Chủ tịch Quốc hội: Ngoại lệ thành thông lệ sẽ bào mòn kỷ cương lập pháp
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh cơ chế đặc biệt chỉ nên áp dụng trong tình huống thực sự cấp bách, không thể trở thành lối đi thường xuyên trong xây dựng pháp luật; đồng thời yêu cầu rút gọn thủ tục nhưng không được giảm trách nhiệm.
Phát biểu tại phiên thảo luận tổ ngày 23/10 về dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định đây là đạo luật có ý nghĩa nền tảng, quyết định chất lượng của toàn bộ hệ thống pháp luật.
Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tình trạng khẩn cấp đã quy định thẩm quyền xử lý các tình huống cấp bách. Vì vậy, nếu bổ sung cơ chế đặc biệt trong xây dựng pháp luật, cần thiết kế chặt chẽ để tránh bị lạm dụng.
“Cơ chế đặc biệt là van an toàn, không thể thành lối đi thường xuyên. Ngoại lệ mà thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp bị bào mòn”, ông nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo việc mở rộng cơ chế này có thể ảnh hưởng đến tính ổn định và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật, những yếu tố quan trọng đối với môi trường đầu tư, kinh doanh.
Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý dự thảo luật có đề xuất lược bỏ một số khâu trong quy trình xây dựng chính sách, giảm yêu cầu về báo cáo tổng kết, rà soát và đánh giá tác động. Các nội dung này cần được cân nhắc kỹ, nhất là với những dự án luật ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội và đời sống người dân.
Thời gian qua, Quốc hội đã cho phép rút gọn một số trình tự, thủ tục để đáp ứng yêu cầu cấp bách về sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai chính quyền địa phương hai cấp và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, khi giai đoạn cấp bách đã qua, những dự án luật có tác động lớn cần được đánh giá đầy đủ, tham vấn chuyên gia, nhà khoa học và các đối tượng chịu tác động.
Đối với các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân như đất đai, hình sự, việc lấy ý kiến cần được thực hiện rộng rãi, bảo đảm khoa học, khách quan và thực chất.
“Rút gọn thủ tục không có nghĩa là rút gọn trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Yêu cầu tiếp thu thực chất ý kiến đại biểu Quốc hội
Bên cạnh quy trình xây dựng luật, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về giá trị pháp lý của án lệ, tập quán, lẽ công bằng; nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành; cũng như điều kiện đặt ra nghĩa vụ mới, hạn chế quyền và chế tài.
Đối với việc đánh giá hiệu quả thi hành pháp luật, dự thảo cần làm rõ chu kỳ, tiêu chí đánh giá, cơ chế công khai kết quả và trách nhiệm sửa đổi, bổ sung quy định khi cần thiết.
Theo ông Trần Thanh Mẫn, khi các điểm nghẽn thể chế cơ bản đã được tháo gỡ, vấn đề cần tập trung khắc phục là khâu tổ chức thực thi. Khi quy định pháp luật đã rõ ràng, các cơ quan phải chủ động triển khai, không thể tiếp tục viện dẫn vướng mắc pháp luật để giải thích cho những hạn chế trong thực hiện.
“Lần này không nhằm vào làm luật nhanh hơn nữa, mà theo tôi là nhằm vào làm luật tốt hơn, ổn định hơn, đi từ tốt trong văn bản đến tốt trong cuộc sống”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Ông đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu Quốc hội. Với những nội dung còn ý kiến khác nhau, cần xây dựng phương án cụ thể, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội quyết định.
Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình, Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc tiếp thu ý kiến không thể chỉ dừng ở ghi nhận mà phải làm rõ nội dung nào được tiếp thu, nội dung nào không và lý do cụ thể.
“Không thể chỉ ghi nhận ý kiến đại biểu Quốc hội là đúng, là hay nhưng cuối cùng vẫn đề nghị giữ nguyên như dự thảo. Mỗi ý kiến phải được nghiên cứu, giải trình thấu đáo”, ông nhấn mạnh.
