Đất đa mục đích vẫn 'tắc', người ký cũng không dám ký

Tại tọa đàm "Đất đai đa mục đích: Cơ hội phát triển và những vấn đề đặt ra từ thực tiễn", các đại biểu cho rằng khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở thủ tục lập hồ sơ, cấp giấy chứng nhận mà còn ở việc thiếu quy định thống nhất về phạm vi, điều kiện và trình tự thực hiện các hoạt động kết hợp trên đất nông nghiệp.

Ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Hợp tác xã Nấm Tam Đảo (Phú Thọ), cho biết đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất nông nghiệp mà nếu được quy hoạch và quản lý phù hợp còn có thể tạo ra giá trị về kinh tế, du lịch, giáo dục và văn hóa.

Từ hoạt động trồng nấm ăn, nấm dược liệu, Hợp tác xã Nấm Tam Đảo đã mở rộng sang chế biến nông sản, nuôi đông trùng hạ thảo, trồng dâu nuôi tằm và tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm nông nghiệp. Theo ông Huy, mô hình này giúp nâng cao giá trị nông sản, tạo thêm việc làm, mở rộng sinh kế, quảng bá hình ảnh địa phương và gìn giữ nghề truyền thống.

Ông Huy nhấn mạnh sử dụng đất đa mục đích không phải là chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp mà là gia tăng giá trị trên nền tảng sản xuất, trong đó hoạt động sản xuất vẫn giữ vai trò cốt lõi, kết hợp với dịch vụ trải nghiệm và giới thiệu sản phẩm.

Tuy nhiên, theo ông, ranh giới giữa công trình phục vụ sản xuất, khu trải nghiệm, khu giới thiệu sản phẩm và các hạng mục phục vụ khách tham quan vẫn chưa được quy định rõ. Điều này khiến mỗi địa phương áp dụng theo một cách khác nhau, gây khó khăn cho hợp tác xã và doanh nghiệp trong việc lập phương án đầu tư cũng như huy động vốn.

Từ thực tế đó, ông Huy kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành hướng dẫn cụ thể đối với mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm, giáo dục và bảo tồn nghề truyền thống; đồng thời phân định rõ đâu là hoạt động bổ trợ cho sản xuất và đâu là trường hợp phải chuyển mục đích sử dụng đất. Bên cạnh đó, cần có cơ chế phối hợp liên ngành, giảm thủ tục hành chính và hỗ trợ hạ tầng, chuyển đổi số, quảng bá, kết nối tour tuyến để phát huy hiệu quả mô hình sử dụng đất đa mục đích.

Cùng chung quan điểm, ông Lê Văn Tuyên, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch sinh thái Mù Cang Chải (Lào Cai), cho biết sau 10 năm làm du lịch, vướng mắc lớn nhất doanh nghiệp vẫn gặp phải là thủ tục đất đai.

Theo ông Tuyên, việc chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất thương mại, dịch vụ có trường hợp mất tới 5–10 năm mới hoàn thành. Thời gian kéo dài không chỉ tạo áp lực về vốn mà còn khiến thiết kế, công năng của dự án có nguy cơ lạc hậu trước khi được triển khai. Trong thời gian chưa hoàn tất thủ tục đất đai, doanh nghiệp cũng không thể thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan.

Ông dẫn trường hợp dự án tại khu Đảo Thiên Đường Hồ Thác Bà, nơi việc khai thác du lịch đang vướng quy định về bến thủy nội địa. Để được cấp phép đón khách phải có bến bãi, nhưng muốn xây dựng bến bãi thì khu đất lại phải được chuyển sang đất thương mại, dịch vụ.

Theo ông Tuyên, chủ trương cho phép sử dụng đất đa mục đích là hướng đi đúng, có thể tháo gỡ nhiều điểm nghẽn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tế vẫn còn khoảng cách lớn. Đến nay, tại địa bàn tỉnh Yên Bái cũ vẫn chưa có trường hợp nào được chấp thuận sử dụng đất đa mục đích.

"Nguyên nhân không phải doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện mà do quy định còn thiếu cụ thể, khiến người có thẩm quyền chưa dám ký vì lo ngại trách nhiệm", ông Tuyên nói.

Để chính sách sớm đi vào cuộc sống, ông kiến nghị các bộ, ngành sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về điều kiện, trình tự, thủ tục và tiêu chí áp dụng đối với đất đa mục đích; đồng thời quy định rõ tỷ lệ diện tích, mật độ và quy mô công trình được phép xây dựng để người dân có căn cứ thực hiện, còn chính quyền yên tâm giải quyết hồ sơ.