Đột phá y học: Ghép giác mạc lợn cho người, công ty Việt Nam sở hữu công nghệ cứu 500.000 người mù do bệnh lý

Hội thảo khoa học quốc tế về giác mạc sinh học vừa diễn ra tại Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia trong và ngoài nước. Sự kiện do Công ty Cổ phần Gen và Tế bào Việt Nam - VGCT (thành viên Tập đoàn CT Group) phối hợp cùng Hội Nhãn khoa Việt Nam và Acro Biomedical (Đài Loan) tổ chức.

Chương trình có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Y tế, đại diện Hội Nhãn khoa Việt Nam cùng các cơ sở nhãn khoa tuyến đầu như Bệnh viện Mắt Trung ương, Bệnh viện Mắt TP.HCM.

Ngoài ra, hàng trăm giáo sư, nhà khoa học và bác sĩ chuyên khoa giác mạc từ nhiều bệnh viện, trường đại học trong nước và quốc tế cũng góp mặt. Hội thảo được xem là diễn đàn quy tụ các nhà quản lý, giới khoa học và doanh nghiệp nhằm trao đổi, chia sẻ thông tin và tìm kiếm hướng tiếp cận mới trong điều trị bệnh lý giác mạc.

Nguồn hiến giác mạc còn hạn chế

Theo số liệu được công bố, Việt Nam hiện ghi nhận khoảng 500.000 người bị mù do bệnh lý giác mạc, trong khi khu vực ASEAN có gần 6 triệu trường hợp. Nhu cầu ghép giác mạc không ngừng gia tăng, song nguồn hiến tặng vẫn còn hạn chế, đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp thay thế.

Thực tế cho thấy nguồn giác mạc hiến tặng trong nước chưa thể đáp ứng nhu cầu điều trị. PGS.TS.BS Lê Xuân Cung - Trưởng khoa Giác mạc, Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết, theo số liệu từ Ngân hàng Mắt giai đoạn 2023-2025, khoảng 300 giác mạc đã được thu nhận phục vụ phẫu thuật ghép, riêng năm 2025 đạt 188 giác mạc.

Tuy nhiên, con số này vẫn còn thấp so với nhu cầu ngày càng tăng. Ông cho biết số lượng bệnh nhân mù do bệnh lý giác mạc tiếp tục tích lũy theo thời gian, trong khi phẫu thuật ghép chưa thể triển khai rộng rãi do hạn chế về nguồn hiến. Vì vậy, việc bổ sung nguồn giác mạc sẵn có để phục vụ phẫu thuật kịp thời là cần thiết, trong đó giác mạc sinh học được xem là một hướng giải pháp.

Tìm kiếm giải pháp thay thế

Trước bối cảnh này, VGCT phối hợp cùng Acro Biomedical đã triển khai nghiên cứu và phát triển công nghệ giác mạc sinh học từ nguồn động vật, cụ thể là lợn. Hướng tiếp cận này mở ra khả năng cung ứng vật liệu y sinh thay thế trong điều trị các bệnh lý giác mạc.

Một số nghiên cứu lâm sàng bước đầu ghi nhận kết quả khả quan. Bác sĩ Xiaoming Yao - cố vấn tại Bệnh viện Mắt Shenzhen (Trung Quốc) đã thực hiện nghiên cứu quan sát lâm sàng ứng dụng giác mạc lợn trong điều trị viêm giác mạc nhiễm trùng tại Bệnh viện Mắt Aidi (Tứ Xuyên, Trung Quốc). Theo ông, nghiên cứu được tiến hành trên 19 bệnh nhân có tổn thương hơn một nửa bề dày giác mạc, sử dụng kỹ thuật ghép giác mạc lớp với mảnh ghép là nhu mô giác mạc lợn đã khử tế bào.

Ông cho biết phần lớn các ca thành công áp dụng kết hợp nhiều phương pháp xử lý như đông lạnh - rã đông kết hợp enzyme hoặc xử lý thẩm thấu với CO2 siêu tới hạn nhằm đảm bảo cân bằng giữa hiệu quả và khả năng bảo tồn cấu trúc mô. Kết quả theo dõi sau 12 tháng cho thấy tỷ lệ sống của mảnh ghép đạt 94,7%, tương đương 18/19 bệnh nhân phục hồi được thị lực chức năng. Trong các trường hợp khẩn cấp, khi không có nguồn hiến tặng, giác mạc sinh học từ nhu mô giác mạc lợn đã khử tế bào được đánh giá có vai trò quan trọng trong điều trị.

Giải thích về việc lựa chọn giác mạc lợn, TS. Dar-Jen Hsieh - Chủ tịch kiêm CEO Acro Biomedical cho biết, giác mạc người hiến có thể mang theo tế bào từ người cho, tiềm ẩn nguy cơ gây phản ứng thải ghép miễn dịch ở người nhận, do đó bệnh nhân thường phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài. Trong khi đó, nhãn cầu lợn có kích thước tương đồng với nhãn cầu người, đồng thời cấu trúc mô học của giác mạc lợn cũng có nhiều điểm tương tự.

Đại diện doanh nghiệp, bà Đặng Thị Tươi - Phó Tổng Giám đốc VGCT cho biết, đơn vị đang triển khai mô hình hợp tác “ba nhà” theo Nghị quyết 57, với sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học, Bộ Y tế và các cơ sở nhãn khoa lớn như Bệnh viện Mắt Trung ương, Bệnh viện Mắt TP.HCM. Theo bà, giác mạc sinh học từ động vật được xác định là hướng đi nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn hiến, đồng thời tạo nền tảng phát triển công nghệ y sinh trong nước.

TS.BS Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế thông tin, hiện Bộ Y tế đã tiếp nhận hồ sơ đề nghị cấp phép lưu hành đối với sản phẩm giác mạc sinh học tại Việt Nam.

Ông tin tưởng rằng, với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế, các giải pháp mới sẽ được nghiên cứu, hoàn thiện và từng bước triển khai, góp phần giúp hàng nghìn người bệnh bị mù lòa do các bệnh lý giác mạc có thể phục hồi thị lực.