Hé lộ sự cố Mỹ suýt tấn công tàu Trung Quốc

CNN dẫn các nguồn tin am hiểu sự việc tiết lộ, quân đội Mỹ khi đó lập tức triển khai kế hoạch đánh chặn con tàu. Lực lượng Mỹ đã chuẩn bị sẵn sàng để ập lên tàu; trong khi phi đội máy bay quân sự cũng đã được điều động.

Ngay trước khi chiến dịch được triển khai, các quan chức mới kiểm tra kỹ báo cáo do 1 chuyên viên phân tích thuộc Bộ Tư lệnh tác chiến đặc biệt soạn thảo.

Họ phát hiện báo cáo này được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), và chatbot mà chuyên viên này sử dụng đã xác định sai loại hàng hóa mà con tàu đang vận chuyển. Chưa rõ con tàu khi đó đang chở hàng hoá gì.

Theo nguồn tin, bản báo cáo đó “hoàn toàn sai sự thật”, nhưng thực sự đã “suýt châm ngòi cho một cuộc chiến”. Bất kỳ chiến dịch nào của Mỹ nhằm vào tàu Trung Quốc đều có nguy cơ leo thang thành xung đột vũ trang giữa hai nước.

Trong quân đội Mỹ và cộng đồng tình báo, các quan chức đang thúc đẩy việc đưa AI vào gần như mọi khía cạnh công việc, từ phân tích khối lượng khổng lồ dữ liệu tình báo thô mà Mỹ thu thập và lựa chọn mục tiêu để tấn công, cho đến những ứng dụng ít nhạy cảm hơn như quản lý ngân sách, hậu cần và chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, vụ việc trên cho thấy những rủi ro nghiêm trọng khi sử dụng công nghệ mới để hỗ trợ xác định mục tiêu chiến tranh.

Từ lâu, các chuyên gia phân tích đã lo ngại AI có thể dẫn đến sai lầm mang tính thảm họa, nếu các quốc gia dựa vào dữ liệu kém chất lượng hoặc sai lệch.

Trong trường hợp cụ thể nêu trên, chuyên viên phân tích đã đặt câu hỏi cho chatbot về một số thông tin tình báo liên quan đến bản kê khai hàng hóa của con tàu. Những thông tin này có nguồn gốc từ Bộ Tư lệnh tác chiến đặc biệt Thái Bình Dương của Mỹ, đặt tại Hawaii. Không rõ chatbot đó là sản phẩm thương mại hay do Chính phủ Mỹ cung cấp.

“Mấy công cụ nội bộ về cơ bản chỉ là những bản sao của các sản phẩm thương mại, được tô son trát phấn mà thôi”, một cựu quan chức cấp cao của Mỹ am hiểu các hệ thống AI được quân đội và các chuyên viên phân tích tình báo sử dụng cho biết.

Chatbot đã kết hợp thông tin tình báo nguồn mở với thông tin tình báo tín hiệu mật trong các hệ thống dữ liệu của chính phủ, để đưa ra kết luận nguy hiểm về hàng hoá mà con tàu đang vận chuyển.

Sau đó, chuyên viên phân tích lại sử dụng AI để soạn báo cáo tình báo chuẩn - loại vốn được các quan chức quân sự Mỹ tin cậy, rồi phổ biến nó.

Bộ Tư lệnh tác chiến đặc biệt Thái Bình Dương và Lầu Năm Góc không phản hồi đề nghị bình luận về thông tin trên.

Đi đến ý tưởng tồi nhanh hơn

Quân đội Mỹ nhanh chóng áp dụng AI vì công nghệ này có thể giúp họ đưa ra quyết định trên chiến trường nhanh hơn, chẳng hạn như lựa chọn mục tiêu nào để tấn công hoặc điều chuyển khí tài quân sự đến đâu.

Các quan chức cho rằng Mỹ không thể tụt hậu trong việc tích hợp AI, và ngày nào đó họ sẽ phải đối đầu với Trung Quốc hoặc đối thủ khác có khả năng đi trước Mỹ một bước.

Tháng 1 năm nay, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth công bố “Chiến lược Tăng tốc trí tuệ nhân tạo”, nhằm đẩy nhanh việc sử dụng AI trong quân đội.

“Chúng ta sẽ giải phóng hoạt động thử nghiệm, loại bỏ các rào cản quan liêu, tập trung đầu tư và chứng minh cách thức triển khai cần thiết để bảo đảm chúng ta dẫn đầu về AI quân sự”, ông Hegseth phát biểu khi công bố chiến lược.

Chiến lược này cũng thúc đẩy việc sử dụng AI trên diện rộng trong quân đội, yêu cầu Bộ Chiến tranh cung cấp AI thông qua một số chương trình nhằm “dân chủ hóa hoạt động thử nghiệm và chuyển đổi bằng AI trong toàn Bộ Chiến tranh bằng cách đưa trực tiếp những mô hình AI hàng đầu thế giới của Mỹ tới 3 triệu quân nhân và nhân viên dân sự ở mọi cấp độ”, CNN dẫn nội dung bản ghi nhớ công bố chiến lược cho biết.

Tuy nhiên, nhiều quan chức am hiểu vấn đề nói rằng nỗ lực này mang tính phi tập trung, với các bộ phận khác nhau của chính phủ sử dụng công cụ khác nhau, theo chỉ thị và tiêu chuẩn an toàn khác nhau. Không có bộ tiêu chuẩn thống nhất quy định cách Mỹ xác minh thông tin do những công cụ này tạo ra.

Hệ thống gồm nhiều AI khác nhau đang được triển khai tại các bộ phận riêng biệt của quân đội và cộng đồng tình báo, khiến mức độ tin cậy và chức năng của chúng rất khác nhau.

Trong nhiều tuần qua, các nhà hoạch định chính sách tại Washington đã tranh luận gay gắt về AI, sau khi các kỹ sư và CEO công nghệ ở Thung lũng Silicon cảnh báo nghiêm khắc về khả năng AI thoát khỏi sự kiểm soát của con người, có thể gây ra những hậu quả đe dọa sự tồn vong của nền văn minh.

Vụ việc liên quan đến con tàu Trung Quốc cho thấy một rủi ro khác và tức thì hơn: Con người đưa ra quyết định thảm khốc dựa trên thông tin không chính xác hoặc gây hiểu lầm do AI hay các hệ thống tự động khác tạo ra.

Theo một nguồn tin, kiểu “ảo giác” trong trường hợp về con tàu Trung Quốc không phải là sự cố cá biệt trong cộng đồng tình báo, kể từ khi các công cụ AI bắt đầu được phổ biến rộng rãi trong Chính phủ Mỹ.

Đối với một số quan chức tình báo lâu năm, AI gây áp lực buộc các chuyên viên phân tích phải sản xuất và phổ biến thông tin tình báo nhanh hơn, từ đó cũng nảy sinh nguy cơ sai sót. Khi đã quen với những công cụ này, các chuyên viên phân tích trẻ có xu hướng tin tưởng chúng mà bỏ qua việc nghi ngờ và kiểm chứng.

“AI cho phép bạn đi đến một ý tưởng tồi nhanh hơn”, nguồn tin nói.