Việt Nam sắp hồi sinh tuyến đường sắt độc đáo được xây dựng từ thời Pháp thuộc, bị bỏ phế 50 năm
Tuyến đường sắt này được người Pháp xây dựng trong suốt 30 năm.
Ngày 5/11, thông tin từ UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, trong đồ án quy hoạch chung đô thị 5 phường liền kề Đà Lạt đến năm 2050 đang được lấy ý kiến các tổ chức và cộng đồng dân cư, Viện Kiến trúc quốc gia (Bộ Xây dựng) đã đề xuất phương án khôi phục tuyến đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt.
Theo nội dung đồ án, tuyến đường sắt quốc gia Tháp Chàm - Đà Lạt được định hướng khôi phục trước năm 2035, với tổng chiều dài khoảng 84 km, sử dụng khổ đường 1.000 mm. Việc tái thiết tuyến đường sắt này nhằm tăng cường kết nối giữa Đà Lạt với khu vực Tháp Chàm và vùng duyên hải Nam Trung Bộ, đồng thời khai thác tiềm năng du lịch gắn với giá trị lịch sử, kiến trúc độc đáo của công trình.
Đáng chú ý, đây từng là tuyến đường sắt răng cưa duy nhất tại Việt Nam, được người Pháp xây dựng từ đầu thế kỷ XX để kết nối vùng duyên hải miền Trung với cao nguyên Lâm Viên.
Theo các tư liệu lịch sử, tuyến đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt được xây dựng trong suốt 30 năm, từ năm 1902 đến năm 1932, với tổng kinh phí khoảng 200 triệu Francs. Công trình gồm hai đoạn chính là Tháp Chàm - Krông Pha (Sông Pha) và Krông Pha - Đà Lạt.
Tuyến đường sắt này được xem là một trong những công trình giao thông đặc biệt của Đông Dương thời bấy giờ, đồng thời thuộc nhóm những tuyến đường sắt leo núi ra đời sớm trên thế giới.
Điểm nổi bật nhất của tuyến nằm ở hệ thống đường ray răng cưa được thiết kế để giúp đoàn tàu vượt qua địa hình đồi núi hiểm trở, có độ dốc lớn trên hành trình lên cao nguyên Lâm Viên.
Cụ thể, trên những đoạn đường dốc, đầu máy được trang bị thêm bánh răng ăn khớp với thanh ray răng cưa đặt giữa đường ray thông thường. Hệ thống này giúp tàu duy trì lực kéo và bảo đảm an toàn khi vượt núi.
Tổng chiều dài các đoạn đường sắt răng cưa khoảng 16 km, cho phép đoàn tàu chinh phục địa hình có độ dốc lên tới 12%, vượt lên cao nguyên ở độ cao hơn 1.500 m so với mực nước biển.
Không chỉ mang giá trị kỹ thuật, tuyến đường sắt còn từng giữ vai trò là trục giao thông quan trọng, kết nối Đà Lạt với vùng duyên hải miền Trung và mạng lưới đường sắt Đông Dương.
Tuy nhiên, do ảnh hưởng của chiến tranh, tuyến đường sắt phải ngừng khai thác từ năm 1968. Sau năm 1975, tuyến từng được khôi phục hoạt động trong thời gian ngắn nhưng chỉ vận hành được 7 chuyến tàu trước khi tiếp tục dừng khai thác.
Đến năm 1986, phần lớn hệ thống đường ray và tà vẹt trên tuyến bị tháo dỡ, khiến công trình gần như không còn khả năng vận hành. Hiện nay, chỉ còn đoạn đường sắt dài khoảng 7 km nối ga Đà Lạt với Trại Mát được duy trì khai thác phục vụ du lịch.
Dù phần lớn tuyến đường đã biến mất, dọc hành lang đường sắt cũ vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích như các hầm xuyên núi, nền đường sắt và ga Eo Gió. Đây được xem là những chứng tích lịch sử gắn với công trình giao thông từng nối vùng biển miền Trung với thành phố cao nguyên Đà Lạt.
Việc đề xuất khôi phục tuyến đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt vì vậy không chỉ hướng tới bổ sung một phương thức vận tải mà còn mở ra cơ hội phục dựng công trình có giá trị đặc biệt về lịch sử, kiến trúc và kỹ thuật đường sắt.
Nếu được triển khai, tuyến đường sắt răng cưa có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, mang đến trải nghiệm di chuyển xuyên qua những cung đường đèo núi, rừng thông và cảnh quan cao nguyên.Đồng thời, công trình được kỳ vọng góp phần tăng cường liên kết du lịch giữa khu vực Tháp Chàm, vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Đà Lạt, mở rộng không gian phát triển dịch vụ, du lịch và kinh tế địa phương.
Trong bối cảnh Lâm Đồng đang nghiên cứu định hướng phát triển đô thị Đà Lạt đến năm 2050, đề xuất khôi phục tuyến đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt được xem là một trong những ý tưởng đáng chú ý, hướng tới kết hợp phát triển hạ tầng giao thông với bảo tồn di sản và khai thác tiềm năng du lịch của vùng cao nguyên.
