Mỹ áp thuế cao nhất lên mặt hàng tỷ USD của Việt Nam, đại diện 320 doanh nghiệp cảnh báo phải chuẩn bị cho tình huống xấu hơn

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), giá trị xuất khẩu thủy sản trong tháng 8/2026 đạt 1,14 tỷ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm trước.

Tính chung 8 tháng, giá trị xuất khẩu đạt hơn 8,0 tỷ USD, tăng 11,9%. Dù kim ngạch vẫn duy trì trên 1 tỷ USD mỗi tháng, mức tăng trưởng trong tháng 8 chỉ tương đương gần một nửa mức tăng lũy kế.

Kết quả này cho thấy tăng trưởng trong 8 tháng được hỗ trợ đáng kể bởi mức tăng cao của các tháng trước, trong bối cảnh thị trường đang trở nên khó dự báo hơn.

Tại thị trường Mỹ, xuất khẩu thủy sản trong tháng 8 giảm 3,8%, xuống còn 182,0 triệu USD. Xuất khẩu tôm giảm 12,6%, trong khi cá tra giảm tới 49,3%. Lũy kế 8 tháng, xuất khẩu sang Mỹ vẫn tăng 1,5%, song mức tăng này khá mong manh khi kim ngạch tôm và cá tra lần lượt giảm 11,7% và 13,2%.

Đà giảm không chỉ xuất phát từ vấn đề thuế. Trong tháng 8, doanh số thủy sản tươi và đông lạnh tại Mỹ đều giảm hơn 7%. Lượng tồn kho vẫn ở mức cao khiến các nhà nhập khẩu hạn chế mua thêm, rút ngắn thời hạn hợp đồng và gia tăng sức ép giảm giá.

Vì vậy, dù nhu cầu phục vụ mùa lễ cuối năm bắt đầu xuất hiện, nhập khẩu chưa chắc tăng tương ứng nếu các nhà phân phối vẫn tập trung giải phóng lượng hàng đang tồn.

Kể từ ngày 24/7/2026, nhiều mặt hàng thủy sản của Việt Nam phải chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5% (mức cao nhất).

Khoản thuế này được tính cùng thuế tối huệ quốc và tùy từng mặt hàng hoặc doanh nghiệp, có thể tiếp tục cộng thêm thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp. Do đó, giá bán tới nhà nhập khẩu không chỉ tăng thêm 12,5%, trong một số trường hợp còn có thể phải gánh tổng chi phí thuế cao hơn đáng kể.

Đối với cá tra, kết quả cuối cùng của POR21 được công bố ngày 12/8, với mức thuế bất lợi hơn so với kết quả sơ bộ, đã tác động trực tiếp đến khả năng chào giá cũng như việc lựa chọn nhà cung cấp.

Xuất khẩu cá tra sang Mỹ khó có khả năng phục hồi nhanh trong quý IV, đặc biệt đối với những doanh nghiệp chịu mức thuế cao hoặc chưa xác định rõ điều kiện áp dụng.

Trong khi đó, kết quả cuối cùng của kỳ rà soát thuế chống bán phá giá đối với tôm dự kiến được công bố vào đầu tháng 11.

Thời điểm này khá muộn so với mùa mua hàng cuối năm, buộc doanh nghiệp và nhà nhập khẩu phải tính toán đơn hàng khi chưa có đầy đủ thông tin về nghĩa vụ thuế. Nếu mức thuế cuối cùng tăng mạnh, các hợp đồng đã ký có thể phát sinh tranh chấp liên quan đến giá, việc phân chia chi phí hoặc thời điểm giao hàng.

Ngoài yếu tố thuế, thủy sản xuất khẩu vào Mỹ còn chịu tác động từ MMPA, yêu cầu Chứng nhận khả năng chấp nhận đối với một số mã hàng, các quy định kiểm soát lao động cưỡng bức, an toàn thực phẩm và xu hướng tăng cường thực thi của Hải quan Mỹ.

Các đề xuất siết chặt kiểm soát đối với thủy sản nhập khẩu có dư lượng kháng sinh cũng là vấn đề cần theo dõi, dù hiện chưa phải tất cả đề xuất đều đã trở thành quy định chính thức.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị cho kịch bản khó hơn

Ngoài khó khăn từ thị trường Mỹ, VASEP cho biết thị trường thay thế cũng không hoàn toàn thuận lợi trong giai đoạn vừa qua.

VASEP nhận định mục tiêu xuất khẩu khoảng 12,0 tỷ USD trong năm 2026 vẫn có khả năng đạt được nếu kim ngạch trong 4 tháng cuối năm duy trì mức bình quân gần 1,0 tỷ USD mỗi tháng.

Tuy nhiên, nguy cơ giảm tốc đang tăng lên, nhất là trong trường hợp sức mua tại Mỹ chưa phục hồi, mức thuế áp dụng với tôm vào đầu tháng 11 theo hướng bất lợi hoặc các yêu cầu về chứng từ IUU và MMPA sẽ khiến tiến độ giao hàng bị chậm.

VASEP khuyến cáo, các doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ cần xác định đầy đủ tổng nghĩa vụ thuế theo từng mặt hàng và từng pháp nhân, thay vì áp dụng một mức thuế bình quân cho toàn bộ kế hoạch kinh doanh.

Trong hợp đồng, cần quy định cụ thể trách nhiệm của các bên khi chính sách thuế thay đổi, thời điểm xác định nghĩa vụ thuế, phương thức điều chỉnh giá và cách thức phân chia các chi phí phát sinh.

Trong điều kiện giá nguyên liệu, thức ăn và chi phí tuân thủ cùng gia tăng, việc chạy theo kim ngạch bằng cách hạ giá bán có thể khiến rủi ro từ thị trường lan sang tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Vì vậy, trọng tâm trong quý IV không chỉ nằm ở việc tìm kiếm thêm đơn hàng, mà còn ở lựa chọn những đơn hàng mà doanh nghiệp có khả năng kiểm soát được thuế, hồ sơ, công nợ và biên lợi nhuận.