Luật sư phân tích trách nhiệm pháp lý của nam sinh trong vụ đánh cô giáo ở Hà Nội

Tối 20/10, dư luận xã hội không khỏi bức xúc và phẫn nộ trước đoạn clip ghi lại cảnh một nam sinh bất ngờ lao lên bục giảng, dùng tay đấm liên tiếp vào đầu cô giáo ngay trong giờ học Toán. Sự việc được xác định xảy ra vào khoảng 11h ngày 19/10 tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (xã Nội Bài, Hà Nội).

Ngay sau khi xảy ra vụ việc, nhà trường đã phối hợp với cơ quan công an để giải quyết, đồng thời báo cáo lên Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Đến thời điểm hiện tại, cơ quan công an đã thực hiện lệnh bắt khẩn cấp nam sinh này để phục vụ công tác điều tra.

Sự việc không chỉ gây bàng hoàng bởi tính chất bạo lực mà còn đặt ra nhiều băn khoăn về trách nhiệm pháp lý đối với hành vi của nam sinh. PV đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường - Giảng viên Luật hình sự, Khoa Luật và Lý luận chính trị, Trường Đại học Thủy lợi để làm rõ các khía cạnh pháp lý liên quan.

Nhiều yếu tố cần được xác minh để làm rõ tội danh

Nhận định về sự việc, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng đây là một vụ việc rất đáng buồn và đáng lo ngại về tình trạng bạo lực học đường hiện nay. Điều khiến dư luận đặc biệt bức xúc là nạn nhân không phải một học sinh khác mà chính là người giáo viên đang trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục.

"Đây không chỉ là sự xuống cấp trong cách ứng xử mà còn đặt ra vấn đề nghiêm túc về ý thức pháp luật, khả năng kiểm soát cảm xúc và trách nhiệm giáo dục của gia đình, nhà trường," Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Theo ông, hình ảnh trong clip cho thấy hành vi có dấu hiệu nguy hiểm cho xã hội và cần được xử lý nghiêm theo quy định. Tuy nhiên, ông Cường cũng lưu ý rằng để xác định chính xác tội danh, cơ quan điều tra không thể chỉ dựa vào cảm xúc dư luận hay hình ảnh trên mạng, mà phải làm rõ đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm từ khách thể, mặt khách quan, chủ thể cho đến mặt chủ quan (ý chí và nhận thức của người thực hiện).

Giải đáp chi tiết câu hỏi liên quan đến quy trình điều tra, Luật sư Cường cho biết cơ quan chức năng cần xác định chính xác độ tuổi của nam sinh tại thời điểm xảy ra vụ việc, năng lực trách nhiệm hình sự, diễn biến hành vi, vị trí tấn công và hậu quả thương tích của cô giáo. Kết quả giám định thương tích là căn cứ quan trọng nhưng cơ quan điều tra sẽ phải đánh giá toàn diện cả phương thức tấn công, nguyên nhân, lời nói và biểu hiện của nam sinh để xác định ý thức chủ quan.

Chuyên gia pháp lý này cho rằng: "Nếu có đủ căn cứ xác định nam sinh có hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của cô giáo thì có thể bị xem xét về tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Trong trường hợp, quá trình điều tra cho thấy người thực hiện hành vi có ý thức tước đoạt tính mạng của cô giáo nhưng hậu quả chết người không xảy ra do những nguyên nhân ngoài ý muốn, thì hành vi có thể bị xem xét về tội Giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự, kể cả trường hợp phạm tội chưa đạt theo Điều 15 Bộ luật Hình sự.

Việc xác định hành vi thuộc trường hợp nào phải căn cứ vào tổng thể các chứng cứ, đặc biệt là diễn biến hành vi, phương thức và mức độ tấn công, vị trí tác động, hậu quả xảy ra và quan trọng nhất là ý thức chủ quan của người thực hiện hành vi."

Luật sư Đặng Văn Cường cũng phân tích thêm về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, Điều 12 Bộ luật Hình sự quy định người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm (trừ trường hợp luật có quy định khác). Trong khi đó, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng được quy định cụ thể. Vì vậy, việc xác minh chính xác ngày tháng năm sinh của nam sinh có ý nghĩa quyết định đối với quá trình giải quyết vụ án.

Bên cạnh khía cạnh quy tội, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng cơ quan chức năng cần làm rõ mâu thuẫn dẫn đến sự việc, hoàn cảnh gia đình, lịch sử vi phạm kỷ luật cũng như diễn biến tâm lý của nam sinh.

"Những thông tin liên quan đến trầm cảm, tăng động hoặc rối loạn tâm lý không thể được suy đoán từ hành vi bạo lực. Chỉ khi có căn cứ cần thiết mới tiến hành đánh giá chuyên môn phù hợp; nếu đặt ra vấn đề mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi thì phải xem xét theo Điều 21 Bộ luật Hình sự," ông Cường đáng giá. Việc làm rõ nguyên nhân không phải để bao biện, mà nhằm xác định đúng trách nhiệm và đưa ra giải pháp phòng ngừa tái phạm.

Đặc biệt, Giảng viên Trường Đại học Thủy lợi lưu ý thêm, từ ngày 01/01/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên (Luật số 59/2024/QH15) đã chính thức có hiệu lực, tạo ra khuôn khổ pháp lý chuyên biệt nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên, ưu tiên giáo dục, hỗ trợ sửa chữa sai lầm và tái hòa nhập cộng đồng.

Tuy nhiên, ông Cường nhấn mạnh, tính nhân văn của pháp luật không đồng nghĩa với dung túng. Các cơ chế xử lý chuyển hướng chỉ được áp dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định, không phải mọi trường hợp người chưa thành niên vi phạm pháp luật đều được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chỉ cần kiểm điểm, xin lỗi.

Với hành vi bạo lực nghiêm trọng, cơ quan thẩm quyền phải đánh giá khách quan giữa yêu cầu bảo vệ nạn nhân, an toàn cộng đồng và khả năng phục hồi của người vi phạm. Khi đủ căn cứ, việc xử lý phải nghiêm minh, đúng tội danh, đúng độ tuổi và giới hạn hình phạt áp dụng cho người chưa thành niên.

Bên cạnh việc làm rõ hành vi vi phạm, Luật sư Đặng Văn Cường lưu ý đến công tác bảo vệ sức khỏe, danh dự và đời sống riêng tư của cô giáo là nạn nhân trong vụ việc. Việc phát tán hình ảnh gây tổn thương cho người bị hại hoặc công khai thông tin làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người chưa thành niên trong quá trình điều tra cần phải được ngăn chặn tuyệt đối.

Lo ngại về thực trạng dùng bạo lực để giải quyết vấn đề

Nhìn nhận từ sự việc, dưới góc độ của một người nhiều năm gắn bó với công tác giảng dạy luật hình sự, Luật sư Đặng Văn Cường bày tỏ sự lo ngại sâu sắc trước thực trạng một bộ phận người trẻ đang có xu hướng coi bạo lực là công cụ để giải quyết mâu thuẫn.

"Với tư cách một giảng viên luật hình sự nhiều năm tham gia công tác giảng dạy, tôi cho rằng điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở một vụ việc cụ thể mà còn ở nguy cơ một bộ phận người trẻ coi bạo lực là cách giải quyết bất đồng. Học sinh có quyền phản ánh, tranh luận và bảo vệ quan điểm của mình, nhưng không có quyền xâm phạm thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của người khác. Tôn trọng thầy cô không chỉ là một chuẩn mực đạo đức mà còn phải được thể hiện bằng hành vi tuân thủ pháp luật" - Luật sư Cường nhấn mạnh.

Khi bàn về các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu những sự việc tương tự, Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng điều cốt lõi là phải làm rõ các yếu tố dẫn đến hành vi thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả. Tuy nhiên, việc tìm hiểu căn nguyên đòi hỏi tính khách quan, có kiểm chứng, tuyệt đối không suy đoán hay mặc nhiên đổ lỗi cho gia đình, nhà trường khi chưa có căn cứ rõ ràng.

Theo ông, cơ quan chức năng, nhà trường và gia đình cần phối hợp rà soát toàn diện từ hoàn cảnh sống, phương pháp giáo dục của cha mẹ, mối quan hệ bạn bè đến môi trường giao tiếp thực tế lẫn trên không gian mạng của học sinh. Đồng thời, cần chú ý quan sát những biểu hiện tâm lý bất thường trước đó như sự nóng nảy, dễ kích động, tâm lý thu mình hay những mâu thuẫn bộc phát từng bị bỏ qua.

Phân tích về vai trò của gia đình, vị luật sư này khẳng định trách nhiệm giáo dục đầu tiên luôn thuộc về cha mẹ. Yêu thương phải đi liền với nguyên tắc, quan tâm phải gắn với sự đồng hành và hướng dẫn con trẻ tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Những thái độ như nuông chiều vô điều kiện, buông lỏng quản lý hoặc việc sử dụng bạo lực ngay trong gia đình đều là nguy cơ tác động tiêu cực đến quá trình hình thành nhân cách của trẻ.

Về phía nhà trường, giáo viên cần chủ động nhận biết những thay đổi bất thường ở học sinh để kịp thời kết nối với phụ huynh và bộ phận tư vấn tâm lý. Ông Cường nhấn mạnh, không nên để xảy ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc chỉ tìm đến nhau khi vụ việc đã trở nên nghiêm trọng.

Đặc biệt, ở lứa tuổi dậy thì - giai đoạn có nhiều biến động về tâm sinh lý và nhu cầu khẳng định bản thân, học sinh càng cần được trang bị kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại và nhận thức rõ giới hạn của pháp luật. Vì vậy, công tác giáo dục pháp luật trong nhà trường phải gắn liền với thực hành kỹ năng sống, ứng xử văn minh trên mạng xã hội và hiểu rõ hậu quả pháp lý của mỗi hành vi. Khi xuất hiện dấu hiệu bất ổn, sự phối hợp kịp thời giữa gia đình, nhà trường và các chuyên gia tâm lý là chìa khóa để ngăn chặn nguy cơ từ sớm.