Rải hồ sơ xin việc suốt 5 tháng và 8 lần nhận thư từ chối, cú sốc của những người lao động bị gạt ra lề vì trót bước qua tuổi 30

Bước qua cột mốc tuổi 30, nhiều người tự tin bản thân đang ở giai đoạn rực rỡ nhất của sự nghiệp với bề dày kinh nghiệm và kỹ năng thực chiến. Thế nhưng, thực tế phũ phàng từ thị trường việc làm lại dội cho họ một gáo nước lạnh. Tuổi tác, thứ vốn được xem là bảo chứng cho năng lực, nay lại trở thành rào cản vô hình khiến hồ sơ của hàng loạt lao động tinh nhuệ bị loại ngay từ vòng gửi xe.

Cú sốc tuổi 30

Chị Trần Thị Quỳnh sinh sống tại Thường Tín thuộc thành phố Hà Nội chưa từng nghĩ hành trình tìm việc ở tuổi 33 lại chông gai đến vậy. Sau khi chia tay công ty cũ, chị miệt mài nộp hồ sơ khắp nơi với hy vọng sớm ổn định cuộc sống và tài chính. Tuy nhiên, ngọn lửa nhiệt huyết ấy nhanh chóng bị dập tắt bởi những cái lắc đầu lạnh lùng từ phía nhân sự ngay khi họ nhìn thấy năm sinh trên giấy tờ.

"Có nơi chưa cần xem kỹ kinh nghiệm hay khả năng làm việc mà hỏi tuổi trước. Nghe tôi nói ngoài 30 tuổi thì họ bảo sẽ liên hệ lại, rồi chẳng thấy hồi âm", chị Quỳnh ngậm ngùi nhớ lại. Sự chạnh lòng lớn nhất đối với chị không hẳn nằm ở việc mất cơ hội việc làm, mà là cảm giác những năm tháng cống hiến và tích lũy chuyên môn bỗng chốc trở nên vô giá trị. Chị vẫn luôn tin rằng người lao động trung niên sở hữu sự bền bỉ, trách nhiệm và thái độ chuyên nghiệp mà bất cứ tổ chức nào cũng cần nếu họ được trao cơ hội tỏa sáng.

Đồng cảnh ngộ, anh Trần Đức Lợi ở quận Thanh Xuân cũng nếm trải vị đắng tương tự khi dấn thân vào thị trường tìm việc ở tuổi 34. Mang trong mình sự tự tin cao độ về kỹ năng thực chiến trong ngành đồ họa, anh rải hồ sơ suốt 5 tháng qua nhưng nhận lại chỉ là sự im lặng. Cầm trên tay email từ chối lần thứ 8 với lý do vô cùng khuôn mẫu là không phù hợp với tiêu chí trẻ hóa đội ngũ, người đàn ông này rơi vào trạng thái sốc và hụt hẫng tột độ. Bước vào các buổi phỏng vấn trực tiếp, anh ngỡ ngàng nhận ra không gian văn phòng nay đã bị lấp đầy bởi những gương mặt rất trẻ, thậm chí người quản lý trực tiếp phỏng vấn cũng nhỏ hơn anh nhiều tuổi.

Doanh nghiệp chuộng sức trẻ

Sự e dè của các công ty đối với nhân sự trưởng thành không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên, mà xuất phát từ những tính toán vận hành rất thực tế. Khi đặt câu hỏi ngược lại với phía tuyển dụng, anh Lợi nhận được câu trả lời thẳng thắn rằng vị trí đồ họa đòi hỏi áp lực tăng ca liên tục. Doanh nghiệp ưu tiên các bạn trẻ vì họ có sức khỏe dẻo dai, dễ uốn nắn theo văn hóa tổ chức và quan trọng nhất là chi phí chi trả sẽ thấp hơn đáng kể so với việc thuê một chuyên gia.

Dưới góc nhìn của một người sử dụng lao động, ông Trần Long Giang là Giám đốc Công ty Kiến trúc Thăng Long TAA đã phần nào xác nhận xu hướng này. Doanh nghiệp của ông không kỳ thị những người chạm ngưỡng 30, nhưng định hướng cốt lõi vẫn là tuyển dụng nhân sự trẻ tuổi để nhào nặn từ đầu thay vì chiêu mộ người đã quá dày dạn.

"Người trẻ thường có tinh thần học hỏi, dễ thích nghi với môi trường làm việc và sẵn sàng tiếp nhận những tư duy, xu hướng thiết kế mới. Điều tôi đánh giá cao nhất vẫn là thái độ, sự cầu tiến và mong muốn gắn bó lâu dài", ông Giang chia sẻ. Đứng ở góc độ quản trị doanh nghiệp, nếu ứng viên trẻ có nền tảng và tố chất tốt, công ty sẵn sàng bỏ thời gian đào tạo để họ trở thành những chiến binh thiện chiến trong tương lai với mức ngân sách hợp lý nhất.

Sự lãng phí kinh nghiệp lao động

Hiện tượng gạt bỏ nhân sự có kinh nghiệm không chỉ diễn ra tại Việt Nam mà đang trở thành nỗi ám ảnh mang tính toàn cầu. Ông Lê Quang Trung là nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm chỉ ra rằng, ngay cả những người mới 26 tuổi đôi khi cũng bị gắn mác là già trong một thị trường đầy rẫy sự cạnh tranh và biến động. Tại Trung Quốc, lời nguyền tuổi 35 từng làm rúng động giới văn phòng, nhưng sức ép tàn khốc đã đẩy giới hạn đào thải lùi về những độ tuổi sớm hơn rất nhiều. Các nhà tuyển dụng sẵn sàng từ chối những người mới ra trường vài năm chỉ vì họ bị cho là thiếu sự đột phá so với lứa sinh viên vừa nhận bằng tốt nghiệp.

Các quốc gia như Hàn Quốc và Nhật Bản cũng không nằm ngoài vòng xoáy khắc nghiệt này. Áp lực từ văn hóa cuồng công việc kết hợp cùng đà suy giảm của nền kinh tế buộc các tập đoàn lớn ưu tiên vắt kiệt sức lao động của độ tuổi đôi mươi thông qua các chương trình thực tập giá rẻ. Nếu lỡ nhịp tuyển dụng tập trung khi vừa rời ghế nhà trường, những lao động bước sang tuổi 28 lập tức rơi vào một vùng trũng nguy hiểm. Họ đối mặt với bi kịch bị chê là quá tuổi cho các vị trí khởi điểm, nhưng lại chưa đủ bề dày chiến tích để ngồi vào chiếc ghế quản lý cấp trung.

Việc đẩy những con người đang ở độ tuổi 30 ra khỏi thị trường lao động là một sự lãng phí khủng khiếp cho nền kinh tế. Đây chính là giai đoạn con người đạt đến độ chín muồi nhất về tư duy hệ thống, kỹ năng giải quyết vấn đề và sự điềm tĩnh trước sóng gió thương trường. Để tháo gỡ nút thắt này, ông Trung cho rằng cơ quan quản lý nhà nước cần sớm thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, tạo ra các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi phân biệt đối xử về tuổi tác trên các thông báo tuyển dụng. Đồng thời, các chủ doanh nghiệp phải thay đổi tầm nhìn, đánh giá người lao động như một khối tài sản sinh lời dài hạn chứ không đơn thuần là chi phí hao mòn ngắn hạn.

Tuy nhiên, trước khi chờ đợi sự xoay chuyển từ tầm nhìn vĩ mô, người lao động buộc phải tự trang bị vũ khí để sinh tồn. Bi kịch của tuổi 30 thường bắt nguồn từ việc ứng viên tự đóng khung bản thân trong những kỹ năng mang tính lối mòn qua nhiều năm tháng. Để không bị đào thải, con đường bền vững nhất là chủ động đa nhiệm hóa bản thân, nâng cấp tư duy quản lý và nắm bắt những công nghệ mới nhất. Bề dày kinh nghiệm chỉ thực sự phát huy giá trị khi nó được tôi luyện cùng một khả năng thích ứng linh hoạt trước thời cuộc biến động không ngừng.