Buôn thép lỗ nặng, chủ nợ của Novaland bất ngờ muốn kinh doanh bất động sản

Ngày 7/9, CTCP Đầu tư Thương mại SMC (HoSE: SMC) có tờ trình gửi Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) bất thường năm 2026 về việc bổ sung ngành, nghề kinh doanh.

Cụ thể, HĐQT SMC đề xuất bổ sung ngành “Kinh doanh bất động sản, quyền sử dụng đất thuộc chủ sở hữu, chủ sử dụng hoặc đi thuê”, mã ngành 6810, loại trừ hoạt động kinh doanh quyền sử dụng đất nghĩa trang, nghĩa địa.

Theo lý giải của HĐQT, đề xuất trên xuất phát từ tình hình hoạt động thực tế, nhu cầu khai thác hiệu quả các nguồn lực, tài sản hiện có, cũng như định hướng tái cấu trúc và phát triển hoạt động kinh doanh của SMC trong thời gian tới.

Đáng chú ý, việc bổ sung ngành bất động sản sẽ tạo cơ sở pháp lý để SMC chủ động khai thác, quản lý, cho thuê và sử dụng hiệu quả các bất động sản, nhà xưởng, kho bãi, mặt bằng cùng các tài sản khác thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc quyền khai thác hợp pháp của doanh nghiệp.

SMC cũng cho rằng động thái này sẽ giúp mở rộng phạm vi kinh doanh phù hợp với nhu cầu thực tế và chiến lược tái cấu trúc tài sản. Đồng thời, doanh nghiệp có thể linh hoạt hơn trong việc quản lý, khai thác và tối ưu hiệu quả sử dụng các tài sản hiện có.

Từ “ông lớn” buôn thép đến giai đoạn tái cấu trúc

SMC là doanh nghiệp buôn thép có gần 35 năm hoạt động. Ở giai đoạn đỉnh cao năm 2021, công ty ghi nhận doanh thu 21.319 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 901 tỷ đồng.

Tuy nhiên, khi thị trường thép bước vào chu kỳ khó khăn trong giai đoạn 2022-2023, SMC phải đối mặt với các khoản công nợ lớn từ nhiều đối tác trong lĩnh vực bất động sản và xây dựng như Hòa Bình, Novaland..., với tổng giá trị lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Áp lực thu hồi công nợ kéo dài đã ảnh hưởng đáng kể đến dòng tiền của doanh nghiệp.

Đầu năm 2025, SMC ghi nhận khoản nợ xấu chưa thu hồi lên tới 1.322 tỷ đồng, trong đó phần lớn đến từ nhóm Novaland. Đến ngày 30/9/2025, quy mô nợ xấu thu hẹp còn 858 tỷ đồng, chủ yếu nhờ Novaland thực hiện cấn trừ công nợ bằng bất động sản với tổng giá trị giao dịch khoảng 435 tỷ đồng.

SMC sau đó bước vào quá trình tái cấu trúc kéo dài, từ thu hẹp hoạt động sản xuất, thoái vốn tại các đơn vị thành viên đến bán cổ phiếu, nhà xưởng và máy móc.

Theo báo cáo soát xét 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần của SMC đạt 2.386 tỷ đồng, giảm 37% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt hơn 45 tỷ đồng, cải thiện đáng kể so với khoản lỗ hơn 81 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2025.

Quy mô bảng cân đối kế toán cũng thu hẹp đáng kể. Đến ngày 30/6/2026, tổng tài sản của SMC còn hơn 3.600 tỷ đồng, giảm khoảng 853 tỷ đồng, tương đương 19% chỉ sau nửa năm. Tổng nợ phải trả ở mức hơn 2.548 tỷ đồng, tương đương gần 71% tổng tài sản. Trong đó, nợ ngắn hạn lên tới hơn 2.509 tỷ đồng.

Công ty TNHH Kiểm toán và Dịch vụ Tin học Moore AISC nhấn mạnh rằng tại ngày 30/6/2026, nợ ngắn hạn của SMC đã vượt tài sản ngắn hạn 1.017 tỷ đồng.

Cụ thể, doanh nghiệp có khoảng 1.492 tỷ đồng tài sản ngắn hạn, trong khi nợ ngắn hạn lên tới 2.509 tỷ đồng. Khoảng chênh lệch hơn 1.000 tỷ đồng cho thấy áp lực đáng kể đối với cấu trúc nguồn vốn của SMC.

Kiểm toán cho rằng tình trạng này cùng những vấn đề trọng yếu khác được trình bày trong báo cáo tài chính cho thấy tồn tại yếu tố không chắc chắn trọng yếu, có thể dẫn tới nghi ngờ đáng kể về khả năng hoạt động liên tục của tập đoàn.

Hàng trăm tỷ đồng công nợ với nhóm Novaland

Ngoài vấn đề thanh khoản, kiểm toán còn đặc biệt lưu ý đến các khoản công nợ với nhóm doanh nghiệp thuộc Novaland (HoSE: NVL).

Ngày 10/7/2026, tức sau thời điểm khóa sổ báo cáo tài chính bán niên, SMC và các công ty thành viên trong Novaland Group đã ký thỏa thuận chỉ định thanh toán và cấn trừ, cùng phụ lục hợp đồng bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán.

Các giao dịch này phát sinh sau ngày 30/6 nhưng được Ban Tổng Giám đốc SMC xác định là sự kiện cung cấp thêm bằng chứng về những điều kiện đã tồn tại trong kỳ tài chính. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp đã rà soát khả năng thu hồi và điều chỉnh mức trích lập dự phòng đối với các khoản phải thu tại ngày 30/6.

SMC hiện ghi nhận khoảng 115 tỷ đồng chi phí xây dựng cơ bản dở dang liên quan đến bất động sản tại NovaWorld Hồ Tràm và khoảng 235 tỷ đồng tại các dự án khác theo các hợp đồng với Công ty TNHH Thành phố Aqua, Công ty TNHH BĐS Đà Lạt Valley và CTCP Địa ốc Ngân Hiệp.

Ở chiều ngược lại, SMC ghi nhận khoản “phải trả cho người bán” đối với CTCP Novareal lên tới 632 tỷ đồng, tăng 517 tỷ đồng so với đầu năm. Doanh nghiệp cũng có khoản phải trả cho người bán đối với CTCP Kinh doanh nhà Nova hơn 30 tỷ đồng.

Việc xử lý các khoản phải thu với nhóm Novaland thực tế đã nằm trong kế hoạch của SMC từ trước. Theo báo cáo thường niên 2025, doanh nghiệp đặt mục tiêu hoàn tất các hợp đồng mua bán và cấn trừ công nợ với các công ty trong hệ sinh thái Novaland trong năm 2026; hoàn tất thủ tục cấn trừ, nhận hóa đơn tài sản trong nửa đầu năm và tiến hành bàn giao tài sản trong giai đoạn 2026-2027.