Kiến trúc sư trưởng Nam Long (NLG) Nguyễn Ngọc Thanh: Trước khi nghĩ đến ‘khách hàng’ chúng tôi nghĩ đến ‘con người’

Có một câu hỏi gần như luôn xuất hiện trước khi một sản phẩm bất động sản được phát triển: Khách hàng đang cần gì?

Nhà phát triển bất động sản luôn phải đi tìm lời giải cho bài toán: Họ muốn căn nhà rộng bao nhiêu? Cần bao nhiêu phòng ngủ? Thích loại hình tiện ích nào? Muốn sống ở trung tâm hay chấp nhận đi xa hơn để đổi lấy không gian rộng? Một gia đình trẻ và một gia đình nhiều thế hệ cần những sản phẩm rất khác nhau.

Những câu hỏi ấy cần thiết. Nhưng với KTS Nguyễn Ngọc Thanh, Nguyên Giám đốc Khối Quản lý Thiết kế dự án Tập đoàn Nam Long (NLG), đó chưa nên là điểm bắt đầu. “Chúng tôi luôn bắt đầu một dự án với “human” trước rồi mới đến “customer”, ông nói.

Sự phân biệt tưởng như chỉ nằm ở hai từ tiếng Anh lại mở ra hai cách tiếp cận khá khác nhau đối với một dự án bất động sản.

“Customer” – khách hàng – có thể thay đổi rất nhanh. Sau mỗi chu kỳ thị trường, một thế hệ người mua mới xuất hiện với khả năng tài chính, thị hiếu và kỳ vọng khác trước. Những thứ từng được xem là hấp dẫn hôm nay cũng có thể trở nên bình thường sau 10 hay 20 năm.

Nhưng “human” – con người – thay đổi chậm hơn rất nhiều. “Con người là giá trị cốt lõi và bền vững nhất. Khách hàng thay đổi theo từng giai đoạn của thị trường nhưng những nhu cầu căn bản của con người thì gần như không đổi: Được sống an toàn, khỏe mạnh, kết nối với gia đình, cộng đồng và thiên nhiên”, KTS Nguyễn Ngọc Thanh lý giải.

Đó cũng là điểm khởi đầu của tư duy Human-centric Design – thiết kế lấy con người làm trung tâm mà ông theo đuổi trong nhiều năm làm quy hoạch.

Nhưng đặt con người vào trung tâm một bản quy hoạch không đơn giản là bổ sung thật nhiều tiện ích xung quanh nơi ở. Bởi con người không sống tách khỏi vùng đất, khí hậu và thiên nhiên bao quanh mình.

“Thiên – Địa – Nhân” trên một bản quy hoạch

Trước một khu đất rộng hàng chục hay hàng trăm hecta, phản xạ dễ thấy nhất là hình dung những gì có thể được xây lên trên đó.

Theo KTS Nguyễn Ngọc Thanh, Nam Long lại bắt đầu từ chiều ngược lại. “Khi bắt đầu một dự án, điều đầu tiên chúng tôi làm là tìm hiểu mảnh đất đó vốn có những gì”, ông nói.

Ông dùng một khái niệm quen thuộc của triết lý phương Đông để giải thích cách tiếp cận ấy: Thiên – Địa – Nhân. “Thiên” là nắng, gió, mưa và khí hậu. “Địa” là địa hình, sông rạch, cây xanh, thổ nhưỡng và hệ sinh thái tự nhiên. “Nhân” là con người.

Ba yếu tố không tồn tại riêng rẽ.

Theo ông Thanh, con người không đứng tách khỏi thiên nhiên mà phải biết sống hài hòa với thiên nhiên. Bởi vậy, “lấy con người làm trung tâm” và “thuận tự nhiên” thực chất không phải hai tư tưởng khác nhau. Muốn tạo ra một môi trường tốt cho con người, trước hết phải hiểu môi trường tự nhiên mà họ sẽ sống trong đó.

Nhìn vào các khu đô thị Nam Long phát triển, cách tiếp cận này tạo ra những hình thái khá khác nhau.

Tại Waterpoint, điểm xuất phát là một vùng đất rộng 355ha bên sông Vàm Cỏ Đông. 5,8km bờ sông cùng hệ thống kênh rạch không bị đẩy ra phía sau những dãy nhà, mà trở thành một phần của cấu trúc đô thị. Gần 95ha được dành cho cây xanh và mặt nước, trong khi hơn 8km kênh đào đưa yếu tố nước đi sâu vào bên trong khu đô thị.

Ở Mizuki Park, điều kiện tự nhiên lại khác. Khu đất 26ha nằm giữa kênh Ngang và kênh Lào. Thay vì xem hai tuyến kênh đơn thuần là ranh giới, cấu trúc mặt nước được tiếp nối bằng hệ thống kênh đào, đường dạo và những khoảng xanh len giữa khu ở.

Còn Izumi City sở hữu một đặc điểm khác nữa: Khu đô thị 170ha trải dọc sông Đồng Nai và sông Bến Gỗ với hơn 5,5km mặt sông. Ở đây, dòng sông trở thành một phần của cấu trúc cảnh quan và không gian sống, bên cạnh hơn 20ha không gian xanh và khoảng 6ha mặt nước.

Ba khu đô thị, ba vùng đất khác nhau. Điều đáng chú ý không nằm ở việc dự án nào có nhiều cây xanh hay mặt nước hơn, mà ở cách những yếu tố vốn có của từng vùng đất được đọc và đưa trở lại bản quy hoạch.

“Thuận tự nhiên trước hết là thuận theo vùng đất. Chúng tôi nghiên cứu địa hình, dòng chảy, thổ nhưỡng và những giá trị tự nhiên sẵn có để thiết kế thích nghi với mảnh đất, thay vì buộc mảnh đất phải thay đổi theo thiết kế”, KTS Nguyễn Ngọc Thanh chia sẻ.

Với Elyse Island, tư duy ấy càng dễ nhìn thấy bởi bản thân vùng đất đã có một hình hài rất đặc biệt. Dự án nằm trên đảo tự nhiên Đại Phước, được bao quanh bởi sông Đồng Nai và có khoảng 1,5km mặt sông. Trên quỹ đất 45ha, mật độ xây dựng được giữ ở khoảng 35%.

Một hòn đảo tự nhiên không cần được biến thành một khu đô thị giống những nơi khác. Ở đó, khoảng mở, mặt nước, cây xanh và cảm giác riêng tư vốn đã là một phần của giá trị vùng đất. Công việc của quy hoạch, theo cách nhìn “thuận tự nhiên”, là không đánh mất những giá trị ấy trong quá trình phát triển.

Thiết kế cho cả những cư dân chưa xuất hiện

Nhưng hiểu một vùng đất ở hiện tại vẫn chưa đủ.

Có một sự lệch pha rất lớn giữa thời gian phát triển một dự án và vòng đời thực sự của nó. Một khu đô thị có thể mất vài năm hoặc hơn một thập kỷ để hình thành, nhưng những công trình được xây hôm nay có thể tồn tại 50, 70 năm, thậm chí lâu hơn.

Điều đó đồng nghĩa người làm quy hoạch đang đưa ra quyết định cho cả những cư dân mà hôm nay họ chưa biết là ai.

Một đứa trẻ chưa ra đời có thể là người sử dụng công viên 10 năm nữa. Một gia đình chưa hình thành có thể chuyển tới sống sau 20 năm. Và khi khí hậu thay đổi, những trận mưa, nhiệt độ hay điều kiện môi trường mà thế hệ sau phải đối diện cũng có thể rất khác hiện tại.

Đó là lý do KTS Nguyễn Ngọc Thanh cho biết, Nam Long luôn đặt “chuẩn bị cho tương lai” thành một trong những nguyên tắc của phát triển thuận tự nhiên. “Biến đổi khí hậu ngày càng khó dự báo, vì vậy người làm quy hoạch phải nghĩ xa hơn, tính toán cho 30 hay 50 năm sau”, ông nói.

Những quyết định tưởng như rất kỹ thuật – từ cao độ san nền, hệ thống thoát nước đến khả năng chống ngập – vì thế cũng là một phần của câu chuyện lấy con người làm trung tâm.

Theo ông Thanh, chúng có thể làm chi phí đầu tư ban đầu cao hơn nhưng giá trị của chúng không nhất thiết xuất hiện ngay vào ngày dự án mở bán hay bàn giao. Có những quyết định chỉ chứng minh được ý nghĩa sau nhiều năm, khi môi trường sống phải đối diện với những điều kiện mà bản vẽ ban đầu chỉ có thể dự báo.

Ở một quy mô khác, Nam Long II Central Lake tại Cần Thơ cũng cho thấy yếu tố tự nhiên được đặt vào trung tâm cấu trúc đô thị qua hồ và công viên trung tâm 3,36ha. Còn tại Sol Garden ở Hải Phòng, gần 30% diện tích dự án được dành cho cảnh quan xanh trong định hướng “City Garden”, tạo một lớp cân bằng thiên nhiên giữa khu vực trung tâm hành chính mới đang đô thị hóa nhanh.

Từ một đô thị bên Vàm Cỏ Đông, một khu dân cư giữa hai tuyến kênh ở TP.HCM, một đô thị trải dọc sông Đồng Nai, một hòn đảo tự nhiên cho tới một “City Garden” ở Hải Phòng, hình thức có thể rất khác nhau. Nhưng điểm xuất phát mà KTS Nguyễn Ngọc Thanh nhắc đến vẫn là một: Đừng bắt đầu bằng việc thị trường hôm nay muốn mua gì. Hãy bắt đầu bằng việc con người cần gì để có thể sống tốt trên vùng đất ấy trong nhiều năm sau.

Bởi thị trường rồi sẽ bước sang chu kỳ khác. Những xu hướng thiết kế hôm nay rồi cũng có thể thay đổi, còn nhu cầu được sống an toàn, khỏe mạnh, gần thiên nhiên, bên gia đình và trong một cộng đồng có sự kết nối – theo ông Thanh – là những nhu cầu gần như không đổi.

Và thời gian có lẽ là phép kiểm chứng rõ nhất cho điều đó.

Sau gần ba thập niên gắn bó với những khu dân cư Nam Long, điều khiến KTS Nguyễn Ngọc Thanh nhớ nhất không phải những tòa nhà hay con đường. “Những cặp vợ chồng trẻ ngày ấy giờ đã là ông bà; những đứa trẻ vui chơi trong công viên nay đã trưởng thành. Những hàng cây ban đầu thấp vài mét nay đã vươn cao 20–30m”, ông kể.

Cây lớn lên. Những đứa trẻ lớn lên. Một thế hệ cư dân bước sang một giai đoạn khác của cuộc đời và thế hệ tiếp theo lại xuất hiện.

Có lẽ đó cũng là lúc một triết lý thiết kế thôi nằm trên bản vẽ và bắt đầu được kiểm chứng bằng chính cuộc sống của con người. “Giá trị thực của một dự án được kiểm chứng bằng chính cuộc sống của cư dân, từ ngày họ chuyển đến ở cho đến nhiều chục năm sau nữa” - ông Thanh nhắc lại.