Kospi từ đỉnh cao 9.000 điểm đến cú lao dốc 40%: Khi cơn sốt AI biến chứng khoán Hàn Quốc thành 'sòng bạc'

Hàn Quốc từng là thị trường chứng khoán nóng nhất thế giới trong phần lớn năm qua, được thúc đẩy bởi cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI). Nhưng rồi thị trường "sụp đổ".

Cú sốc lớn

Yoon Jae-Yi, một giáo viên tiếng Anh 30 tuổi, mất 19.000 USD. Kể từ đó, cô phải cắt giảm chi tiêu sinh hoạt - đi taxi ít hơn, hạn chế du lịch. Cô còn tự nhủ rằng bỏ bữa cũng có thể xem như một cách ăn kiêng.

Hàn Quốc giờ đây sở hữu thị trường chứng khoán được cho là "điên rồ" nhất thế giới, với mức biến động khiến nhà đầu tư "thót tim", điều hiếm thấy ở các thị trường lớn trong nhiều năm qua.

Chỉ số Kospi đã tăng hơn gấp ba lần về giá trị, được thúc đẩy bởi niềm tin vào cơn bùng nổ AI. Hai doanh nghiệp Hàn Quốc là các nhà sản xuất chip nhớ Samsung Electronics và SK Hynix đã tăng vọt lên mức định giá hàng nghìn tỷ USD, trở thành hai động lực chính đẩy thị trường lên những kỷ lục mới.

Sau đó, Kospi lao dốc khoảng 40% chỉ trong sáu tuần vào tháng 6 và tháng 7, khiến hàng trăm nghìn nhà đầu tư chịu thiệt hại nặng nề - một lời cảnh báo nghiêm khắc đối với những ai đặt cược lớn vào ngành AI.

Nhưng chuyến tàu lượn của thị trường vẫn chưa dừng lại: Kể từ đáy, Kospi đã phục hồi khoảng 20%.

“

Biến động quá nghiêm trọng. Đây không phải là đầu tư lành mạnh. Nó giống một bàn đánh bạc, một sòng casino hơn.

Jung Eui-jung, 68 tuổi, Chủ tịch Korea Stockholders’ Alliance - Tổ chức đại diện cho khoảng 14 triệu nhà đầu tư cá nhân tại Hàn Quốc.

Đợt sụp đổ kéo dài sáu tuần của Kospi đã xóa khoảng 2.500 tỷ USD giá trị vốn hóa. Những người chịu đau đớn nhất là các nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc, vốn chiếm 60%-70% khối lượng giao dịch hằng ngày trên Kospi.

Họ được gọi là “những con kiến” - yếu thế nếu đứng riêng lẻ nhưng có sức mạnh tập thể và đã đổ tiền vào thị trường với niềm tin sâu sắc vào Samsung và SK Hynix, hai công ty thống trị hoạt động sản xuất hai loại chip nhớ chủ chốt được sử dụng để huấn luyện và vận hành các hệ thống AI.

Đợt lao dốc của thị trường diễn ra sau khi Hàn Quốc lần đầu cho phép các ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu hoạt động vào tháng 5.

Đây là những quỹ chỉ tập trung vào một cổ phiếu, như Samsung hoặc SK Hynix, nhưng sử dụng đòn bẩy tài chính để khuếch đại mức tăng, giảm của cổ phiếu.

Vì vậy, nếu cổ phiếu tăng 5%, giá ETF có thể tăng khoảng 10%; nhưng nếu cổ phiếu giảm 5%, ETF cũng có thể giảm khoảng 10%. Cơ chế này giúp nhà đầu tư kiếm nhiều hơn khi thị trường tăng, nhưng đồng thời cũng khiến họ thua lỗ nhanh và sâu hơn khi thị trường đảo chiều.

Những nhà đầu tư “kiến” giờ đây đổ lỗi cho chính quyền Tổng thống Lee Jae Myung vì đã nới lỏng các quy định để cho phép những quỹ có khả năng sinh lời cao nhưng rủi ro lớn này hoạt động.

Kể từ đó, Chính phủ của ông đã đưa ra các quy định nghiêm ngặt hơn đối với giao dịch ETF nhằm góp phần kiềm chế biến động thị trường.

Văn phòng Tổng thống cho biết Chính phủ Hàn Quốc đang nỗ lực hết sức để kiểm soát biến động của thị trường, trong đó có việc áp dụng các quy định giao dịch mới.

Hệ lụy của cú sập thị trường còn lan sang Mỹ, nơi những khoản đặt cược vào cổ phiếu chip Hàn Quốc nhiều khả năng đã góp phần khiến quỹ phòng hộ tập trung vào AI Situational Awareness thua lỗ khoảng 67% trong tháng 7.

Quỹ này đã thanh lý phần lớn danh mục cổ phiếu niêm yết để trả nợ cho các bên cho vay. Theo The Wall Street Journal, Situational Awareness từng nắm giữ một vị thế lớn trong cổ phiếu SK Hynix niêm yết tại Hàn Quốc.

Yoon Kyung-min, một kỹ sư âm thanh 44 tuổi, cho biết ông vẫn không thể tin nổi thảm họa tài chính xảy ra trong hai tháng qua. Sau khi nghỉ việc, ông đã đầu tư một nửa khoản tiền trợ cấp thôi việc vào cổ phiếu ngành bán dẫn và chứng kiến 7.200 USD bốc hơi chỉ trong một tuần.

“Nếu vợ tôi phát hiện ra, tôi sẽ gặp rắc rối lớn”, Yoon nói. Ông cho biết mình chỉ thú nhận với vợ rằng đã gặp một chút vận rủi, mà không tiết lộ chi tiết. Yoon đã từng nghĩ thị trường “sẽ tăng mãi mãi”.

Tổng thống thúc đẩy thị trường

Trong chiến dịch tranh cử năm ngoái, Tổng thống Lee từng công khai danh mục đầu tư của mình và cam kết đưa chỉ số Kospi gần như tăng gấp đôi, lên mức kỷ lục 5.000 điểm vào năm 2030.

Sau khi trở thành Tổng thống vào tháng 6/2025, ông Lee đẩy nhanh các cải cách thị trường vốn nhằm hỗ trợ giá cổ phiếu. Động thái này diễn ra cùng lúc với sự phấn khích ngày càng lớn trên toàn cầu đối với AI và triển vọng của Samsung cũng như SK Hynix. Giá chip nhớ đã tăng mạnh trong năm qua, khi nhu cầu vượt xa nguồn cung.

Kospi là thị trường chứng khoán có thành tích tốt nhất thế giới trong năm 2025, với mức tăng 76%. Đà tăng đưa Hàn Quốc trở thành thị trường lớn thứ năm thế giới xét về vốn hóa, từ vị trí thứ 13 chỉ một năm trước, đồng thời vượt qua Anh và Pháp. Đến giữa năm 2026, Samsung và SK Hynix chiếm hơn 50% giá trị của sàn giao dịch.

“

Ngày càng nhiều nhà đầu tư Hàn Quốc bình thường tham gia cơn sốt, trong đó có các bà mẹ nội trợ, sinh viên và người nghỉ hưu rút tiền từ quỹ hưu trí để đầu tư. Nhiều người mới tham gia đã trở nên giàu lên nhờ cổ phiếu gần như chỉ sau một đêm.

Dư nợ vay ký quỹ tăng thêm 7,9 tỷ USD lên 27,1 tỷ USD chỉ trong sáu tháng, khi ngày càng nhiều nhà đầu tư tìm cách gia tăng lợi nhuận.

Cơn sốt cũng thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư Mỹ. Khi chu kỳ siêu tăng trưởng của chip nhớ bắt đầu vào năm ngoái, cả Samsung lẫn SK Hynix đều chưa được giao dịch trên các sàn chứng khoán Mỹ.

Điều đó đồng nghĩa phần lớn người Mỹ sử dụng tài khoản môi giới trong nước không có cách nào trực tiếp mua hai cổ phiếu này. Một nữ phát ngôn viên cho biết vào tháng 5, Interactive Brokers trở thành công ty môi giới lớn đầu tiên có trụ sở tại Mỹ cung cấp giao dịch trực tiếp cổ phiếu Hàn Quốc.

Cũng trong thời gian này, Roundhill Investments, một công ty quản lý tài sản khi đó còn ít được biết đến, ra mắt ETF mang mã DRAM, chuyên đầu tư vào các nhà sản xuất chip nhớ. Thông qua ETF này, các nhà đầu tư Mỹ có tài khoản tại các công ty môi giới lớn có thể gián tiếp đầu tư vào Samsung và SK Hynix - hai cổ phiếu chiếm gần một nửa danh mục của quỹ.

Chỉ trong vài tuần, DRAM trở thành ETF thành công nhất trong lịch sử Mỹ xét về lượng tiền mới thu hút từ nhà đầu tư. Nhu cầu kỷ lục này khiến ngành ETF bất ngờ, bởi thị trường vốn bị thống trị bởi những gã khổng lồ tài chính như BlackRock và Vanguard Group.

Giám đốc điều hành Roundhill, Dave Mazza, cho biết trong một cuộc phỏng vấn rằng thay vì bán sản phẩm thông qua mạng lưới cố vấn tài chính, DRAM thu hút các nhà đầu tư cá nhân biết đến ETF qua mạng xã hội cùng các nhà giao dịch tổ chức.

Tâm lý FOMO

Hàn Quốc triển khai các ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu mới vào tháng 5, mở đường cho cú lao dốc dữ dội sau đó.

Thông thường, ETF hoạt động như một “giỏ” chứa nhiều loại tài sản, chẳng hạn cổ phiếu của nhiều công ty. Tuy nhiên, các ETF mới này được thiết kế để chỉ nắm giữ cổ phiếu của một công ty duy nhất, đồng thời cho phép nhà đầu tư sử dụng thêm đòn bẩy để khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ.

Trước đó, Hàn Quốc đã cho phép phát hành các ETF đòn bẩy dựa trên nhiều cổ phiếu hoặc theo dõi toàn bộ chỉ số Kospi. Tuy nhiên, để hạn chế nguy cơ nhà đầu tư thua lỗ quá lớn do đòn bẩy, nước này vẫn cấm các ETF chỉ tập trung vào một cổ phiếu duy nhất.

Những người ủng hộ thay đổi quy định viện dẫn các ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu tại những thị trường lớn khác, trong đó có Mỹ, cho rằng các sản phẩm này sẽ khuyến khích nhiều nhà đầu tư hơn giao dịch ETF và giữ nguồn vốn ở lại Hàn Quốc.

Khi các sản phẩm này được tung ra ngày 27/5, nhu cầu cao đến mức website bị sập trong nhiều ngày do lượng truy cập quá lớn. Đến tháng 6, Kospi vượt mốc 9.000 điểm, cao hơn ba lần mức của năm 2025.

Sau đó, những lo ngại về sức mạnh của nhu cầu AI và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc đã "chọc thủng" đà tăng của nhóm cổ phiếu bán dẫn. Nhiều nhà đầu tư cá nhân, trong đó có Jake Cheong, một kế toán 30 tuổi ở Seoul, bị mắc kẹt khi thị trường đảo chiều.

Cheong cho biết anh chưa bao giờ đặc biệt hứng thú với cổ phiếu. Anh chỉ đầu tư những khoản nhỏ, chủ yếu vào các quỹ chỉ số Mỹ mang tính thận trọng. Trong giai đoạn đầu của đợt tăng giá cổ phiếu chip, anh còn cảnh báo bạn bè và đồng nghiệp rằng niềm tin mù quáng vào các cổ phiếu Hàn Quốc đang tăng vọt rồi sẽ kết thúc trong nước mắt khi thị trường quay đầu.

Đến tháng 6, Cheong không muốn bỏ lỡ đà tăng quá mạnh của thị trường và quyết định coi đây là cơ hội đầu tư ngắn hạn. Anh dùng khoảng 21.000 USD tiền tiết kiệm để mua cổ phiếu SK Hynix. Chưa đầy ba tuần sau, cổ phiếu tăng 40%, giúp anh nhanh chóng có lãi và quyết định bán ra để chốt lời.

SK Hynix lên kế hoạch niêm yết trên Nasdaq thông qua chứng chỉ lưu ký Mỹ (ADR), động thái mà Cheong tin rằng sẽ giúp duy trì giá cổ phiếu niêm yết tại Hàn Quốc ở mức cao trong thời gian lâu hơn. Anh đã đầu tư khoảng 29.000 USD vào một ETF đòn bẩy theo dõi công ty.

Đòn bẩy bổ sung đồng nghĩa nếu cổ phiếu SK Hynix giảm, khoản lỗ của Cheong cũng sẽ bị khuếch đại.

Rồi cú sập xảy ra.

Tính đến thứ Sáu, khoản đầu tư của anh đã giảm 69%, chỉ còn khoảng 9.000 USD. “Nguyên tắc cứng rắn của tôi trước đây là khi có quá nhiều người bắt đầu khoe khoang về khoản lãi cổ phiếu của mình, có lẽ chúng ta đã chạm đỉnh. Nhưng FOMO đã chiến thắng tôi”, Cheong nói.

“Tất cả chỉ như một giấc mơ”

Lee Ka-young, một lập trình viên phần mềm 25 tuổi, cho biết cô đã mất toàn bộ số tiền kiếm được trong đợt cổ phiếu tăng giá năm nay.

Cô bắt đầu đầu tư vào tháng 12, khi khoản lương đầu tiên từ công việc mới khiến cô tin rằng mình sẽ không bao giờ kiếm đủ tiền để mua nhà. Lee nạp khoảng 14.000 USD từ tiền tiết kiệm và lợi nhuận tiền mã hóa vào tài khoản giao dịch. Cô đầu tư toàn bộ số tiền vào SK Hynix và sau đó chuyển sang các ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu.

Cô lập một tài khoản Instagram riêng để ghi lại hành trình trở nên giàu có. Đến tháng 5, tài khoản của cô đã tăng hơn 58%, trong khi các bài đăng thu hút trung bình 4 triệu lượt xem mỗi tháng.

Khi thị trường bắt đầu đảo chiều, Lee vẫn giữ nguyên các khoản đầu tư, chờ đợi một đợt phục hồi. “Tôi đã trở nên tham lam”, Lee nói.

Hiện danh mục của cô có giá trị thấp hơn 5% so với thời điểm bắt đầu đầu tư vào tháng 12. Khoản đầu tư từng nhân lên nhanh chóng rồi biến mất cũng nhanh không kém, khiến mọi chuyện có cảm giác “như tất cả chỉ là một giấc mơ”, Lee nói.

Một số nhà đầu tư vẫn xem nhẹ mức biến động của thị trường mà một số người gọi là “Rollerkospi” - cách chơi chữ giữa Kospi và roller coaster, tức tàu lượn siêu tốc.

Jonathan Pines, người đứng đầu hoạt động tại châu Á của Federated Hermes, một công ty quản lý tài sản có trụ sở tại Mỹ, cho biết công ty của ông đầu tư vào cổ phiếu ngành chip nhớ Hàn Quốc với tầm nhìn dài hạn. Do lợi nhuận cao của các công ty này được kỳ vọng sẽ duy trì trong hai năm tới, ông cho rằng các nhà đầu tư cuối cùng sẽ thu hồi được phần lớn số vốn ban đầu.

Tổng thống Hàn Quốc cũng chịu tổn thất về chính trị trong hai tháng qua. Tỷ lệ ủng hộ ông Lee giảm xuống 43,3% trong giai đoạn này, mức thấp nhất kể từ khi ông nhậm chức vào tháng 6 năm ngoái.

Các thành viên của Đảng đối lập chính tại Hàn Quốc đã kêu gọi điều tra cách đảng cầm quyền xử lý tình trạng hỗn loạn trên thị trường.

Kim Yong-beom, Chánh văn phòng chính sách của Tổng thống - người từng tuyên bố rằng Hàn Quốc “phải có khả năng làm được những gì thị trường chứng khoán Mỹ đang làm” - đang đối mặt với một đơn khiếu nại hình sự do một thành viên Đảng đối lập đệ trình.

Đơn khiếu nại cáo buộc ông gây sức ép không phù hợp lên các cơ quan quản lý để phê duyệt các sản phẩm đòn bẩy theo từng cổ phiếu. Ông phủ nhận các cáo buộc.

Các cơ quan quản lý Hàn Quốc gần đây đã triển khai một loạt biện pháp khẩn cấp nhằm kiềm chế biến động.

Việc phê duyệt các sản phẩm đòn bẩy theo từng cổ phiếu mới đã được tạm dừng, trong khi khoản tiền mặt ký quỹ bắt buộc để giao dịch các sản phẩm này được tăng gấp ba, lên khoảng 21.000 USD.

Nhà chức trách cũng mở rộng chương trình đào tạo trực tuyến bắt buộc dành cho nhà đầu tư cá nhân. Chương trình giải thích các rủi ro và cho phép người tham gia theo dõi những khoản đầu tư mô phỏng thông qua nhiều giờ thực hành giao dịch.

Chỉ số biến động Kospi 200 - thước đo rủi ro thị trường và tâm lý nhà đầu tư - đã giảm xuống 56,76 điểm vào thứ Hai (24/8), từ mức 86,18 điểm ngày 30/7, theo Sở Giao dịch Hàn Quốc.

Jung, Chủ tịch Korea Stockholders’ Alliance, vẫn muốn các cơ quan quản lý hủy niêm yết những ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu và đưa ra các biện pháp cứu trợ dành cho những nhà đầu tư cá nhân chịu thua lỗ nặng.

Tại một cuộc tranh luận lập pháp gần đây ở Seoul, ông kêu gọi dành một phút "mặc niệm" cho các nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc. “Để trở lại một môi trường đầu tư bình thường, Chính phủ không thể ngồi yên. Cần phải tiến hành một cuộc đại phẫu”, ông nói.

Tham khảo WSJ