Quốc gia có tiềm lực quân sự mạnh nhất Đông Nam Á sắp có tàu sân bay đầu tiên trong lịch sử: Chuyên gia cảnh báo 'món hàng cũ' sẽ tiêu tốn 24.000 tỷ đồng

Cơ quan Thông tin Hải quân Indonesia cho biết siêu tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi tiếp nhận từ Italy dự kiến sẽ đến Indonesia vào ngày 17/9/2026. Ban đầu tàu sẽ đóng vai trò là tàu chở trực thăng và máy bay không người lái mang nước để hỗ trợ các chiến dịch chữa cháy rừng đang diễn ra ở nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Tuy nhiên, theo Viện Lowy (một tổ chức tư vấn chính sách quốc tế độc lập có trụ sở tại Sydney, Australia), thương vụ do Bộ Quốc phòng Indonesia thúc đẩy này là đỉnh điểm của một loạt quyết định sai lầm, trong đó sự hào nhoáng và uy tín được đặt lên trên việc xác định rõ ràng Indonesia thực sự cần gì.

Được Hải quân Italy cho nghỉ hưu vào năm 2024, ITS Giuseppe Garibaldi sẽ được Italy chuyển giao cho Indonesia dưới hình thức viện trợ. Việc tháo dỡ tàu sân bay này thậm chí còn khiến Italy tốn kém hơn so với việc đem cho. Tuy nhiên, dù các điều khoản chuyển giao khá ưu đãi, bản thân con tàu vẫn cần được nâng cấp và bảo dưỡng đáng kể sau 40 năm phục vụ.

Ông Tubagus Hasanuddin, thành viên Ủy ban Quốc phòng của Quốc hội Indonesia cho rằng tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi chỉ còn khoảng một thập kỷ sử dụng và ước tính chi phí tân trang vào khoảng 7.200 - 16.800 tỷ rupiah (407 - 950 triệu USD, tức gần 10.575 đến gần 24.674 tỷ đồng), tùy theo cấu hình. Con số này chưa bao gồm chi phí vận hành thường xuyên sau khi tàu được bàn giao, mà ông ước tính vào khoảng 101 tỷ rupiah (khoảng 5,7 triệu USD, tức hơn 148 tỷ đồng) mỗi tháng.

Theo Viện Lowy, những khoản chi này có thể dễ biện minh hơn nếu chúng giúp Indonesia sở hữu một năng lực tác chiến mà họ thực sự cần. Thay vào đó, động cơ cốt lõi dường như lại xuất phát từ cái Tôi và khát vọng thể hiện vị thế quốc gia.

Một báo cáo trước đó cho biết Bộ Quốc phòng Indonesia đặt mục tiêu tiếp nhận siêu tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi từ Italy trước ngày 5/10/2026, thời điểm kỷ niệm 81 năm thành lập Lực lượng Vũ trang Quốc gia Indonesia (TNI).

Tất nhiên, tàu sân bay là một tài sản hải quân quan trọng. Nó mang lại khả năng phô trương sức mạnh, làm căn cứ di động cho các lực lượng hàng hải và không quân, đồng thời là trung tâm chỉ huy và điều hành. Tuy nhiên, đối với bất kỳ quốc gia nào đang phải cân đối giữa ngân sách hạn hẹp và tài sản hàng hải, những khí tài lớn nhất và hoành tráng nhất không phải lúc nào cũng là thứ họ cần.

Điều này càng đúng với Indonesia, một quốc gia quần đảo có vùng biển rộng gần 2 triệu dặm vuông (khoảng 5,18 triệu km²) cần được kiểm soát. Nhu cầu tuần tra các tuyến hàng hải, thực thi chủ quyền và ứng phó với thiên tai trên một không gian rộng lớn như vậy không thể được đáp ứng một cách hiệu quả chỉ bằng tàu sân bay.

Việc Indonesia tiếp nhận siêu tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi không phải là một trường hợp cá biệt. Dưới thời ông Prabowo Subianto còn là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và hiện nay là Tổng thống, “xứ sở vạn đảo” đã theo đuổi một cách tiếp cận khá cồng kềnh trong quá trình hiện đại hóa Lực lượng Vũ trang Quốc gia Indonesia (TNI). Nước này đang đặt mua hoặc tìm kiếm các loại tiêm kích từ Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc và Trung Quốc, đồng thời vẫn để ngỏ khả năng mua máy bay Nga.

Sự pha trộn của hàng loạt hệ thống không tương thích này bắt nguồn từ những ám ảnh của thập niên 1990, khi Washington đình chỉ hoạt động của các tiêm kích F-16 Indonesia và lệnh cấm vận của phương Tây liên quan đến vấn đề Đông Timor (Timor-Leste) khiến năng lực của TNI suy yếu nghiêm trọng.

Lập luận mạnh mẽ nhất nhằm bảo vệ việc tiếp nhận tàu sân bay Garibaldi là cố gắng định nghĩa lại cuộc tranh luận. Một quan điểm cho rằng người Indonesia gọi tàu sân bay là kapal induk – tức “tàu mẹ” – nên ITS Giuseppe Garibaldi không nên được đánh giá như một nền tảng tấn công, mà như một trung tâm cơ động cho trực thăng, máy bay không người lái (drone) và các hoạt động triển khai lực lượng từ biển trên khắp quần đảo.

Cách lập luận này khá khéo léo, nhưng không đủ để biện minh cho thương vụ kể trên. Nếu nhiệm vụ thực sự là một trung tâm chỉ huy và không quân nổi trên biển, ITS Giuseppe Garibaldi lại là một trong những phương án đắt đỏ nhất để có được năng lực đó.

Được thiết kế để vận hành các tiêm kích cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng Harrier, con tàu mang theo chi phí và “di sản” của một tàu sân bay tấn công, trong khi một tàu đổ bộ hoặc tàu hỗ trợ hàng không được thiết kế chuyên biệt có thể đảm nhiệm vai trò tương tự với chi phí thấp hơn nhiều.

Còn lập luận rằng con tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi sẽ “thể hiện tham vọng công nghệ” thực chất chỉ là cách diễn đạt khác của yếu tố uy tín chỉ là sự lặp lại của tư duy phô trương, vốn là động lực ban đầu thúc đẩy thương vụ này.

Theo tác giả của bài phân tích của Viện Lowy, Awais Feroze Hanif - nhà nghiên cứu chuyên về an ninh và chiến lược khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời từng là nghiên cứu viên tại Văn phòng Nghiên cứu Quân sự Nước ngoài (FMSO) thuộc Lục quân Mỹ, sự quan tâm thực sự của Tổng thống Prabowo đối với quốc phòng nên được chuyển hướng sang các loại khí tài hàng hải cho phép hải quân tuần tra hiệu quả vùng biển rộng lớn của Indonesia và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Các tàu hộ vệ và tàu khu trục đa nhiệm có thể đáp ứng nhu cầu này với chi phí hợp lý hơn nhiều. Việc xây dựng một hạm đội như vậy, cùng với năng lực và kinh nghiệm vận hành tương ứng, mới là nền tảng giúp Indonesia có thể tích hợp và khai thác hiệu quả một tàu sân bay nếu trong tương lai nước này thực sự cần đến loại khí tài này thay vì mua biểu tượng trước rồi mới xây dựng học thuyết sử dụng sau.

Đáng chú ý, chính những nghị sĩ từng thông qua việc chuyển giao con tàu cũng đã nêu lên các lo ngại về nguồn vốn, chi phí vận hành và những điều chỉnh về học thuyết quân sự mà tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi sẽ đòi hỏi.

Điều mà câu chuyện này thực sự cho thấy là Indonesia cần một chiến lược rõ ràng hơn. Nước này chưa công bố Sách trắng Quốc phòng mới kể từ năm 2015.

Nếu không có một văn kiện chiến lược được cập nhật phù hợp với môi trường địa chính trị hiện nay và những hạn chế trong nước, các cơ quan của Indonesia sẽ thiếu một bản thiết kế chung để xác định cơ cấu lực lượng phục vụ chiến lược như thế nào. Các đối tác cũng không có cơ sở rõ ràng để điều chỉnh hợp tác quốc phòng và chuyển giao vũ khí phù hợp với mục tiêu của Jakarta.

Một văn kiện chiến lược hiệu quả sẽ cung cấp khuôn khổ để một quốc gia định hướng lợi ích chiến lược trong bối cảnh phải đối mặt với những giới hạn về tài chính và địa chính trị.

Nếu không có một chiến lược mới, yếu tố phô trương sẽ tiếp tục chi phối các quyết định quốc phòng của Indonesia – bắt đầu từ một tàu sân bay mà theo quan điểm của tác giả Awais Feroze Hanif, nước này vừa chưa thực sự cần, vừa chưa có đủ năng lực nhân sự để khai thác hiệu quả.

Tàu sân bay ITS Giuseppe Garibaldi sẽ cập cảng Sri Lanka trong hành trình từ Italy đến Jakarta để chuẩn bị cho nhiệm vụ mới trong biên chế quân đội Indonesia, Tham mưu trưởng Hải quân Indonesia, Đô đốc Muhammad Ali cho biết.

Đô đốc Ali chỉ ra rằng chiến hạm được ví là tàu sân bay đầu tiên của Indonesia đã tiến gần đến thủ đô của Sri Lanka sau khi đi qua biển Ả Rập từ căn cứ trước đó ở Italy.

Đô đốc Ali lưu ý rằng con tàu vẫn sẽ được tháp tùng bởi 2 tàu chiến do Hải quân Ý điều động tại Sri Lanka, đồng thời nói thêm rằng Hải quân Indonesia cũng có kế hoạch triển khai lực lượng đón và hộ tống siêu tàu sân bay này ngay khi đi vào vùng biển Indonesia.

Ông đưa ra phát biểu này tại Jakarta vào ngày 24/8, ngày mà chiếc tàu có boong thông suốt này rời Italy để đến Indonesia hoạt động dưới tên gọi KRI Gajah Mada. Một căn cứ hiện đang được xây dựng tại tỉnh Lampung, Indonesia.

Trong khi đó, tính trên diện rộng và theo nhiều bảng xếp hạng quốc tế, Indonesia hiện được đánh giá là quốc gia có tiềm lực quân sự tổng hợp lớn nhất Đông Nam Á. Theo bảng xếp hạng sức mạnh quân sự Global Firepower (GFP), “xứ sở vạn đảo” liên tục đứng số 1 tại khu vực Đông Nam Á và nằm trong top 13 - 15 thế giới.

Theo Lowy Institute/Antara