Bộ trưởng Tài chính đề xuất 3 quỹ để khơi thông vốn tư nhân vào hạ tầng

Đầu tư hạ tầng có đặc thù là thời gian thực hiện kéo dài, mức độ rủi ro cao

Tại phiên chất vấn sáng 12/11, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ hiệu quả huy động nguồn lực tư nhân thông qua phương thức đối tác công tư (PPP), cũng như giải pháp đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án.

Đại biểu đặc biệt quan tâm đến cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia dự án PPP, bảo đảm khả năng thực hiện các cam kết với nhà đầu tư, nhất là cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định pháp luật. Theo đại biểu, nếu không bảo đảm nguồn lực tài chính kịp thời, phương án tài chính của dự án và niềm tin của nhà đầu tư có thể bị ảnh hưởng.

Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết PPP là phương thức huy động nguồn lực toàn xã hội để đầu tư phát triển hạ tầng. Việt Nam đã nghiên cứu mô hình này từ năm 2008. Từ khi Luật PPP được ban hành năm 2020 đến nay, cả nước đang triển khai 69 dự án, chủ yếu theo hai hình thức BOT và BT.

Theo Bộ trưởng, đầu tư hạ tầng có đặc thù là thời gian thực hiện kéo dài, mức độ rủi ro cao. Dẫn thông tin từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), ông cho biết một dự án PPP có thể cần tới khoảng 60 năm để thu hồi vốn. Trong khi đó, mục tiêu của doanh nghiệp tư nhân khi tham gia đầu tư vẫn là lợi nhuận.

Vì vậy, muốn thu hút nguồn lực tư nhân, Nhà nước cần xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách công khai, minh bạch, đồng thời có giải pháp giảm thiểu và chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư.

Đề xuất 3 quỹ hỗ trợ triển khai dự án PPP

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc chuẩn bị phương án tài chính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các dự án PPP. Trong đó, cần nghiên cứu thành lập ba loại quỹ để hỗ trợ quá trình triển khai.

Thứ nhất là quỹ hỗ trợ chuẩn bị dự án (PPF). Quỹ này sẽ cung cấp nguồn lực cho công tác chuẩn bị, giúp Nhà nước cùng các định chế tài chính trong nước và quốc tế tính toán phương án đầu tư cụ thể, bảo đảm tính công khai, minh bạch và khả thi.

Thứ hai là quỹ bù đắp khoảng trống tài chính (VAF), nhằm hỗ trợ những dự án hạ tầng khó thu hút vốn tư nhân do thời gian đầu tư và thu hồi vốn kéo dài.

Lấy ví dụ một dự án xây dựng đường tại khu vực miền núi, Bộ trưởng cho biết với quy định vốn nhà nước tham gia dự án PPP tối đa không quá 70%, cần có cơ chế hỗ trợ tài chính để nhà đầu tư có thể thu hồi vốn trong khoảng 20 năm, với mức lãi suất bình quân thị trường khoảng 12-15%.

Thứ ba là quỹ đầu tư hạ tầng, có nhiệm vụ cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình. Theo Bộ trưởng, cần có đầy đủ ba loại quỹ này mới có thể tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nhà đầu tư tư nhân tham gia phát triển hạ tầng.

Bên cạnh mục tiêu huy động vốn, Bộ trưởng cũng nhấn mạnh PPP góp phần thay đổi phương thức quản lý và vận hành công trình. Theo đó, Nhà nước chỉ bỏ ra một phần vốn đầu tư, trong khi nhà đầu tư có trách nhiệm bố trí kinh phí duy tu, bảo dưỡng và vận hành dự án.

Tuy nhiên, việc triển khai các dự án PPP cần đặt quyền lợi của người dân lên hàng đầu. Với những công trình giao thông thu phí như đường cao tốc, cần duy trì các tuyến đường hiện hữu để người dân có thêm lựa chọn.

Bộ trưởng dẫn ví dụ, khi tuyến cao tốc Bắc - Nam được đưa vào khai thác và tổ chức thu phí, Nhà nước vẫn cần duy trì, sửa chữa Quốc lộ 1A. Người dân có thể lựa chọn đi trên tuyến đường hiện hữu hoặc sử dụng cao tốc nếu muốn di chuyển nhanh hơn và chấp nhận trả phí.

Theo ông, đầu tư hạ tầng bằng ngân sách là sử dụng tiền thuế của nhân dân, do đó người dân phải được thụ hưởng. Cách tiếp cận này vừa giúp huy động vốn tư nhân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo đảm quyền lựa chọn của người dân.