Đảng Cộng hòa 'thua đau', ông Trump có thể tung ra nước cờ làm rung chuyển Trung Đông

Tuy nhiên, trên mặt trận đối ngoại, ông Donald Trump có thể vẫn không chịu "lùi bước".

Ngay cả khi các Nghị sĩ đảng Dân chủ tìm cách kiềm chế quyền lực của Tổng thống thuộc đảng Cộng hòa sau khi giành quyền kiểm soát Quốc hội, ông Trump vẫn có quyền tự chủ rất lớn trong việc theo đuổi các mục tiêu trên trường quốc tế, từ Iran, Israel đến Ukraine và Trung Quốc, trong hai năm cuối nhiệm kỳ.

Theo các nhà phân tích, câu hỏi quan trọng nhất hiện nay là liệu kết quả thất vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ mới đây có khiến ông Trump trở nên thận trọng hơn, hay ngược lại, thúc đẩy ông thực hiện những bước đi quyết liệt hơn nhằm định hình di sản chính trị trong quan hệ giữa Mỹ với cả đồng minh lẫn đối thủ.

Vấn đề cấp bách nhất là cuộc xung đột bế tắc kéo dài với Iran. Hôm thứ Tư (4/11), ông Trump thừa nhận cuộc xung đột này đã góp phần khiến đảng Cộng hòa đánh mất quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội.

Dù vậy, ông khẳng định không hối tiếc về quyết định tấn công Iran, cho rằng hành động quân sự là cần thiết để ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, điều mà phía Iran luôn khẳng định chưa từng tìm cách theo đuổi.

Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ cho thấy làn sóng phản đối của cử tri Mỹ sau tám tháng xung đột, vốn đã đẩy giá xăng tại Mỹ tăng cao và khiến tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump sụt giảm.

Đảng Dân chủ từng cáo buộc các Nghị sĩ Cộng hòa từ bỏ quyền hạn của Quốc hội trong việc quyết định các vấn đề chiến sự, qua đó trao cho ông Trump quyền tự do hành động gần như không bị kiểm soát trên trường quốc tế.

Những chỉ trích không chỉ liên quan đến Iran mà còn nhắm vào cách ông Trump xử lý cuộc xung đột Nga-Ukraine, chiến dịch áp thuế quan, việc bắt giữ Tổng thống Venezuela và các cuộc tấn công gây chết người nhằm vào tàu thuyền ngoài khơi Mỹ Latinh.

Phát biểu với báo giới hôm thứ Tư, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer tuyên bố nhiệm vụ mà cử tri giao cho đảng của ông là kiểm soát "sự hỗn loạn do ông Trump gây ra cả trong và ngoài nước", đồng thời chấm dứt cuộc chiến với Iran.

Tuy nhiên, thực hiện mục tiêu này không hề đơn giản, bởi các Tổng thống Mỹ từ lâu đã được trao quyền hạn rất rộng trong lĩnh vực đối ngoại và triển khai hoạt động quân sự.

"Một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có khả năng ngăn chặn chương trình lập pháp trong nước của ông Trump, nhưng lại không có nhiều khả năng ngăn cản Tổng thống thực thi quyền hạn với tư cách tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang", ông William Wechsler, Giám đốc cấp cao phụ trách các chương trình Trung Đông tại Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), nhận định.

Các công cụ chủ yếu mà đảng Dân chủ có thể sử dụng gồm tiến hành điều tra, tổ chức các phiên điều trần phê chuẩn nhân sự do ông Trump đề cử và sử dụng quyền phân bổ ngân sách để hạn chế các hoạt động của ông ở nước ngoài.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng khả năng gây sức ép của đảng Dân chủ vẫn sẽ bị giới hạn.

Không trực tiếp trả lời các câu hỏi của Reuters về tác động của kết quả bầu cử, người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết: "Tổng thống Trump đã khôi phục hiệu quả sức mạnh của nước Mỹ trên trường quốc tế. Tổng thống sẽ tiếp tục hợp tác với bất kỳ ai nhằm đặt nước Mỹ lên hàng đầu và cải thiện đời sống của các gia đình trên khắp đất nước. Những quyết định đối ngoại của ông chưa bao giờ xuất phát từ động cơ chính trị".

Bước vào giai đoạn cuối nhiệm kỳ, ông Trump có thể hành động quyết liệt hơn

Các Tổng thống Mỹ khi bước vào giai đoạn cuối nhiệm kỳ, thường được gọi là "lame duck", khi không còn khả năng tái tranh cử và ảnh hưởng chính trị trong nước suy giảm, thường có xu hướng tập trung nhiều hơn vào các vấn đề quốc tế.

Nhiều nhà phân tích dự báo ông Trump cũng sẽ đi theo hướng này. Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo tính cách "bốc đồng" của ông Trump có thể khiến Trung Đông tiếp tục rơi vào bất ổn, hoặc châm ngòi cho những cuộc xung đột ở khu vực khác.

"Nếu bị kích động và dồn vào chân tường, ông Trump có thể lựa chọn phô trương quyền lực Tổng thống thông qua việc đơn phương sử dụng vũ lực ở nước ngoài", bà Laura Blumenfeld, chuyên gia phân tích chính sách đối ngoại tại Đại học Johns Hopkins, nhận định.

Đối với Iran, ông Trump hiện đứng trước ba lựa chọn: Phát động một đợt không kích mới, tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột thông qua đàm phán hoặc duy trì hiện trạng.

Lựa chọn cuối cùng đồng nghĩa với việc tiếp tục tình trạng đối đầu căng thẳng, khiến giá năng lượng toàn cầu duy trì ở mức cao và các quốc gia láng giềng tại vùng Vịnh luôn trong trạng thái bất an.

Trong khi giới lãnh đạo Iran coi kết quả bầu cử tại Mỹ là một thất bại lớn đối với ông Trump, các nguồn tin tại Washington am hiểu quá trình thảo luận chính sách cho biết Tổng thống Mỹ vẫn có thể lựa chọn biện pháp quân sự.

Một nguồn tin nhận định ông Trump hiện không còn gì để mất về mặt chính trị. Tuy nhiên, ông Sina Toossi, chuyên gia về Iran tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, cảnh báo: "Leo thang xung đột không mang lại con đường rõ ràng nào dẫn đến chiến thắng, mà còn có nguy cơ làm trầm trọng thêm chính những bất mãn kinh tế đã khiến cử tri trừng phạt đảng Cộng hòa".

Bất kỳ động thái nào nhằm nối lại các hoạt động quân sự quy mô lớn cũng có thể làm gia tăng bất đồng ngay trong phong trào MAGA (Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) của ông Trump.

Ngày càng nhiều người ủng hộ phong trào này bất bình vì ông Trump đã không thực hiện lời hứa trong chiến dịch tranh cử năm 2024 về việc tránh can thiệp quân sự vào các cuộc xung đột ở nước ngoài.

Hôm thứ Tư (4/11), Phó Tổng thống JD Vance đã công khai thể hiện khoảng cách với chính sách Iran của ông Trump, đặt câu hỏi liệu cuộc chiến có xứng đáng với những tổn thất phải trả hay không, đồng thời cho rằng đây là nguyên nhân dẫn đến thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử.