Nữ liệt sĩ hy sinh đêm mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, được truy tặng danh hiệu Anh hùng, tên được đặt cho nhiều tuyến đường, công viên, 58 năm chưa tìm thấy hài cốt

Nữ cán bộ cách mạng gan dạ, thông minh

Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Lê Thị Riêng sinh năm 1925 tại xã Vĩnh Mỹ, quận Gia Rai, tỉnh Bạc Liêu (nay là xã Vĩnh Mỹ, tỉnh Cà Mau). Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, bà lớn lên trong một gia đình bần nông và sớm trải qua những nhọc nhằn của cuộc sống trong xã hội thuộc địa.

Khi hơn 10 tuổi, bà được một người chú họ đưa về nuôi dưỡng và cho ăn học hết chương trình tiểu học. Sau đó, bà học nghề dệt. Năm 1940, từ những hoạt động yêu nước của các chiến sĩ cách mạng trong cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ như Nguyễn Thị Minh Khai, Trần Ngọc Hiển..., bà từng bước tìm đến con đường cách mạng.

Năm 16 tuổi, bà được giác ngộ và trở thành chiến sĩ cách mạng với tên gọi “Hai Riêng”. Từ đây, cuộc đời bà gắn liền với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Năm 1945, bà tham gia Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Bạc Liêu cũ và trở thành cán bộ lãnh đạo phong trào phụ nữ. Năm 1947, bà được chuyển về làm Trưởng Ban Chấp hành Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Rạch Giá cũ.

Cuối năm 1948, bà tình nguyện lên miền Đông xây dựng cơ sở, thành lập Ban Cán sự phụ nữ tại các địa phương Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Bà Rịa, Tây Ninh. Trong những năm tháng hoạt động, bà đi lại giữa nhiều địa bàn để vận động phụ nữ, tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, giáo dục về nuôi dạy con, đào tạo đội ngũ cán bộ Hội và xây dựng cơ sở.

Năm 1949, bà tham gia Ban Chấp hành Phụ nữ Cứu quốc Nam Bộ, giữ cương vị Phó Hội trưởng Phụ nữ Cứu quốc miền Đông Nam Bộ.

Năm 1953, bà lập gia đình với ông Lê Trọng Tam cũng là một chiến sĩ cách mạng. Hai người có 2 con trai. Sau Hiệp định Geneva năm 1954, bà tiếp tục ở lại miền Nam hoạt động, công tác tại Ban Phụ vận Xứ ủy Nam Bộ. Năm 1960, bà được bầu làm Ủy viên Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời giữ cương vị Phó Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam.

Cuối năm 1960, sau một chuyến công tác, bà nhận tin chồng hy sinh. Trong thư tâm sự với một người bạn, bà viết: “Bảy năm trời chung sống, bao nhiêu tình sâu nghĩa nặng của vợ chồng tôi đã kết thúc trên đời. Còn lại hai con đang sống xa mẹ. Chúng là nguồn hạnh phúc, là sức mạnh chiến đấu giúp tôi hăng hái đi lên không bao giờ quỵ bước…”. Sau khi chồng hy sinh, để tạo điều kiện thuận lợi cho bà tiếp tục hoạt động, 2 người con được tổ chức đưa ra miền Bắc học tập.

Nén nỗi đau riêng, bà tiếp tục hoạt động và gánh vác những nhiệm vụ được giao. Năm 1965, bà được phân công làm Trưởng Ban Phụ vận Khu ủy Sài Gòn - Gia Định. Năm 1966, bà được điều động tham gia Thành ủy Sài Gòn - Gia Định trực tiếp phụ trách phong trào phụ nữ nội thành.

Hoạt động giữa Sài Gòn, nơi địch kiểm soát gắt gao bằng hệ thống tình báo, mật vụ và cảnh sát, bà Lê Thị Riêng trực tiếp xây dựng cơ sở trong công nhân, trí thức, tiểu thương và nhiều tầng lớp nhân dân yêu nước, góp phần phát triển phong trào đấu tranh ngay giữa trung tâm đô thị.

Bên cạnh công tác tổ chức, bà còn viết nhiều bài xã luận, bài tuyên truyền trên Báo Phụ nữ Giải phóng, góp phần cổ vũ phong trào đấu tranh của phụ nữ miền Nam. Từ thực tiễn hoạt động, bà trực tiếp tham gia xây dựng bản Tổng kết công tác phụ vận, góp phần làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác vận động phụ nữ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Bất khuất, hiên ngang trước họng súng quân thù

Tháng 5/1967, trong lúc làm nhiệm vụ, bà bị địch bắt. Bà bị giam tại phòng thẩm vấn đặc biệt và chịu nhiều hình thức tra tấn nhằm khai thác bí mật của tổ chức cách mạng. Dù bị tra tấn, bà vẫn giữ vững khí tiết, tuyệt đối không khai báo. Trong ngục tù, bà nhiều lần động viên đồng đội: “Ráng đừng khai nhé, ráng nhé”.

Đêm mùng 2 Tết Mậu Thân năm 1968 (tức ngày 1/2/1968), địch bí mật đưa Lê Thị Riêng cùng một số cán bộ cách mạng khác ra khu vực đường Hồng Bàng (Sài Gòn) và sát hại. Đến giây phút cuối cùng, trước họng súng quân thù, bà vẫn hiên ngang hô vang: “Hồ Chí Minh muôn năm!”. Bà Lê Thị Riêng đã anh dũng hy sinh ở tuổi 43. Trong giây phút cuối đời, bà Lê Thị Riêng đã lấy thân mình chở che cho đồng chí, đồng đội Ngọc Anh được sống.

Trong cuộc đấu tranh với kẻ thù, bà Lê Thị Riêng là người dũng cảm, mưu trí, kiên quyết và khôn khéo. Với đồng chí, đồng đội, bà hết lòng thân ái, giúp đỡ, chở che. Với gia đình, bà vẫn là người vợ, người mẹ dành trọn tình yêu thương cho chồng và các con.

Trong bài thơ “Ước mơ”, bà viết:

Mẹ nguyện làm một chiến đấu viên
Mẹ chiến đấu cho ngày mai tươi sáng
Cho Bắc, Nam thống nhất
Cho đất nước hòa bình
Cho mọi người được no ấm, quang vinh
Cho con được hưởng trọn tình thương của mẹ.

Sau khi hy sinh, thi hài bà cùng nhiều đồng đội được chôn cất tại các hố chôn tập thể. Khu vực này về sau trở thành Công viên Lê Thị Riêng tại TP. HCM (trước năm 1975 từng là Nghĩa trang Đô Thành). Đến nay, đã 58 năm kể từ ngày bà nằm xuống, hài cốt của Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Lê Thị Riêng vẫn chưa được tìm thấy.

Sự hy sinh của bà Lê Thị Riêng đã gây xúc động trong phong trào phụ nữ và nhân dân tiến bộ. Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam phát động phong trào “Phụ nữ miền Nam nỗ lực làm gấp 5, gấp 10 lần thay chị Lê Thị Riêng để tiêu diệt kẻ thù”. Tháng thi đua lập thành tích được tiến hành rộng rãi ở nhiều cấp, nhiều địa phương. Các cấp Hội từ Trung ương đến xã tổ chức trọng thể lễ truy điệu bà.

Ngày 17/8/1977, theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Lao động Thương binh và xã hội, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 880/T.Tga tặng Bằng Tổ quốc ghi công cho 139 gia đình liệt sĩ trong đó có gia đình bà Lê Thị Riêng.

Hơn 20 năm sau, ngày 10/4/2001, theo đề nghị của Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch nước Trần Đức Lương đã ký ban hành Quyết định số 288/2002/QĐ-CTN về việc truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang cho các cá nhân có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống Mỹ trong đó có bà Lê Thị Riêng.

Tại TP. HCM, tên Lê Thị Riêng được đặt cho các tuyến đường tại Quận 1 và Quận 12 cũ, Công viên Lê Thị Riêng và một trường tiểu học tại Quận 10 cũ.

Sự kiên trung trước kẻ thù, tinh thần bất khuất trong ngục tù và sự hy sinh để chở che cho đồng đội đã làm nên hình ảnh Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Lê Thị Riêng - một nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung, góp phần làm sáng ngời truyền thống “Anh hùng - Bất khuất - Trung hậu - Đảm đang” của phụ nữ Việt Nam.

Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:

- Lê Thị Riêng - Người phụ nữ của phong trào phụ nữ miền Nam - Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

- Anh hùng, liệt sĩ Lê Thị Riêng là biểu tượng cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam - Báo Quân đội Nhân dân

- Lê Thị Riêng - Người nữ anh hùng cộng sản kiên trung, bất khuất - Liên đoàn Lao động tỉnh Kon Tum

- Những tư liệu về nữ Anh hùng Lê Thị Riêng tại cơ quan lưu trữ - Báo Nhân dân