BRICS ra tuyên bố dài 45 trang, phát tín hiệu thách thức trật tự toàn cầu do Mỹ dẫn dắt

Quyết định được đưa ra tại Hội nghị Thượng đỉnh BRICS ở New Delhi, Ấn Độ, trong bối cảnh các thành viên cũng tìm cách thu hẹp những bất đồng ngoại giao và duy trì sự thống nhất của khối.

Một trong những nội dung đáng chú ý là hợp tác về thanh toán xuyên biên giới. Nhóm công tác về thanh toán của BRICS đã nghiên cứu khả năng kết nối giữa các hệ thống thanh toán và kênh truyền thông tài chính của các nước thành viên.

Theo tuyên bố chung, các nước sẽ tiếp tục thúc đẩy một hệ thống thanh toán xuyên biên giới nhanh hơn, chi phí thấp hơn, dễ tiếp cận, hiệu quả, minh bạch và an toàn.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh rằng BRICS không theo đuổi một mô hình duy nhất cho tất cả thành viên. Các sáng kiến hợp tác cần tính đến ưu tiên và điều kiện riêng của từng quốc gia.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh BRICS kỷ niệm 20 năm hình thành, đồng thời phải đối mặt với hàng loạt biến động địa chính trị, từ xung đột tại Ukraine và Trung Đông đến chủ nghĩa bảo hộ và căng thẳng thuế quan.

Sự đoàn kết nội bộ BRICS cũng chịu sức ép khi các thành viên có những bất đồng về nhiều vấn đề, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào hai thành viên khác là Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Saudi Arabia đã làm nổi bật những mâu thuẫn bên trong khối.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, nước chủ trì hội nghị năm nay, khẳng định BRICS “không chống lại bất kỳ ai” mà hướng tới lợi ích chung. Ông cho rằng tiếng nói của các nền kinh tế đang phát triển không thể chỉ mang tính tượng trưng, mà các quốc gia này cần tham gia xây dựng những quy tắc mới cho quản trị toàn cầu.

Theo ông Modi, hệ thống quản trị toàn cầu hiện nay giống như một kim tự tháp, trong đó quyền lực và quá trình ra quyết định tập trung ở tầng trên, còn những quốc gia phải gánh chịu hệ quả của các quyết định lại ở phía dưới và ít có tiếng nói.

Trung Quốc thúc đẩy hợp tác AI

Tại hội nghị, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đưa ra đề xuất tăng cường hợp tác giữa các thành viên BRICS trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp và chuỗi cung ứng.

Theo Tân Hoa Xã, ông Tập đề xuất sáng kiến về “công nghiệp hóa mới được AI trao quyền”, nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI, đồng thời tăng cường liên kết trong các ngành công nghiệp và chuỗi cung ứng.

Ông Tập cũng kêu gọi các nước BRICS tăng cường hợp tác AI, khuyến khích phát triển mã nguồn mở và chia sẻ công nghệ.

“Trung Quốc sẵn sàng hợp tác với tất cả các bên để cùng tạo ra nhiều thành quả hơn trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng, đồng thời tăng cường hợp tác trong các ngành công nghiệp và chuỗi cung ứng”, ông nói.

Trong bài phát biểu, ông Tập đồng thời chỉ trích các chính sách bảo hộ và những nỗ lực tách rời chuỗi cung ứng, dù không trực tiếp nêu tên Mỹ.

Ông cho rằng việc “tách rời và cắt đứt chuỗi cung ứng” không thể cản trở quá trình phát triển, trong khi việc dựng lên những “hàng rào cao” quanh các thị trường và công nghệ sẽ chỉ khiến thế giới bị phân mảnh.

Chủ tịch Trung Quốc cũng kêu gọi các thành viên BRICS phản đối chủ nghĩa đơn phương, bảo vệ các thể chế quốc tế như Liên Hợp Quốc và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đồng thời phản đối việc rút khỏi các tổ chức quốc tế, phá bỏ các hiệp định hoặc xây dựng những cơ chế thương mại riêng biệt.

Ông Tập cho rằng các nước BRICS cần đứng về “phía đúng của lịch sử”, thúc đẩy một trật tự quốc tế công bằng và bình đẳng hơn, thay vì chủ nghĩa đơn phương và chính trị cường quyền.

BRICS muốn đóng vai trò lớn hơn trong các vấn đề toàn cầu

Ngoài kinh tế và thương mại, các vấn đề an ninh và địa chính trị ngày càng trở thành một trụ cột quan trọng trong hợp tác BRICS.

Ông Tập kêu gọi các thành viên theo đuổi một nền an ninh “chung, toàn diện, hợp tác và bền vững”, phản đối tư duy Chiến tranh Lạnh, đối đầu phe nhóm, xâm phạm chủ quyền và can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia.

Ông cho biết Trung Quốc sẵn sàng phối hợp với các thành viên BRICS để đóng góp vào hòa bình và ổn định tại Trung Đông và khu vực Vịnh.

Theo chuyên gia Liu Zongyi thuộc Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải, lời kêu gọi BRICS trở thành lực lượng tiên phong thúc đẩy hòa bình và ổn định đặc biệt phù hợp trong bối cảnh Ấn Độ đang tìm cách giữ cho khối không bị cuốn vào các cuộc đối đầu địa chính trị.

Đối với Trung Quốc, BRICS cũng là một nền tảng quan trọng để thúc đẩy tầm nhìn về một thế giới đa cực và củng cố vai trò của Bắc Kinh trong nhóm các nước phương Nam toàn cầu.

Trong lĩnh vực AI, Trung Quốc đang thúc đẩy Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO) và kêu gọi tất cả các thành viên BRICS tham gia nhằm cùng định hình quản trị và phát triển AI toàn cầu. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Washington cũng thúc đẩy các sáng kiến nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng AI và chất bán dẫn giữa các nước đồng minh.

Tại hội nghị, các thành viên BRICS đã nhất trí thông qua “Tuyên bố New Delhi 2026” dài 45 trang. Thủ tướng Modi cho biết không có thành viên nào phản đối văn kiện này.

BRICS ngày càng lớn, nhưng cũng khó đạt đồng thuận hơn

BRICS bắt đầu hình thành vào năm 2006 khi Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc tiến hành các cuộc trao đổi không chính thức. Khối chính thức được thành lập năm 2009, trước khi Nam Phi gia nhập vào năm 2010, tạo thành tên gọi BRICS.

Từ năm 2024, BRICS mở rộng thêm Ai Cập, Ethiopia, Iran, Saudi Arabia và UAE. Indonesia gia nhập vào năm 2025. Hiện khối đại diện cho gần một nửa dân số thế giới và khoảng 1/3 GDP toàn cầu.

Từ một khuôn khổ hợp tác kinh tế, BRICS dần trở thành nền tảng hợp tác liên chính phủ trên nhiều lĩnh vực, từ tài chính, thương mại đến văn hóa và tư pháp. Khối cũng ngày càng lên tiếng về việc cải tổ hệ thống quản trị toàn cầu và tìm kiếm các phương án thay thế cho hệ thống thanh toán dựa trên đồng USD.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng cũng khiến BRICS đối mặt với những thách thức mới. Số lượng thành viên tăng lên đồng nghĩa với nhiều lợi ích và quan điểm cạnh tranh hơn, khiến việc xây dựng đồng thuận trở nên khó khăn và có thể làm chậm tiến độ của một số sáng kiến.

Trung Quốc sẽ đảm nhận vai trò Chủ tịch luân phiên BRICS vào năm tới. Trong cuộc gặp sau hội nghị, ông Tập nói với ông Modi rằng Trung Quốc và Ấn Độ, hai quốc gia đông dân nhất thế giới và là những thành viên quan trọng của phương Nam toàn cầu, có “trách nhiệm lớn” trong bối cảnh quốc tế đang trải qua nhiều biến động.

Bên cạnh kinh tế và công nghệ, Trung Quốc cũng muốn BRICS đóng vai trò lớn hơn trong các vấn đề chính trị và an ninh quốc tế. Ông Tập cho biết Bắc Kinh sẵn sàng phối hợp với các thành viên để góp phần thúc đẩy hòa bình tại Trung Đông và Vùng Vịnh, đồng thời kêu gọi khối phản đối đối đầu giữa các phe và hành động xâm phạm chủ quyền hoặc can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác.