Ngân hàng 'gánh' hơn 140% GDP tín dụng, dòng vốn dài hạn đang mắc kẹt ở đâu?

Tín dụng doanh nghiệp vẫn còn dư địa phát triển

Theo ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng Giám đốc FiinGroup, hệ thống ngân hàng Việt Nam đang chịu áp lực lớn trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế. Khi tín dụng/GDP vượt 140%, sự phụ thuộc quá lớn vào kênh ngân hàng không chỉ gây áp lực huy động vốn mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với ổn định tài chính.

“Ngân hàng đang quá tải”, ông Hiệu nhận định tại phiên chuyên đề về thị trường vốn trong khuôn khổ Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026.

Tuy nhiên, ông Quản Trọng Thành, Giám đốc Khối Phân tích Maybank Investment Bank (MSVN), cho rằng chưa thể kết luận hệ thống ngân hàng đã chạm giới hạn chỉ dựa trên các chỉ tiêu tín dụng/GDP hay tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR).

Theo ông Thành, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng Việt Nam còn thấp là vấn đề cần cải thiện. Dù vậy, LDR chưa phản ánh đầy đủ nguồn vốn mà ngân hàng huy động thông qua phát hành trái phiếu hoặc vay nước ngoài.

Đối với tỷ lệ tín dụng/GDP, cần phân tách tín dụng doanh nghiệp và tín dụng cá nhân để đánh giá chính xác dư địa tăng trưởng. MSVN ước tính tín dụng doanh nghiệp tương đương khoảng 90% GDP, trong khi tín dụng cá nhân vượt 50% GDP.

Ông Thành cho rằng tín dụng doanh nghiệp vẫn còn dư địa phát triển, song tín dụng cá nhân cần được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Dù có những góc nhìn khác nhau về giới hạn của hệ thống ngân hàng, các chuyên gia đều thống nhất rằng thị trường vốn cần được phát triển mạnh hơn để chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Thị trường vốn được kỳ vọng huy động 10 triệu tỷ đồng

Theo ông Quản Trọng Thành, trong kế hoạch 5 năm tới, Bộ Tài chính đặt mục tiêu huy động khoảng 10 triệu tỷ đồng thông qua thị trường vốn, gồm cổ phiếu và trái phiếu, tương đương khoảng 380 tỷ USD.

Bình quân mỗi năm, thị trường cần huy động khoảng 75 tỷ USD. Trong khi đó, quy mô tín dụng ròng mà hệ thống ngân hàng cung ứng trong năm trước vào khoảng 112 tỷ USD.

Điều này cho thấy thị trường vốn được kỳ vọng đảm nhiệm vai trò huy động nguồn lực đáng kể, qua đó giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, cơ cấu thị trường trái phiếu Việt Nam hiện vẫn cho thấy sự phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng.

Theo số liệu ông Nguyễn Hữu Hiệu chia sẻ, trong 9 tháng đầu năm 2026, các ngân hàng thương mại chiếm khoảng 53% tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Không chỉ là tổ chức phát hành, ngân hàng còn là nhóm nhà đầu tư lớn trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu Chính phủ.

Như vậy, ngân hàng đang đảm nhiệm đồng thời nhiều vai trò, từ cấp tín dụng, huy động vốn đến đầu tư trái phiếu. Điều này khiến khả năng phân bổ áp lực cung ứng vốn giữa các kênh tài chính chưa thực sự hiệu quả.

Một điểm nghẽn khác là năng lực vốn của các ngân hàng. Theo FiinGroup, bộ đệm vốn của hệ thống ngân hàng Việt Nam còn tương đối khiêm tốn, đặc biệt tại nhóm ngân hàng thương mại nhà nước.

Ông Quản Trọng Thành cho biết các ngân hàng có thể cải thiện tỷ lệ an toàn vốn thông qua tăng lợi nhuận giữ lại hoặc phát hành thêm cổ phần để bổ sung vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, về dài hạn, nền kinh tế vẫn cần những kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng.

Ở góc độ khu vực, ông Andrew Lim Wei-Ann, Trưởng bộ phận Thị trường Vốn Nợ khu vực của Maybank Investment Banking Group, cho rằng tăng trưởng kinh tế không thể chỉ dựa vào nguồn vốn vay ngân hàng.

Các dự án hạ tầng như đường cao tốc, cảng biển và năng lượng tái tạo đều cần nguồn tài trợ dài hạn. Trong khi ngân hàng có thể đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn, thị trường trái phiếu cần phát huy vai trò cung cấp vốn trung và dài hạn, qua đó hình thành cấu trúc huy động vốn cân bằng hơn.

Mở rộng nhà đầu tư dài hạn, phát triển trái phiếu dự án

Để thị trường vốn có thể chia sẻ áp lực huy động vốn với hệ thống ngân hàng, các chuyên gia cho rằng cần mở rộng cơ sở nhà đầu tư dài hạn, thay vì tiếp tục để ngân hàng giữ vai trò chi phối trên thị trường trái phiếu.

Theo ông Andrew Lim Wei-Ann, sự phát triển của thị trường trái phiếu tại các nước ASEAN, đặc biệt là Malaysia, gắn liền với sự tham gia của các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty quản lý tài sản và nhà đầu tư tổ chức.

Đây là những nguồn vốn phù hợp với các khoản đầu tư dài hạn, giúp doanh nghiệp và Chính phủ có thêm lựa chọn huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng.

Bên cạnh việc mở rộng nhà đầu tư, thị trường cũng cần cải thiện các điều kiện phục vụ phát hành và giao dịch trái phiếu.

Ông Nguyễn Hữu Hiệu chỉ ra rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam còn thiếu hệ thống định giá và đường cong lợi suất chuẩn để tham chiếu. Phần lớn dư nợ trái phiếu có lãi suất thả nổi, trong khi lợi suất chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro tín dụng.

Theo lãnh đạo FiinGroup, việc phát triển các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, kiểm toán, tư vấn và hệ thống thông tin sẽ góp phần giảm bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư.

Đại diện Maybank cũng nhấn mạnh yêu cầu cải thiện thanh khoản trên thị trường thứ cấp, nâng cao minh bạch thông tin và duy trì chính sách nhất quán. Kinh nghiệm từ Malaysia cho thấy thị trường trái phiếu cần được phát triển đồng bộ, thay vì trông chờ vào một giải pháp đơn lẻ.

Đối với lĩnh vực tài trợ hạ tầng, ông Nguyễn Hữu Hiệu đề xuất cơ chế tái tài trợ thông qua trái phiếu dự án.

Theo đó, ngân hàng có thể cấp vốn cho dự án trong giai đoạn xây dựng, khi mức độ rủi ro còn cao. Sau khi công trình hoàn thành, đi vào vận hành và tạo ra dòng tiền ổn định, khoản vay có thể được tái tài trợ bằng trái phiếu dự án phát hành cho các nhà đầu tư dài hạn.

Cơ chế này giúp ngân hàng thu hồi nguồn vốn đã cấp để tiếp tục tài trợ cho các dự án mới, đồng thời tạo thêm sản phẩm đầu tư cho thị trường trái phiếu.

Theo ông Hiệu, phát triển thị trường vốn không có nghĩa là thu hẹp vai trò của ngân hàng. Ngược lại, ngân hàng có thể mở rộng chức năng kết nối doanh nghiệp với nhà đầu tư, tham gia tư vấn, phân phối và thu xếp nguồn vốn dài hạn, thay vì chủ yếu cung ứng vốn thông qua bảng cân đối kế toán của mình.