Sẽ thí điểm đấu giá quyền thu phí một số đoạn cao tốc Bắc - Nam

Dự án PPP gặp nhiều khó khăn về hiệu quả do doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư

Sáng 12/11, giải trình trước Quốc hội sau phiên chất vấn Bộ trưởng Tài chính, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã làm rõ một số vấn đề liên quan đến huy động nguồn lực xã hội thông qua đầu tư đối tác công - tư (PPP), vốn ODA và tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Đối với hình thức PPP, Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu vốn phát triển ngày càng lớn.

Theo ông, hiện có hai phương thức triển khai phổ biến. Một là Nhà nước giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng dự án từ đầu, sau đó doanh nghiệp được quyền khai thác, thu phí để hoàn vốn và hưởng lợi nhuận. Hai là Nhà nước đầu tư xây dựng công trình, sau đó chuyển giao cho doanh nghiệp vận hành, khai thác và thu phí theo hình thức O&M.

Tại Việt Nam, cả hai phương thức đều đã được triển khai, song hình thức doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng rồi thu phí hoàn vốn vẫn chiếm tỷ trọng chủ yếu. Thời gian khai thác, thu phí đối với một dự án PPP thường kéo dài khoảng 20 năm.

Phó Thủ tướng lý giải, thời gian này cần thiết để doanh nghiệp có thể hoàn vốn, bởi phần lớn các dự án PPP đều sử dụng vốn vay ngân hàng. Trong khi đó, thời hạn cho vay thông thường chỉ khoảng 10-12 năm, buộc doanh nghiệp phải bổ sung thêm nguồn vốn tự có để bảo đảm khả năng tài chính.

Ông cũng cho biết trước đây, các dự án PPP gặp nhiều khó khăn về hiệu quả do doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư. Tuy nhiên, Luật PPP được ban hành đã bổ sung cơ chế chia sẻ nguồn lực, theo đó Nhà nước có thể tham gia hỗ trợ 50-70% vốn đầu tư, tùy thuộc vào vị trí và hiệu quả của từng dự án.

Nhờ cơ chế này, các dự án PPP mới đang được triển khai tích cực hơn. Phần lớn dự án có hiệu quả khi có sự tham gia chia sẻ vốn của Nhà nước, qua đó giảm áp lực tài chính và tăng khả năng thu hút nhà đầu tư tư nhân.

Thí điểm đấu giá quyền thu phí cao tốc Bắc - Nam

Đáng chú ý, đối với hình thức đầu tư O&M, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết thời gian tới, Việt Nam sẽ thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, trong đó tập trung vào các đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam.

Hiện Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang phối hợp triển khai phương án này. Theo lãnh đạo Chính phủ, việc chuyển quyền khai thác, thu phí cho doanh nghiệp thông qua đấu giá, đấu thầu được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ hội thu hút nguồn lực tư nhân tham gia vận hành hạ tầng giao thông.

Điểm thuận lợi của phương thức này là doanh nghiệp không phải trực tiếp thực hiện các khâu đầu tư xây dựng ban đầu, qua đó tránh được nhiều rủi ro thường gặp như giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công hay biến động giá vật liệu.

Việc thí điểm đấu giá quyền thu phí cũng mở ra thêm một phương thức huy động nguồn lực xã hội, tận dụng năng lực quản lý và vận hành của khu vực tư nhân đối với các công trình hạ tầng do Nhà nước đầu tư.

Liên quan đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm tại phiên chất vấn, Phó Thủ tướng khẳng định Chính phủ đang nỗ lực hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân trong năm nay.

Theo tính toán, đầu tư công có thể đóng góp thêm khoảng 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế, qua đó tạo động lực quan trọng để Việt Nam phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%.

Tính đến hết 10 tháng, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công cả nước đạt khoảng 74% kế hoạch. Phó Thủ tướng đánh giá đây là kết quả tích cực, dù vẫn còn dư địa để đẩy nhanh tiến độ trong những tháng cuối năm.

Giải thích về tình trạng tạm ứng vốn tại một số dự án, ông cho biết đây là yếu tố khách quan trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu tiên triển khai nhiều dự án. Theo quy định, sau khi ký hợp đồng, nhà thầu được tạm ứng 30% giá trị hợp đồng để mua sắm nguyên vật liệu và chuẩn bị các điều kiện thi công, nhất là đối với những công trình quy mô lớn.

Phó Thủ tướng khẳng định việc tạm ứng này là hoạt động bình thường trong quá trình triển khai dự án, không có gì bất thường. Một phần rất nhỏ còn lại là các khoản tồn đọng từ những giai đoạn trước.

Đối với nguồn vốn ODA, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Việt Nam hiện đã trở thành quốc gia "tốt nghiệp ODA", đồng nghĩa không còn được tiếp cận các khoản vay ưu đãi với chi phí thấp như trước đây.

Dù vậy, dư địa vay nợ của Việt Nam vẫn còn tương đối lớn. Các chỉ tiêu về nợ công, trần nợ công, vay nước ngoài và nợ Chính phủ hiện đều nằm dưới ngưỡng giới hạn được Quốc hội cho phép. Do đó, việc tiếp tục huy động vốn ODA cùng các nguồn lực khác để phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế vẫn là cần thiết.

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, việc tiếp nhận và sử dụng vốn ODA cần được tính toán thận trọng hơn trong bối cảnh điều kiện vay không còn thuận lợi như trước. Việt Nam phải đánh giá đầy đủ chi phí vốn, rà soát các điều kiện thi công, lựa chọn nhà thầu và bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời kiểm soát an toàn tài chính trong dài hạn.