Dự án máy bay nghìn tỷ của Nga rơi vào cảnh ế ẩm, máy bay 370 chỗ trắng đơn mua

Trang tin SvobodnayaPressa của Nga nhận định, khoảng cách giữa những tuyên bố lạc quan về ngành chế tạo hàng không nước này và thực tế thị trường đang bộc lộ rõ nét qua chương trình máy bay thân rộng Il-96. Vừa qua, hai chiếc phi cơ thử nghiệm Il-96-400M và Il-96-300 đã hoàn tất hành trình bay kỹ thuật nối liền Voronezh và Khabarovsk. Tuy nhiên, sự kiện này chưa thể khỏa lấp thực tế rằng dòng phi cơ mới hiện vẫn vắng bóng khách mua thương mại.

Mục tiêu lớn trước rào cản thị trường

Theo lộ trình phát triển toàn diện ngành vận tải hàng không được thông qua năm 2022, còn gọi là chương trình "1.000 máy bay", các hãng hàng không nội địa Nga dự kiến tiếp nhận 12 máy bay thân rộng vào năm 2030 để phục vụ các hành trình dài xuyên quốc gia, điển hình là chặng Kaliningrad đi Vladivostok.

Mẫu Il-96-400M đóng vai trò là biến thể nâng cấp hiện đại, sở hữu thân máy bay dài hơn 9,35 mét so với thế hệ trước, tích hợp động cơ PS-90A1 và đạt sức chứa 370 hành khách. Chiếc phi cơ bay thử nghiệm đến Khabarovsk cũng chính là sản phẩm duy nhất xuất xưởng tính đến nay, khiến triển vọng đưa phương tiện vào sản xuất hàng loạt chưa thể xác định trong tương lai gần.

Chuyên gia hàng không kiêm Tổng biên tập Cổng thông tin AVIA.RU Roman Gusarov cho biết, toàn bộ máy bay Il-96 đều được quản lý nghiêm ngặt nên hoàn toàn không có chuyện sử dụng máy bay từ kho dự trữ. Hành trình bay thử nghiệm vừa qua cho thấy phương tiện đã được lắp đặt bổ sung linh kiện mới hoặc trải qua cải tiến kỹ thuật, một giải pháp kiểm tra hệ thống dài hạn vốn được cả Airbus lẫn Boeing áp dụng.

Dù vậy, ông Gusarov nhận định hai chiếc Il-96-300 mới hoàn thiện gần đây gần như không có cơ hội bàn giao cho các hãng bay thương mại do chưa ghi nhận bất kỳ đơn đặt hàng nào. Điểm đến khả dĩ nhất của những tàu bay này là tiếp tục gia nhập Đội bay Chuyên dụng "Rossiya".

Trong quá khứ, Il-96-300 bắt đầu chế tạo từ năm 1988, khai thác thương mại năm 1992 với tổng cộng 33 chiếc xuất xưởng. Từng đứng trước nguy cơ dừng sản xuất vào đầu những năm 2000, dòng bay này được duy trì nhờ chỉ thị của Tổng thống Vladimir Putin nhằm giữ nguồn chuyên cơ trong nước cho các đoàn công tác cấp cao, và hiện nay chủ yếu phục vụ phi đội "Rossiya" cùng hãng Cubana của Cuba.

Áp lực kinh tế từ cấu hình 4 động cơ

Lý do khiến các hãng bay trong nước quay lưng với Il-96 bắt nguồn từ hiệu quả khai thác kinh tế. Ông Gusarov giải thích, các đơn vị vận tải hiện vẫn làm chủ quy trình tự bảo dưỡng và duy trì số lượng máy bay Boeing, Airbus sẵn có đủ để đáp ứng nhu cầu thị trường, trong khi phương tiện phương Tây còn niên hạn sử dụng và đem lại giá trị khai thác vượt trội hơn.

Điểm nghẽn kỹ thuật lớn nhất của Il-96 là cấu hình 4 động cơ khiến chi phí trên mỗi giờ bay rất tốn kém do lượng tiêu hao nhiên liệu cao. Dù việc tính toán bài toán kinh tế còn phụ thuộc vào giá phụ tùng, chi phí bảo trì và điều kiện thuê mua, thực tế thị trường vận tải vẫn chưa có bất kỳ hợp đồng nào được ký kết.

Về định hướng chuyển đổi sang cấu hình 2 động cơ nhằm hạ chi phí nhiên liệu, phương án tích hợp dòng động cơ PD-35 đang phát triển lại vướng phải rào cản lớn. Khối động cơ này có kích thước cồng kềnh, chưa rõ có phù hợp với khoảng sáng gầm cánh của Il-96 hay không. Việc thay đổi cấu hình buộc nhà sản xuất phải tái thiết kế lại toàn bộ phần cánh để chịu lực cho một động cơ lớn thay vì hai động cơ riêng rẽ mỗi bên, đồng thời phải chỉnh sửa cả hệ thống càng đáp cùng khung thân chịu lực. Chi phí tái thiết kế này tương đương việc phát triển một mẫu máy bay hoàn toàn mới, và dự án chỉ có thể tính đến khi động cơ PD-35 hoàn thiện.

Năng lực chế tạo và điểm nghẽn quản lý

Đánh giá về nguồn lực ngành chế tạo, chuyên gia AVIA.RU khẳng định các viện thiết kế Nga vẫn đảm bảo tốt trình độ chuyên môn, với các dự án như Superjet hay MC-21 đang tích cực bay thử nghiệm để hoàn thiện chứng chỉ. Dòng vận tải cơ Il-76 cũng ghi nhận bước tiến lớn khi được số hóa, thiết kế lại cánh và gắn động cơ mới trên phiên bản Il-76MD-90A, qua đó nâng tầm bay thêm 50% và đưa tải trọng từ 40 tấn lên 60 tấn. Điểm mấu chốt hiện nay của nền hàng không Nga không nằm ở cơ sở đào tạo hay kỹ sư, mà phụ thuộc vào năng lực của đội ngũ quản lý điều hành.

Tại nhà máy Voronezh, nơi đảm nhiệm sản xuất Il-96, các dây chuyền vẫn hoạt động ổn định dù sản lượng máy bay hoàn chỉnh xuất xưởng những năm qua không cao. Cơ sở này đạt năng lực hoàn thiện 2 chiếc phi cơ mỗi năm, song nguồn việc chính hiện nay là gia công linh kiện, cấu kiện khí động học và vật liệu composite như cánh tà, bánh lái độ cao, bánh lái hướng để cung ứng liên tục cho các chương trình chế tạo Superjet và MC-21.