Giá xăng tăng gần 40%, dầu diesel tăng 70%: Ông Trump đối mặt bài toán khó trước ngày bầu cử

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cam kết với các cử tri đang bất bình vì lạm phát rằng ông sẽ đưa giá xăng xuống dưới 2 USD/gallon trong năm đầu tiên trở lại Nhà Trắng.

“Kế hoạch của tôi sẽ giúp giảm giá năng lượng ít nhất một nửa trong vòng 12 tháng sau khi nhậm chức”, ông Trump tuyên bố trong bài phát biểu tại Câu lạc bộ Kinh tế New York vào tháng 9/2024, khi đang vận động tái tranh cử Tổng thống.

“Năng lượng chính là nguyên nhân ban đầu gây ra những vấn đề của chúng ta. Năng lượng sẽ giúp chúng ta phục hồi. Điều đó có nghĩa là chúng ta sẽ kéo giá xăng xuống dưới 2 USD/gallon”, ông nói với cử tri.

Tuy nhiên, khi cử tri Mỹ đi bỏ phiếu vào thứ Ba tới, giá năng lượng vẫn là một vấn đề gây đau đầu.

Theo Patrick De Haan, trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ tại GasBuddy, giá xăng và dầu diesel được dự báo sẽ lập mức cao nhất từng ghi nhận vào một ngày bầu cử tại Mỹ.

“Giá nhiên liệu chưa bao giờ ở mức cao như thế này vào thời điểm cuối năm”, ông De Haan nhận định.

Tính đến thứ Sáu (30/10), giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ ở mức 4,20 USD/gallon, cao hơn gần 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, giá dầu diesel, loại nhiên liệu đóng vai trò thiết yếu đối với ngành vận tải và nông nghiệp, đã tăng khoảng 70% trong một năm qua, lên 6,32 USD/gallon.

Để so sánh, trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022 tại Mỹ, thời điểm Nga-Ukraine xảy ra xung đột và tạo ra cuộc khủng hoảng năng lượng, giá xăng bán lẻ ở mức 3,80 USD/gallon, theo dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA).

Tự đẩy mình vào thế khó

“Ông Trump đã tự gây khó cho chính mình. Trở lại tháng 12 năm ngoái, chúng tôi từng dự báo năm 2026 sẽ là năm có giá xăng rẻ nhất kể từ năm 2020. Điều đó có thể xảy ra mà không cần bất kỳ nỗ lực đặc biệt nào. Nhưng rõ ràng, mọi chuyện đã không diễn ra như vậy”, ông De Haan nhận xét.

Giá nhiên liệu tăng vọt kể từ khi ông Trump quyết định phối hợp với Israel tiến hành cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2.

Tehran đáp trả bằng một loạt cuộc tấn công nhằm vào các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, khiến dòng chảy dầu mỏ qua tuyến hàng hải chiến lược này sụt giảm nghiêm trọng.

Trong cuộc vận động tranh cử tại bang Michigan hôm Chủ nhật tuần trước, ông Trump nói với cử tri rằng giá nhiên liệu tăng là “cái giá nhỏ phải trả” để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

“Một khi cuộc xung đột này kết thúc, giá xăng sẽ giảm mạnh và chính quyền khủng bố Iran sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân”, người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers cho biết trong một tuyên bố.

Nhà Trắng cũng nhấn mạnh rằng nếu điều chỉnh theo lạm phát, giá xăng vào thời điểm diễn ra một số cuộc bầu cử trước đây từng cao hơn hiện nay.

Hoạt động xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz đã phục hồi kể từ mùa hè, khi quân đội Mỹ hỗ trợ các tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải này.

Tuy nhiên, tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng tại Trung Đông tiếp tục trở nên nghiêm trọng hơn do các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào những nhà máy lọc dầu của Saudi Arabia, cùng các đợt tập kích của Ukraine vào cơ sở lọc dầu tại Nga.

Trước đó, ông Trump từng cam kết sẽ chấm dứt cuộc xung đột Nga - Ukraine ngay trong tuần đầu tiên của nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai. Dù vậy, cuộc xung đột vẫn rơi vào thế bế tắc kéo dài và khó tháo gỡ.

“Thẳng thắn mà nói, dầu diesel mới là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất hiện nay, bởi loại nhiên liệu này đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế”, Tổng Giám đốc ExxonMobil Darren Woods nói với CNBC hôm thứ Sáu.

Phát biểu được đưa ra sau khi ExxonMobil, tập đoàn dầu khí lớn nhất nước Mỹ, công bố lợi nhuận khổng lồ nhờ những biến động và gián đoạn trên thị trường năng lượng.

Trong khi đó, các hãng hàng không đã tăng giá vé nhằm bù đắp chi phí nhiên liệu bay leo thang. Đây là khoản chi phí lớn nhất của ngành hàng không, chỉ sau chi phí lao động.

Diễn biến này tiếp tục gây khó khăn cho nỗ lực kiềm chế lạm phát tại Mỹ.

Áp lực chính trị gia tăng

Trước cuộc bầu cử diễn ra vào thứ Ba tới, ông Trump phải đối mặt với sức ép từ chính các Nghị sĩ đảng Cộng hòa, những người yêu cầu Tổng thống có biện pháp hạ nhiệt giá nhiên liệu.

Giá dầu diesel tăng cao đang gây thiệt hại cho các bang nông nghiệp lớn như Iowa, nơi từng dành sự ủng hộ áp đảo cho ông Trump trong các chiến dịch tranh cử Tổng thống.

Cuộc đua vào Thượng viện tại bang Iowa, vốn có biệt danh là “Bang Mắt Diều hâu” (Hawkeye State), vì thế đã trở nên cạnh tranh hơn.

Ông Trump từng cân nhắc trong thời gian ngắn việc cấm xuất khẩu dầu diesel, trong bối cảnh Thượng Nghị sĩ Chuck Grassley thuộc đảng Cộng hòa, đại diện bang Iowa, vận động chính quyền hỗ trợ nông dân địa phương.

Tuy nhiên, Tổng thống cuối cùng đã từ bỏ phương án này do lo ngại lệnh cấm xuất khẩu diesel có thể khiến giá xăng tăng theo.

Thay vào đó, ông Trump ký một sắc lệnh hành pháp cho phép tài xế xe tải sử dụng dầu diesel dành cho phương tiện hoạt động ngoài đường bộ, vốn được miễn thuế, trên các tuyến đường cao tốc của Mỹ.

Ông cũng công bố chương trình hỗ trợ trị giá 8 tỷ USD dành cho nông dân chịu ảnh hưởng từ giá nhiên liệu tăng cao.

Sau đó, ông Trump đạt được một thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin, theo đó Moscow sẽ xuất khẩu khoảng 6 triệu thùng dầu diesel ra thị trường toàn cầu trong tháng 11.

Các chuyên gia phân tích năng lượng nhận định lượng dầu diesel trong thỏa thuận với Nga là tương đối nhỏ so với nhu cầu toàn cầu và khó có thể tạo ra tác động đáng kể đến giá nhiên liệu.

Gần đây, giá dầu thô tiếp tục tăng mạnh trước thềm cuộc bầu cử. Ông Trump tuyên bố sẽ không nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tuy nhiên, thị trường đang phản ánh vào giá nguy cơ một đợt giao tranh mới có thể bùng phát sau khi hoạt động bỏ phiếu kết thúc vào thứ Ba (3/11).

Trong tháng 10, giá dầu Brent chuẩn quốc tế đã tăng hơn 13%, trong khi dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ tăng 15%.

“Nếu căng thẳng leo thang, điều đó rõ ràng có thể tạo thêm áp lực đẩy giá nhiên liệu lên cao ngay trước dịp Lễ Tạ ơn. Đây cũng là thời điểm người Mỹ có truyền thống đi lại rất nhiều bằng ô tô để thăm bạn bè và người thân”, ông De Haan nhận định.