Chuyên gia cảnh báo 'điểm nghẽn' đang cản mục tiêu tăng trưởng hai con số

Tại Hội thảo "Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026: Thách thức, động lực và triển vọng phát triển", TS. Lý Đại Hùng, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng việc xử lý bài toán này sẽ quyết định khả năng duy trì tăng trưởng cao trong những năm tới.

Thặng dư thương mại chưa phản ánh đầy đủ sức khỏe nền kinh tế

Theo TS. Lý Đại Hùng, xét trên phương diện vĩ mô, cán cân tiết kiệm - đầu tư của Việt Nam hiện vẫn tạo ra thặng dư thương mại, phản ánh tổng tiết kiệm của nền kinh tế lớn hơn tổng đầu tư.

Tuy nhiên, nếu đi sâu vào cơ cấu, bức tranh lại không hoàn toàn tích cực.

Ông cho rằng phần lớn thặng dư này được tạo ra bởi khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), trong khi khu vực kinh tế trong nước vẫn đang trong tình trạng thâm hụt tiết kiệm so với nhu cầu đầu tư. Điều đó cho thấy nguồn lực nội tại của nền kinh tế chưa thực sự được củng cố và khả năng tích lũy vốn của doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế.

Theo chuyên gia, nếu tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào khu vực FDI trong việc tạo ra thặng dư tiết kiệm, nền kinh tế sẽ đối mặt với không ít rủi ro khi bối cảnh kinh tế toàn cầu thay đổi hoặc dòng vốn quốc tế dịch chuyển.

Một vấn đề khác được TS. Lý Đại Hùng đặc biệt lưu ý là sự mất cân đối trong hệ thống tài chính.

Theo ông, tỷ lệ tín dụng trên huy động (LDR) hiện đã ở mức gần 110%, phản ánh quy mô tín dụng tăng nhanh hơn khả năng huy động vốn của hệ thống ngân hàng.

Điều này tạo ra sức ép lớn đối với thanh khoản của các tổ chức tín dụng, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong bối cảnh đó, mặt bằng lãi suất sẽ rất khó giảm sâu.

Theo TS. Lý Đại Hùng, dòng vốn trên thị trường sẽ có xu hướng tự động dịch chuyển vào các lĩnh vực có tỷ suất sinh lời cao hơn thay vì các ngành cần vốn lớn nhưng thời gian thu hồi dài.

Xu hướng này có thể làm gia tăng khó khăn đối với các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là các lĩnh vực công nghệ nguồn - những ngành giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Vấn đề không chỉ là thiếu vốn mà là sử dụng vốn chưa hiệu quả

Theo TS. Lý Đại Hùng, tăng trưởng kinh tế không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn đầu tư mà còn phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Ông cho biết hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (ICOR) của Việt Nam gần như chưa có nhiều cải thiện trong thời gian qua. Điều đó cho thấy mỗi đồng vốn bỏ ra vẫn chưa tạo ra mức tăng trưởng tương xứng.

Đáng chú ý, quá trình chuyển hóa hiệu quả đầu tư thành năng suất lao động còn khá chậm, khiến tốc độ cải thiện năng suất của nền kinh tế chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo chuyên gia, nếu không nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng vốn, việc tiếp tục mở rộng đầu tư sẽ khó tạo ra bước nhảy vọt về tăng trưởng.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn trên, TS. Lý Đại Hùng đề xuất lộ trình cải cách theo hai giai đoạn.

Trong giai đoạn 2026-2027, ưu tiên hàng đầu là tạo đột phá về thể chế.

Theo ông, cải cách thể chế phải trở thành "nhát chẻ đầu tiên" nhằm khơi thông thị trường tài sản, thị trường vốn và tạo điều kiện cho các nguồn lực được phân bổ hiệu quả hơn trong nền kinh tế.

Ở giai đoạn trung và dài hạn, Việt Nam cần nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế, đồng thời tận dụng những "khe hở chiến lược" trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu để thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao, tiếp nhận công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Theo TS. Lý Đại Hùng, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ chỉ bền vững khi nền kinh tế không chỉ huy động được nhiều nguồn lực hơn mà còn sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Trong đó, cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn và nâng cao hiệu quả đầu tư sẽ là ba trụ cột quan trọng giúp Việt Nam tạo dựng nền tảng tăng trưởng trong giai đoạn tới.