Không cấy điện cực, không mở hộp sọ: Bệnh nhân hôn mê 3 tháng bất ngờ có thể nói và đi lại sau 30 ngày điều trị bằng phương pháp này

Theo CCTV và South China Morning Post, công nghệ này được phát triển bởi nhóm nghiên cứu có sự tham gia của Viện Công nghệ tiên tiến Thâm Quyến thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Phương pháp sử dụng sóng siêu âm hội tụ xuyên qua hộp sọ để tác động tới những vùng não liên quan đến ý thức.

Công nghệ vừa được giới thiệu tại một hội nghị về giao diện não máy tính tổ chức tại Thâm Quyến trong tháng 10.

Khác với những ứng dụng giao diện não máy tính thường được biết đến như điều khiển máy tính hoặc cánh tay robot bằng tín hiệu não, hướng nghiên cứu này tập trung vào phục hồi thần kinh cho những bệnh nhân bị rối loạn ý thức kéo dài.

Dùng MRI xác định vùng não cần kích thích

Trước khi điều trị, bác sĩ sử dụng hình ảnh cộng hưởng từ để xác định chính xác vùng não cần tác động.

Một trong những mục tiêu quan trọng là đồi thị, cấu trúc nằm sâu trong não và đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trạng thái tỉnh táo cũng như kết nối giữa nhiều mạng lưới thần kinh.

Sóng siêu âm sau đó được hội tụ vào vùng mục tiêu với độ chính xác ở cấp milimet.

Theo nhóm nghiên cứu, năng lượng của sóng siêu âm có thể tác động tới các kênh ion nhạy cảm cơ học trên màng tế bào thần kinh, từ đó điều chỉnh hoạt động điện của neuron và ảnh hưởng tới hoạt động của mạng lưới não.

Ưu điểm đáng chú ý là phương pháp này không yêu cầu mở hộp sọ hay cấy điện cực vào não.

13/24 bệnh nhân có cải thiện về hành vi ý thức

Trong nghiên cứu sơ bộ thực hiện cùng Đại học Y Côn Minh, 24 bệnh nhân mắc rối loạn ý thức mạn tính được điều trị bằng sóng siêu âm hội tụ. Mỗi người trải qua 3 buổi điều trị mỗi tuần, mỗi buổi kéo dài 20 phút, liên tục trong 4 tuần.

Theo CCTV, 13/24 bệnh nhân xuất hiện cải thiện rõ ràng về hành vi liên quan tới ý thức. Trường hợp gây chú ý nhất là một bệnh nhân bị xuất huyết não và rơi vào tình trạng hôn mê trong 3 tháng. Sau khoảng 30 ngày điều trị bằng siêu âm kết hợp phục hồi chức năng, người này có thể trò chuyện trở lại, tự ăn uống và đi lại khi có người hỗ trợ.

Tuy nhiên, báo cáo của CCTV không nêu rõ thử nghiệm 24 người có nhóm đối chứng hay không. Đây là một hạn chế quan trọng, bởi một số bệnh nhân tổn thương não nặng vẫn có khả năng phục hồi tự nhiên theo thời gian.

Vì vậy, kết quả hiện tại mới cho thấy tín hiệu tích cực ban đầu, chưa đủ để kết luận chính phương pháp siêu âm là nguyên nhân trực tiếp khiến các bệnh nhân hồi phục.

Tín hiệu tích cực nhưng còn quá sớm để kết luận

Trước đó, cùng nhóm nghiên cứu đã công bố một nghiên cứu ca bệnh trên tạp chí Frontiers in Psychiatry vào tháng 2.

Bệnh nhân trong nghiên cứu ở trạng thái ý thức tối thiểu kéo dài và được kích thích bằng sóng siêu âm hội tụ xuyên sọ nhắm vào vùng trung tâm bên phải của đồi thị.

Liệu trình cũng kéo dài 4 tuần với tổng cộng 12 buổi.

Các nhà nghiên cứu ghi nhận bệnh nhân cải thiện dần về hành vi và cuối cùng thoát khỏi trạng thái ý thức tối thiểu. Các phép đo EEG và hình ảnh chức năng cũng cho thấy những thay đổi trong hoạt động và khả năng kết nối giữa các vùng não.

Nhóm nghiên cứu cho biết phương pháp được dung nạp tốt trong trường hợp này và không ghi nhận biến đổi cấu trúc não hay tác dụng phụ đáng kể.

Tuy nhiên, chính các tác giả cũng lưu ý rằng kết quả từ một trường hợp đơn lẻ không thể đại diện cho toàn bộ bệnh nhân. Để xác định hiệu quả thực sự, công nghệ này vẫn cần được kiểm chứng trên các nghiên cứu lớn hơn, có thiết kế đối chứng và theo dõi dài hạn.

Mỹ cũng thử nghiệm trên 60 bệnh nhân

Khả năng sử dụng siêu âm để phục hồi ý thức đang thu hút sự quan tâm tại nhiều quốc gia.

Tại Mỹ, một thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm do Đại học California, Los Angeles dẫn đầu đang tuyển 60 bệnh nhân bị rối loạn ý thức do tổn thương não nghiêm trọng.

Khác với nghiên cứu sơ bộ tại Trung Quốc, thử nghiệm này sử dụng nhóm kích thích giả để so sánh. Mục tiêu là xác định liệu những thay đổi ở bệnh nhân thực sự đến từ siêu âm hội tụ hay chỉ phản ánh quá trình phục hồi tự nhiên hoặc các yếu tố khác.

Nghiên cứu được triển khai tại nhiều cơ sở ở California và Massachusetts, dự kiến kéo dài tới năm 2028.

Công nghệ bắt đầu thu hút doanh nghiệp

Không chỉ giới học thuật, công nghệ giao diện não dựa trên siêu âm cũng đang nhận được sự quan tâm từ doanh nghiệp.

Tháng 9, Merge Labs, công ty có các đồng sáng lập gồm Sam Altman và nhà nghiên cứu kỹ thuật sinh học Mikhail Shapiro, công bố hợp tác với hãng thiết bị y tế Butterfly Network để phát triển các công nghệ liên quan.

Merge Labs cho biết đang nghiên cứu cách kết hợp công nghệ phân tử và siêu âm nhằm tạo ra phương thức giao tiếp với tế bào thần kinh.

Dù những kết quả ban đầu tại Trung Quốc cho thấy tiềm năng đáng chú ý, việc sử dụng sóng siêu âm để giúp bệnh nhân rối loạn ý thức phục hồi vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu.

Các thử nghiệm có đối chứng, quy mô lớn hơn và theo dõi dài hạn sẽ là bước cần thiết để xác định mức độ hiệu quả, độ an toàn cũng như nhóm bệnh nhân nào có khả năng đáp ứng tốt nhất với phương pháp này.