Chính phủ giao 'KPI' mới cho ngành ô tô, VinFast đã đi trước một bước

Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 với mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa ngành ô tô lên 22-30% vào năm 2030 và 32-40% vào năm 2035. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ giao các bộ, ngành rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển công nghiệp hỗ trợ, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo chương trình, phát triển công nghiệp hỗ trợ sẽ được triển khai theo chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, lấy yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và tỷ lệ nội địa hóa của các doanh nghiệp dẫn dắt làm định hướng cho hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp. Ô tô, cùng với điện tử thông minh, thiết bị năng lượng, cơ khí, tự động hóa và công nghiệp công nghệ cao, được xác định là những lĩnh vực ưu tiên trong giai đoạn tới.

Đáng chú ý, trong khi mục tiêu nội địa hóa của ngành ô tô đến năm 2030 mới dừng ở mức tối đa 30%, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết VinFast đã đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 60% tính đến năm 2025.

Ngược lại, theo vị lãnh đạo Cục Công nghiệp, một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trong lĩnh vực ô tô dù đã hoạt động tại Việt Nam hơn 30 năm nhưng vẫn chưa đạt mức cam kết nội địa hóa 40%; thậm chí nhiều dòng xe chỉ đạt khoảng 10-15%.

Sự chênh lệch này phần nào phản ánh khoảng cách trong chiến lược phát triển chuỗi cung ứng giữa doanh nghiệp nội địa và khối FDI.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương (Bộ Công Thương), tỷ lệ nội địa hóa của xe tải hiện đạt khoảng 40-45%, hoàn thành mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, đối với xe chở người dưới 9 chỗ - phân khúc có quy mô thị trường lớn nhất - tỷ lệ nội địa hóa mới đạt khoảng 12-20%, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu trước đây là 30-40%.

Đáng lưu ý, các linh kiện được sản xuất trong nước chủ yếu vẫn là những chi tiết đơn giản như ghế ngồi, ắc quy, các chi tiết nhựa cỡ lớn... Trong khi đó, các cụm linh kiện có hàm lượng công nghệ cao như hệ thống truyền động, hệ thống lái, điện tử điều khiển hay nhiều bộ phận quan trọng khác vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

Việc Chính phủ đặt mục tiêu nội địa hóa 22-30% vào năm 2030, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ khoảng 60% mà VinFast đã đạt được, cho thấy bài toán của ngành ô tô Việt Nam hiện không còn là thiếu doanh nghiệp tiên phong. Thách thức lớn hơn nằm ở việc phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng năng lực doanh nghiệp nội địa và kéo toàn bộ chuỗi cung ứng cùng tham gia sâu hơn vào quá trình sản xuất.

Theo ông Koo Bon Kyung - Tổng Giám đốc Cơ quan Xúc tiến thương mại và đầu tư Hàn Quốc khu vực Đông Nam Á và châu Đại Dương, thị trường ô tô Việt Nam đang tăng trưởng mạnh, với doanh số năm 2025 tăng hơn 10% so với cùng kỳ. Sự phát triển của VinFast cùng với việc mở rộng sản xuất của các tập đoàn toàn cầu như Hyundai, Kia và Toyota đang góp phần đưa Việt Nam trở thành một trung tâm sản xuất ô tô mới tại Đông Nam Á.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cho rằng ngành ô tô Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức lớn về tỷ lệ nội địa hóa và mức độ hoàn thiện của chuỗi cung ứng vật liệu, linh kiện then chốt. Muốn nâng cao năng lực cạnh tranh, Việt Nam cần từng bước làm chủ chuỗi giá trị từ nguyên vật liệu, linh kiện đến sản phẩm hoàn chỉnh, thay vì chủ yếu dừng ở hoạt động lắp ráp.

Trong bối cảnh đó, chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho doanh nghiệp trong nước mở rộng sản xuất, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Với những doanh nghiệp đã xây dựng được hệ sinh thái sản xuất và mạng lưới nhà cung cấp nội địa như VinFast, chính sách mới được kỳ vọng sẽ mở thêm dư địa để nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa tới ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô trong nước.