ Ba (20/10), Jiangsu Slender West Lake Culture and Tourism đã quyết định hoãn kế hoạch niêm yết trị giá 277 triệu HKD trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hong Kong, vốn dự kiến diễn ra vào thứ Sáu (23/10).

Doanh nghiệp du lịch thuộc sở hữu nhà nước này cho biết quyết định được đưa ra sau khi cân nhắc “một số yếu tố, bao gồm điều kiện thị trường hiện tại”. “Trong ngắn hạn, điều kiện thị trường có thể khiến các doanh nghiệp trì hoãn quyết định niêm yết”, ông Raymond Cheng, Giám đốc đầu tư khu vực Bắc Á tại Standard Chartered, nhận định.

Theo các thông tin được công bố, hai công ty khởi nghiệp AI là Moonshot AI và DeepSeek cũng đang lên kế hoạch IPO, lần lượt tại Hong Kong và Thượng Hải.

Đà giảm của giá cổ phiếu cũng đang làm chậm dòng vốn từ Trung Quốc đại lục, vốn là một trong những động lực quan trọng nâng đỡ thị trường Hong Kong thời gian qua.

Trong quý II (tháng 4-6), dòng vốn từ đại lục chiếm 21,4% tổng giá trị giao dịch trên thị trường chứng khoán Hong Kong, giảm 5,2 điểm phần trăm so với mức đỉnh ghi nhận trong quý III/2025.

Theo các nhà đầu tư cổ phiếu, giới chức Trung Quốc đã tìm cách thu hút dòng vốn nước ngoài quay trở lại Hong Kong bằng cách bơm vốn từ đại lục, qua đó tạo ra bầu không khí sôi động trên thị trường.

Tuy nhiên, những căng thẳng giữa Trung Quốc và Mỹ đang cản trở nỗ lực của Bắc Kinh trong việc thu hút các nhà đầu tư phương Tây.

“Tôi không nghĩ chúng ta sẽ chứng kiến các quỹ đầu tư lớn của Mỹ quay trở lại mua cổ phiếu các doanh nghiệp Trung Quốc. Trước đây, họ từng mua Alibaba và Tencent, nhưng điều đó sẽ không lặp lại”, ông Bo Zhuang, chiến lược gia vĩ mô toàn cầu tại công ty quản lý đầu tư Mỹ Loomis, Sayles & Co., nhận định.