Ôm 'trái đắng' hơn một thập kỷ vì nhà thầu Trung Quốc, ông lớn thép chật vật tái cơ cấu

Trong buổi phỏng vấn với báo Tiền Phong vừa qua về chủ đề “Doanh nghiệp Nhà nước trước cuộc đại tái cơ cấu”, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) Lê Song Lai đã chỉ ra những điểm nghẽn kéo dài hơn một thập kỷ ảnh hưởng tới toàn bộ quá trình. Nổi bật nhất là việc khôi phục hoạt động của dự án mỏ Quý Xa và Nhà máy Gang thép Lào Cai thuộc Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) trở lại hoạt động.

Theo lãnh đạo VNSTEEL, đây không chỉ là câu chuyện khởi động lại nhà máy mà còn là bước đi nhằm giữ lại hơn 1.000 việc làm, bảo toàn mắt xích sản xuất và tránh để hàng nghìn tỷ đồng tài sản tiếp tục nằm bất động.

Đối với dự án mở rộng sản xuất giai đoạn 2 của CTCP Gang thép Thái Nguyên (TISCO) - một công ty con khác của VNSTEEL - vốn đã tạm dừng thi công từ năm 2013, bước ngoặt đầu tiên đã xuất hiện khi TISCO và Tập đoàn MCC (Trung Quốc) chính thức ký thỏa thuận chấm dứt, thanh lý hợp đồng EPC vào ngày 17/4/2025.

Sự đình trệ của các dự án là hệ quả trực tiếp từ hàng loạt sai phạm nghiêm trọng và sự yếu kém trong quản lý kéo dài nhiều năm.

Tại VTM, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã hoàn tất kết luận điều tra, đề nghị truy tố 31 bị can, trong đó có cựu Tổng Giám đốc VTM Bùi Thanh Bình cùng nhóm cựu lãnh đạo Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNS) và cựu lãnh đạo tỉnh Lào Cai. Hồ sơ vụ án cho thấy ông Bùi Thanh Bình đã chỉ đạo bán gần 5,8 triệu tấn quặng sắt mỏ Quý Xa với giá thấp hơn thị trường từ 50.000 - 70.000 đồng/tấn, gây thiệt hại trực tiếp hơn 434,7 tỷ đồng.

Chưa dừng lại ở đó, thông qua việc dàn xếp 38 hợp đồng cung cấp than cốc trị giá hơn 2.020 tỷ đồng, ông Bình tiếp tục đút túi 18,4 tỷ đồng tiền hối lộ.

Tại gói thầu EPC Nhà máy Gang thép Lào Cai, cựu Chủ tịch VNS Mai Văn Tinh đã ký duyệt mức giá 160 triệu USD dù biết hồ sơ chào giá của nhà thầu khác chỉ khoảng 140 triệu USD, đẩy tổng mức đầu tư tăng lên hơn 306,9 triệu USD và gây thiệt hại tài sản Nhà nước hơn 234 tỷ đồng. Tổng hợp các hành vi, cựu Tổng Giám đốc VTM Bùi Thanh Bình bị cáo buộc nhận hối lộ lên tới 62,2 tỷ đồng.

Tại TISCO, hệ lụy từ dự án "đắp chiếu" khiến tình hình tài chính của doanh nghiệp rơi vào tình trạng báo động. Tính đến thời điểm 30/6, tổng giá trị đầu tư của dự án đã thực hiện lên tới 6.163,1 tỷ đồng, trong đó riêng khoản lãi vay vốn hóa đã chiếm tới 2.951,7 tỷ đồng. Việc này khiến hãng kiểm toán AASC phải đưa ra ý kiến ngoại trừ và nhấn mạnh sự nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục của TISCO do nợ phải trả ngắn hạn đã vượt quá tài sản ngắn hạn.