‘Rừng Xanh Nước Bạc’ - Ai trả giá cho những con đập?

Thông điệp từ những người sống giữa rừng xanh

Năm 1993, Nguyên Phong có dịp gặp Alan Ereira, nhà làm phim đứng sau bộ phim tài liệu “From the Heart of the World: The Elder Brothers’ Warning”.

Bộ phim kể về người Kogi, một cộng đồng sống gần như biệt lập trên dãy Sierra ở Nam Mỹ. Qua bộ phim, người Kogi hiện lên với quan niệm rằng đời sống của họ gắn chặt với rừng, nguồn nước và các loài sinh vật. Họ chủ trương sống hòa hợp với thiên nhiên, chỉ ăn rau trái, không giết hại, không sở hữu, không tham lam mà sống hòa thuận, liên kết với mọi sự sống trên Trái Đất. Trong bộ phim của Ereira, người Kogi gửi lời cảnh báo ra bên ngoài: Mẹ Đất đang bị tổn thương bởi những hoạt động của con người.

Hơn ba thập niên sau, Nguyên Phong vẫn không ngừng suy tư về những bộ lạc sống biệt lập trong rừng sâu như Kogi, về những giá trị nguyên bản mà họ gìn giữ và những điều mà xã hội hiện đại có thể đã bỏ quên. Với tư cách một giáo sư công nghệ sinh học, Nguyên Phong có dịp ghé thăm các phòng thí nghiệm sinh học trên thế giới cũng như trao đổi với nhiều chuyên gia, ông nhận thấy tốc độ phát triển của công nghệ biến đổi di truyền, trí thông minh nhân tạo (AI) cùng những thử nghiệm can thiệp vào cấu trúc di truyền của sinh vật đang đặt ra nhiều vấn đề cần được nhìn nhận thận trọng.

Nguyên Phong quyết định đặt bút viết “Rừng Xanh Nước Bạc”, một cuốn tiểu thuyết kết hợp giữa phiêu lưu với các vấn đề về tài nguyên, sinh thái và mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Mike Smith, một cựu quân nhân Mỹ có gần 15 năm lăn lộn tại chiến trường Trung Đông. Sau khi giải ngũ, anh trở về quê hương kèm theo chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD). Anh mất ngủ, không biết làm gì với cuộc sống sau quân ngũ và thấy mình xa lạ ngay trên quê hương.

Theo lời khuyên của chuyên gia trị liệu tâm lý, Mike trở lại trường đại học để làm quen với cuộc sống mới. Trong thời gian đi học, Mike bắt đầu tự hỏi phải dựa vào đâu để đánh giá một nền văn minh. Liệu một xã hội có thể bị xem là kém phát triển chỉ vì không sở hữu những công nghệ giống chúng ta? Và liệu những gì khoa học hiện đại chưa giải thích được có đồng nghĩa với việc chúng không tồn tại?

Sau đó, Mike cùng nhóm bạn cựu quân nhân nhận việc bảo vệ an ninh cho một công ty tham gia đấu thầu dự án thủy lợi lớn ở Amazon. Dự án hướng đến việc kiểm soát lưu lượng sông và xây dựng hệ thống đập thủy điện phục vụ nhiều quốc gia trong khu vực. Đây là một công trình có giá trị hàng chục tỷ đô-la, với sự cạnh tranh quyết liệt giữa hai doanh nghiệp lớn, cùng những tranh chấp về lợi ích kinh tế và chính trị.

Một lần đi sâu vào rừng, Mike gặp Mapathi, tù trưởng của bộ lạc sơn mình màu xanh. Mapathi không giống hình dung thông thường của Mike về một người sống biệt lập trong rừng sâu. Ông có hiểu biết sâu rộng, nói được tiếng Anh và có thể trao đổi về nhiều vấn đề của xã hội hiện đại. Qua những cuộc trò chuyện với Mapathi, Mike nghe cách vị tù trưởng lý giải bệnh tật, thiền định và mối liên hệ giữa các sinh vật. Các cuộc đối thoại này mang màu sắc tâm linh rõ nét của tác phẩm, tiếp nối mối quan tâm lâu nay của Nguyên Phong về những chiều kích vượt ngoài nhận thức thông thường.

Từ những cuộc trò chuyện ấy, Mike dần thay đổi. Anh không còn là người lính, luôn tìm cách đối diện với mọi vấn đề bằng sức mạnh. Thay vào đó, anh trở nên trầm tĩnh hơn, biết quan sát, lắng nghe và suy nghĩ về ý nghĩa của sự sống.

Khi lợi ích kinh tế đối đầu với sự sống của thiên nhiên

Nếu những cuộc gặp gỡ với Mapathi đưa người đọc đến gần hơn với thế giới tinh thần của bộ lạc, thì câu chuyện về dự án thủy lợi Amazon lại mở ra một vấn đề mang tính thời sự về cuộc tranh giành tài nguyên thiên nhiên và những lợi ích đứng sau các công trình được gọi là phát triển.

Trong “Rừng Xanh Nước Bạc”, cuộc cạnh tranh giữa 2 doanh nghiệp, còn gắn liền với việc tranh chấp lợi ích giữa các quốc gia, khi mỗi bên đều muốn giành quyền kiểm soát nguồn nước và có được lợi thế kinh tế, chính trị cho mình.

Trong một cuộc trò chuyện với Mapathi, Fabian - người đại diện công ty tham gia dự án - cũng thừa nhận rằng những người thực sự muốn bảo vệ môi trường thường ở vào thế yếu trước các tập đoàn có tiềm lực kinh tế và ảnh hưởng chính trị lớn. Ngay cả những công trình được thiết kế với mục tiêu kiểm soát nguồn nước, cung cấp điện và hỗ trợ phát triển kinh tế cũng có thể gây ra những thay đổi sâu rộng đối với hệ sinh thái nếu không được cân nhắc thận trọng.

Thông qua lời Mapathi và những quan sát của Mike, tác phẩm cho thấy hậu quả của việc khai thác rừng thiếu kiểm soát. Khi cây cối bị chặt phá, đất mất đi lớp rễ giữ nước, lớp đất màu mỡ bị cuốn trôi, lũ lụt và sạt lở trở nên nghiêm trọng hơn. Một khi diện tích rừng suy giảm, khả năng điều hòa khí hậu và duy trì môi trường sống của vô số loài sinh vật cũng bị ảnh hưởng. Những tổn thất ấy không chỉ thuộc về thiên nhiên. Các cộng đồng bản địa vốn sinh sống dựa vào rừng cũng mất đi đất đai, nguồn nước và khó duy trì nếp sống cũ. Nhiều người bị cưỡng bách lao động, bị đẩy khỏi nơi cư trú hoặc phải đối diện với nguy cơ đồng hóa khi tiếp xúc với xã hội bên ngoài.

Mối lo về hậu quả của việc phá rừng nối câu chuyện hư cấu của Nguyên Phong với lời cảnh báo của người Kogi. Hơn ba mươi năm trước, người Kogi đã cố gắng nói với thế giới rằng một ngọn núi bị tổn thương, một khu rừng bị tàn phá hay một dòng sông bị ô nhiễm không bao giờ chỉ giới hạn trong khu vực đó.

Qua sự đối lập giữa đời sống của bộ lạc và dự án thủy điện, “Rừng Xanh Nước Bạc” đặt lại câu hỏi về thước đo của một xã hội văn minh, hạnh phúc và ý nghĩa của cuộc sống. Những người sống trong rừng không sở hữu máy móc tối tân, nhưng họ lại am hiểu sâu sắc về chu kỳ sinh trưởng của cây cối, sự thay đổi của thời tiết và mối liên hệ giữa các sinh vật. Họ dành thời gian quan sát, tĩnh tâm và duy trì sự hài hòa với môi trường sống. Trong khi đó, xã hội hiện đại với những tiến bộ khoa học và công nghệ lại đang phải đối diện với nhiều vấn đề do chính hoạt động của con người gây ra. Qua xung đột quanh dự án thủy điện, cuốn sách đặt câu hỏi về trách nhiệm của những người quyết định can thiệp vào tự nhiên. Một dự án mang lại lợi ích cho nhiều quốc gia nhưng khiến một cộng đồng mất nơi sinh sống sẽ được đánh giá là thành công theo thước đo nào?

Tuy là một tác phẩm hư cấu nhưng tác giả đã khéo léo kết hợp nhiều kiến thức thuộc các lĩnh vực môi trường, sinh học, khảo cổ học, lịch sử, công nghệ và tâm linh mà ông dày công nghiên cứu. Chính sự đan xen giữa kiến thức đa lĩnh vực, câu chuyện phiêu lưu và những cuộc đối thoại mang tính chiêm nghiệm tạo nên nét riêng của “Rừng Xanh Nước Bạc”.

Độc giả cũng sẽ bắt gặp những đặc điểm quen thuộc trong các tác phẩm của Nguyên Phong như cách kể chuyện giản dị, những tình tiết bất ngờ và những suy ngẫm về nhân quả, sự sống, tâm thức cùng mối liên hệ giữa con người với vũ trụ. Tuy nhiên, lần này, những suy ngẫm ấy được đặt trong một bối cảnh rộng lớn hơn, nơi vận mệnh của một cá nhân gắn liền với vận mệnh của khu rừng, dòng sông và cả hành tinh.

Hơn 30 năm đã trôi qua kể từ khi người Kogi lần đầu gửi lời cảnh báo đến thế giới, nhưng những vấn đề họ đề cập vẫn tiếp tục được đặt ra trong các cuộc thảo luận về môi trường và tương lai nhân loại. Với “Rừng Xanh Nước Bạc”, Nguyên Phong không chỉ muốn người đọc nhìn thấy những hiểm nguy môi trường đang phải đối mặt, mà còn mong mỗi người nhận thức được vai trò của mình trong việc gìn giữ sự sống. Như ông đã nhắn gửi ngay từ đầu sách: “Những thay đổi lớn lao nhất đều bắt đầu từ sự thay đổi ở mỗi người. Tôi hy vọng rằng mỗi chúng ta đều là một phần tạo nên thay đổi, cùng nhau lan tỏa nhận thức tôn trọng và bảo vệ sự sống đẹp đẽ của hành tinh này, để cứu vãn những gì còn có thể cứu vãn, để trong tương lai con cháu chúng ta có thể sống trong thanh bình, yên ổn và hạnh phúc".

Nguyên Phong (GS. John Vu) tên thật là Vũ Văn Du, ông sống ở Mỹ từ năm 1968.

John Vu là Giáo sư ưu tú ngành Khoa học Máy tính, Giám đốc Chương trình Đổi mới Công nghệ Sinh học và Tính toán (Biotechnology Innovation and Computation), đồng Giám đốc chương trình Trí tuệ Nhân tạo (Artificial Intelligence) tại Đại học Carnegie Mellon. Hiện ông đã nghỉ hưu. Trước khi bước vào giới học viện giảng dạy, ông là Kỹ sư trưởng và Technical Fellow (chức danh danh dự cao cấp nhất của chuyên viên kỹ thuật) tại Công ty Boeing. Tại đây, ông đã dẫn dắt thành công một số chương trình nghiên cứu không gian vũ trụ, bao gồm cải tiến phần mềm cho máy bay Boeing 777.

Nguyên Phong là bút danh ông dùng cho bộ sách văn hóa tâm linh được dịch, viết phóng tác từ trải nghiệm, tiềm thức và quá trình nghiên cứu, khám phá các giá trị tinh thần Đông phương. Ông đã viết phóng tác tác phẩm bất hủ Hành trình về Phương Đông năm 24 tuổi (1974). Các tác phẩm khác của Nguyên Phong được bạn đọc nhiều thế hệ yêu thích: Ngọc Sáng Trong Hoa Sen, Bên Rặng Tuyết Sơn, Hoa Sen Trên Tuyết, Hoa Trôi Trên Sóng Nước, Huyền Thuật Và Các Đạo Sĩ Tây Tạng, Trở Về Từ Xứ Tuyết, Trở Về Từ Cõi Sáng, Minh Triết Trong Đời Sống, Đường Mây Qua Xứ Tuyết, Muôn Kiếp Nhân Sinh 1-2-3, Đường Mây Trong Cõi Mộng, Đường Mây Trên Đất Hoa... và bộ sách dành cho sinh viên, thầy cô.