Iran đánh sập đường hầm, gài mìn quanh kho uranium

Theo các nguồn tin tình báo Mỹ, Tehran đã cho đánh sập nhiều đường hầm và gài mìn tại các khu vực lưu trữ vật liệu hạt nhân chiến lược, biến những địa điểm này thành các “pháo đài ngầm” gần như bất khả xâm phạm.

Diễn biến này không chỉ làm gia tăng thách thức đối với các phương án quân sự mà còn phủ bóng lên tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran về tương lai chương trình hạt nhân của Tehran.

Siết chặt phòng thủ quanh kho uranium chiến lược

Theo CNN ngày 12/6, dẫn lời 5 nguồn tin am hiểu tình báo Mỹ, Iran trong những tuần gần đây đã tăng cường đáng kể các biện pháp bảo vệ lượng uranium được làm giàu ở mức gần đạt ngưỡng chế tạo vũ khí hạt nhân.

Các nguồn tin cho biết Tehran đã chủ động phá hủy một số tuyến hầm tiếp cận và bố trí mìn tại các lối vào nhằm ngăn chặn mọi nỗ lực tiếp cận hoặc thu giữ số vật liệu này.

Kết quả là việc tiếp cận khoảng nửa tấn uranium làm giàu cao hiện khó khăn hơn nhiều so với một tháng trước, thời điểm Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai đề cập khả năng sử dụng quân đội để kiểm soát số vật liệu hạt nhân chiến lược của Iran.

Những lớp phòng thủ mới được cho là đang làm suy giảm đáng kể tính khả thi của các kịch bản mà Washington từng cân nhắc, bao gồm cả phương án buộc Iran bàn giao hoặc tiêu hủy lượng uranium đang lưu trữ.

Cho đến nay, cả phái bộ Iran tại Liên Hợp Quốc lẫn Nhà Trắng đều chưa đưa ra bình luận chính thức về các thông tin trên.

Trở ngại mới cho đàm phán Mỹ - Iran

Trong nhiều tháng qua, vấn đề kiểm soát kho uranium làm giàu cao luôn được xem là một trong những nội dung trọng tâm trong các cuộc thương lượng giữa Washington và Tehran.

Theo một quan chức cấp cao Mỹ, hai bên đã tiến gần hơn tới một thỏa thuận tiềm năng, trong đó Iran có thể phải chuyển giao lượng uranium làm giàu cao để xử lý và loại bỏ dưới sự giám sát quốc tế.

Tuy nhiên, các bên vẫn chưa thống nhất hoàn toàn về nội dung cụ thể. Những mô tả từ phía Mỹ và Iran về thỏa thuận tương lai còn tồn tại khác biệt đáng kể.

Căng thẳng càng gia tăng sau khi một bản dự thảo được cho là của thỏa thuận bị rò rỉ trên một hãng thông tấn bán chính thức của Iran hôm 12/6, khiến ông Trump lập tức phản ứng gay gắt trên mạng xã hội.

Trong bối cảnh đó, việc Tehran gia cố hệ thống lưu trữ uranium được cho là sẽ khiến quá trình đàm phán kỹ thuật trở nên phức tạp hơn.

Ngay cả Iran cũng khó tiếp cận số uranium được cất giấu

Theo các nguồn tin tình báo, việc thu hồi lượng uranium đang được lưu trữ trong các khu vực bị đánh sập hiện không phải nhiệm vụ đơn giản, kể cả đối với chính Iran.

Để tiếp cận số vật liệu này, các đội kỹ thuật có thể phải sử dụng máy móc hạng nặng để đào bới, đồng thời tiến hành rà phá bom mìn trong môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ông Scott Roecker, cựu Giám đốc Văn phòng Loại bỏ Vật liệu Hạt nhân thuộc Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ, cho rằng nếu các thông tin tình báo là chính xác, việc thu hồi và kiểm kê lượng uranium làm giàu cao sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Theo ông, một trong những vấn đề lớn nhất là khả năng Iran viện dẫn các khó khăn kỹ thuật để giải thích việc không thể tiếp cận hoặc bàn giao toàn bộ số uranium theo yêu cầu của bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai.

“Nếu không thể xác minh đầy đủ, cộng đồng quốc tế sẽ rất khó bảo đảm rằng toàn bộ lượng uranium làm giàu cao đã thực sự được kiểm soát hoặc loại bỏ”, ông Roecker nhận định.

Phương án quân sự từng bị hủy bỏ vì quá rủi ro

Theo đánh giá của các cơ quan quốc tế, phần lớn kho uranium của Iran hiện được lưu trữ trong các đường hầm thuộc tổ hợp hạt nhân Isfahan ở miền Trung nước này. Một phần nhỏ còn lại được phân tán tại các cơ sở khác.

Hồi giữa tháng 5, quân đội Mỹ từng xây dựng phương án nhằm thu giữ số vật liệu hạt nhân nói trên. Tuy nhiên, kế hoạch cuối cùng đã bị hủy bỏ do được đánh giá là quá nguy hiểm và tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Kể từ đó, Iran tiếp tục tăng cường các lớp bảo vệ quanh những khu vực được cho là nơi cất giữ uranium làm giàu cao.

Trong một cuộc phỏng vấn với Fox News hồi tháng 5, ông Trump cũng thừa nhận việc sử dụng vũ lực để kiểm soát kho uranium của Iran là nhiệm vụ cực kỳ phức tạp.

“Chúng tôi biết chính xác điều gì đang diễn ra. Chưa ai tiếp cận được khu vực đó”, ông Trump nói.

Tuy nhiên, theo một số nguồn tin, việc Tổng thống Mỹ nhiều lần công khai đề cập khả năng thu giữ kho uranium có thể đã khiến Tehran đẩy nhanh quá trình củng cố các công trình phòng thủ xung quanh những tài sản chiến lược này.

Ngay cả khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận trong thời gian tới, những cuộc thương lượng kỹ thuật liên quan tới việc xác minh, xử lý và di dời uranium nhiều khả năng vẫn sẽ kéo dài.

Theo các nguồn tin, việc đưa số vật liệu này ra khỏi Iran có thể đòi hỏi triển khai một cơ sở xử lý uranium lưu động chuyên dụng của Mỹ, được điều phối bởi Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge ở bang Tennessee.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng đây sẽ là một quá trình phức tạp, kéo dài nhiều tuần hoặc thậm chí lâu hơn. Ngay cả những đội ngũ hàng đầu thế giới trong lĩnh vực thu hồi vật liệu hạt nhân cũng cần đáng kể thời gian để bảo đảm mọi công đoạn được thực hiện an toàn và chính xác.