Muốn tăng trưởng hai con số, khó khăn nhất là phải vượt qua 'ải' ngân sách

Tại Hội thảo "Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026: Thách thức, động lực và triển vọng phát triển", TS. Vũ Sỹ Cường đã đưa ra cái nhìn toàn diện về bức tranh kinh tế vĩ mô, ngân sách nhà nước và đầu tư công trong nửa đầu năm, đồng thời chỉ ra những cơ hội cũng như rủi ro cần lưu ý trong giai đoạn còn lại của năm.

Tăng trưởng có nền tảng nhưng áp lực vẫn lớn

Theo TS. Vũ Sỹ Cường, kinh tế Việt Nam trong 6 tháng đầu năm tiếp tục duy trì đà phục hồi tích cực khi sản xuất, tiêu dùng và hoạt động đầu tư đều ghi nhận những tín hiệu khả quan. Chỉ số PMI tháng 6 đạt 51,8 điểm, đánh dấu 12 tháng liên tiếp duy trì trên ngưỡng 50 điểm, cho thấy khu vực sản xuất tiếp tục mở rộng. Trong khi đó, lạm phát bình quân 6 tháng được kiểm soát ở mức 4,38%, còn lạm phát cơ bản tăng 4,12%, vẫn nằm trong phạm vi mục tiêu điều hành.

Tuy nhiên, theo ông, mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong năm 2026 vẫn là một thách thức rất lớn khi nền kinh tế phải đối mặt với nhiều biến động từ bên ngoài, trong khi sức chống chịu của doanh nghiệp và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế vẫn cần tiếp tục được cải thiện.

Theo mục tiêu điều hành năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, xuất khẩu tăng 15-16%, lạm phát trong khoảng 4-4,5% và quy mô thu ngân sách nhà nước đạt khoảng 17,4% GDP.

Một trong những điểm được TS. Vũ Sỹ Cường nhấn mạnh là chính sách tài khóa của Việt Nam vẫn còn dư địa để tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng.

Theo ông, nợ công của Việt Nam hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với trần cho phép cũng như nhiều quốc gia có trình độ phát triển tương đồng. Các chỉ tiêu về nợ công, nợ Chính phủ và nợ nước ngoài đều đang nằm trong giới hạn an toàn, tạo điều kiện để Chính phủ tiếp tục sử dụng chính sách tài khóa nhằm hỗ trợ nền kinh tế khi cần thiết.

Bên cạnh đó, chi đầu tư công vẫn được xem là một trong những công cụ quan trọng nhất để kích thích tăng trưởng. Theo TS. Vũ Sỹ Cường, chính sách tài khóa vẫn đang theo hướng nới lỏng và vẫn còn dư địa để tăng đầu tư công. Đáng chú ý, nguồn lực đầu tư đang có xu hướng được tập trung hơn cả theo ngành và theo địa bàn, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Ông cũng đánh giá cao quyết tâm cải cách bộ máy và thể chế liên quan đến đầu tư công trong thời gian qua, đặc biệt là việc thay đổi phương thức đánh giá kết quả thực hiện đầu tư công nhằm nâng cao hiệu quả giải ngân và chất lượng các dự án.

Không ít thách thức với ngân sách nhà nước

Dù còn dư địa tài khóa, TS. Vũ Sỹ Cường cho rằng ngân sách nhà nước sẽ phải đối mặt với nhiều sức ép trong thời gian tới.

Theo ông, nguồn thu từ vốn đang có xu hướng giảm, thu từ dầu thô tiếp tục thu hẹp trong khi nguồn thu từ đất đai vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó dự báo. Nếu các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô không đạt như kỳ vọng, áp lực lên cân đối ngân sách sẽ ngày càng lớn.

Ở chiều chi ngân sách, thách thức không chỉ nằm ở việc bảo đảm nguồn lực cho đầu tư phát triển mà còn là bài toán giảm dần tỷ trọng chi thường xuyên trong dài hạn. Bên cạnh đó, việc lập dự toán, giải ngân vốn đầu tư công, huy động nguồn lực cho các dự án lớn cũng như cân đối giữa đầu tư mới và kinh phí duy tu, bảo dưỡng hạ tầng hiện hữu đều là những vấn đề cần được giải quyết.

Theo TS. Vũ Sỹ Cường, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, đặc biệt sau khi thuế tối thiểu toàn cầu có hiệu lực, Việt Nam cần sớm có các chính sách đủ mạnh để hỗ trợ doanh nghiệp, giữ chân và thu hút các tập đoàn đa quốc gia. Đồng thời, cần sớm cụ thể hóa cơ chế tài chính để thúc đẩy đầu tư cho khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một vấn đề khác được TS. Vũ Sỹ Cường lưu ý là yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị ngân sách và đầu tư công trong giai đoạn tới.

Theo ông, quá trình phân cấp đầu tư giữa ngân sách trung ương và địa phương cần được thiết kế theo hướng vừa trao quyền nhiều hơn cho địa phương, vừa bảo đảm nguồn lực được phân bổ đúng các ưu tiên phát triển. Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế theo dõi, đánh giá hiệu quả đầu tư để tránh tình trạng phân tán nguồn lực.

TS. Vũ Sỹ Cường cũng đặt ra những vấn đề cần được tính toán kỹ trong trung và dài hạn như tác động của các dự án hạ tầng quy mô lớn đối với nợ công, sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ nhằm duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, cũng như lộ trình giảm dần bội chi ngân sách trong những năm tới.

Theo ông, dư địa tài khóa hiện nay là lợi thế quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng, song hiệu quả sử dụng nguồn lực mới là yếu tố quyết định. Chỉ khi đầu tư công được triển khai đúng trọng tâm, ngân sách được quản lý hiệu quả và các cải cách thể chế được đẩy mạnh, chính sách tài khóa mới có thể phát huy đầy đủ vai trò là động lực cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới.