Các cơ sở thực phẩm có thể bị công an thanh tra đột xuất

Góp ý cho dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an cho rằng sau hơn một thập kỷ thực thi, tình trạng vi phạm trong lĩnh vực này ngày càng phức tạp, nhiều vụ việc gây hậu quả nghiêm trọng và để lại tác động lâu dài đối với sức khỏe cộng đồng.

Theo cơ quan này, các đối tượng đã lợi dụng cơ chế hậu kiểm, sự chồng chéo trong phân công quản lý giữa các bộ, ngành cũng như khoảng trống pháp lý trong hoạt động thương mại điện tử để thực hiện hành vi vi phạm. Vì vậy, việc sửa đổi luật không chỉ nhằm tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn cần bịt kín các lỗ hổng đang bị lợi dụng, đặc biệt ở khâu tự công bố sản phẩm và kiểm soát nguyên liệu đầu vào.

Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định làm rõ thẩm quyền của cơ quan thực thi trong thanh tra, cưỡng chế, phong tỏa kho bãi và thu hồi sản phẩm trong vòng 24 giờ khi phát hiện nguy cơ mất an toàn. Đồng thời, cơ quan chức năng cần được trao quyền thanh tra đột xuất không cần báo trước và có cơ chế khuyến khích, khen thưởng người dân tham gia phát hiện vi phạm.

Theo Bộ Công an, hướng tiếp cận này tương đồng với mô hình quản lý của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), nơi cơ quan quản lý có thể thanh tra không báo trước, yêu cầu thu hồi sản phẩm ngay lập tức hoặc đình chỉ hoạt động của cơ sở vi phạm. Tuy nhiên, cơ chế kiểm soát quyền lực cần được thiết kế chặt chẽ để tránh lạm quyền và giảm thiểu tác động tiêu cực tới hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ngoài yếu tố an toàn thực phẩm, Bộ Công an cho rằng thực phẩm còn có thể bị lợi dụng như một phương thức đe dọa an ninh, chẳng hạn gây sự cố tại các bếp ăn tập thể nhằm tạo tâm lý hoang mang trong xã hội. Vì vậy, dự luật cần mở rộng cách tiếp cận theo hướng bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng thực phẩm thay vì chỉ tập trung vào yếu tố an toàn như hiện nay.

Cơ quan này cũng đề xuất bổ sung tiêu chí xác định mức độ nguy hiểm của các hành vi xâm phạm an toàn thực phẩm để làm căn cứ xử lý hình sự. Những trường hợp cố ý sử dụng chất cấm hoặc chất độc hại cần được xem xét xử lý ngay cả khi chưa phát sinh hậu quả thực tế.

Bên cạnh đó, Bộ Công an kiến nghị xây dựng hệ thống lưu trữ dữ liệu số xuyên suốt chuỗi cung ứng thực phẩm và kết nối với trung tâm dữ liệu quốc gia nhằm phục vụ công tác truy xuất, giám sát.

Trước đó, nhiều đại biểu Quốc hội cũng nêu thực trạng bất cập trong hoạt động thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm. Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. HCM, cho rằng việc bỏ cơ chế thanh tra chuyên ngành và chuyển sang hình thức kiểm tra thông thường đã làm giảm hiệu quả phát hiện vi phạm.

Theo bà, phần lớn các cuộc kiểm tra hiện được triển khai theo kế hoạch và phải thông báo trước cho doanh nghiệp nên khó phát hiện sai phạm. Trong khi đó, nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn hoạt động ngoài phạm vi quản lý hoặc không phép, khiến việc xử lý gặp nhiều khó khăn nếu thiếu sự phối hợp của lực lượng công an.