Lần đầu tiên Việt Nam nhập siêu hơn 15 tỷ USD sau gần 1 thập kỷ liên tiếp xuất siêu: Cục Hải quan lập tức lên tiếng lý giải

Tính từ đầu năm đến ngày 7/6/2026, Việt Nam nhập siêu khoảng 15,36 tỷ USD. Thông tin này được ông Ngô Như An, Phó Trưởng ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan (Cục Hải quan, Bộ Tài chính), chia sẻ tại buổi gặp mặt báo chí do Cục Hải quan tổ chức ngày 9/6 tại Hà Nội.

Theo ông An, trong 5 tháng đầu năm 2026, mức nhập siêu của Việt Nam đạt 13,81 tỷ USD. Tuy nhiên, chỉ trong những ngày đầu tháng 6, con số này đã tiếp tục tăng lên 15,36 tỷ USD, tức nới rộng thêm hơn 1,5 tỷ USD.

Đây là diễn biến đáng chú ý khi sau 10 năm liên tiếp duy trì trạng thái xuất siêu trong giai đoạn 2016-2025, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam đã đảo chiều sang nhập siêu trong những tháng đầu năm nay.

Lý giải nguyên nhân khiến cán cân thương mại nghiêng mạnh về nhập siêu, đại diện Cục Hải quan cho biết có ba nhóm hàng nhập khẩu chủ lực tác động lớn nhất, gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; dầu thô; cùng nhóm máy móc, thiết bị, ô tô và linh kiện phục vụ sản xuất.

Trong đó, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là yếu tố gây áp lực lớn nhất lên cán cân thương mại. Riêng trong quý I, nhóm hàng này đã nhập siêu khoảng 3,65 tỷ USD. Lũy kế 5 tháng đầu năm, mức nhập siêu của nhóm hàng này tăng lên 13,61 tỷ USD.

Theo số liệu của Cục Hải quan, chỉ tính riêng trong tháng 5, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã nhập siêu gần 8 tỷ USD. Lũy kế 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch nhập khẩu của nhóm hàng này đạt 88,2 tỷ USD, tăng 80,5% so với cùng kỳ năm trước và chiếm tới 38,4% tổng giá trị nhập khẩu của cả nước. Tổng mức nhập siêu của nhóm hàng này đã lên tới khoảng 32 tỷ USD, trở thành nhân tố then chốt dẫn tới tình trạng nhập siêu hiện nay.

Bên cạnh đó, nhập khẩu dầu thô cũng gia tăng đáng kể dưới tác động của tình hình địa chính trị và xung đột tại Trung Đông, khiến giá dầu thế giới leo thang. Mặc dù lượng dầu thô nhập khẩu giảm 18,2% so với cùng kỳ năm ngoái, song giá nhập khẩu bình quân đã tăng từ 570,2 USD/tấn lên 725,7 USD/tấn. Do đó, tổng trị giá nhập khẩu dầu thô vẫn tăng 4,1%.

Ngoài dầu thô và nhóm hàng điện tử, nhập khẩu máy móc, thiết bị, ô tô và linh kiện phục vụ sản xuất cũng ghi nhận mức tăng mạnh. Theo đánh giá của cơ quan hải quan, nhiều doanh nghiệp đang chủ động tăng cường nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện và thiết bị nhằm bảo đảm hoạt động sản xuất, thực hiện các đơn hàng đã ký kết, đồng thời ứng phó với nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đại diện Cục Hải quan cho rằng tình trạng nhập siêu hiện nay không hoàn toàn là tín hiệu tiêu cực. Trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp và giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh, việc doanh nghiệp chủ động tăng tích trữ nguyên liệu đầu vào giúp giảm rủi ro đứt gãy nguồn cung, hạn chế tác động từ biến động giá cả và tạo điều kiện thực hiện các đơn hàng trong thời gian tới.

Ở chiều ngược lại, trong khi nhập khẩu tăng mạnh, hoạt động xuất khẩu nhìn chung có xu hướng giảm, qua đó tạo áp lực lớn lên cán cân thương mại. Tổng hòa các yếu tố này đã khiến mức nhập siêu tăng nhanh trong những tháng đầu năm 2026.

Tại buổi gặp mặt báo chí, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, cho biết trong các tháng đầu năm, ngành hải quan tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường kiểm soát chống buôn lậu, chủ động tháo gỡ vướng mắc chính sách và triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với những biến động của thương mại toàn cầu.

Về triển vọng thời gian tới, ông Ngô Như An nhận định việc dự báo xu hướng xuất nhập khẩu và cán cân thương mại đang gặp nhiều khó khăn do tình hình thế giới thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là các yếu tố liên quan đến cạnh tranh địa chính trị, xung đột và chiến tranh tại nhiều khu vực.

Tuy nhiên, qua theo dõi số liệu gần đây, cơ quan hải quan nhận thấy tình hình nhập siêu đã có dấu hiệu hạ nhiệt khi mức nhập siêu trong những ngày đầu tháng 6 thấp hơn so với các tháng trước.

Đại diện Cục Hải quan cho biết cơ quan này sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến xuất nhập khẩu và công bố số liệu định kỳ nửa tháng một lần nhằm phục vụ công tác đánh giá tình hình, xây dựng các kịch bản điều hành kinh tế vĩ mô phù hợp.