Huy động gần 500 kỹ sư, công nhân, vượt hàng nghìn m3 đất đá sạt lở để hoàn thành hầm xuyên núi dài nhất Đông Nam Á

Nằm xuyên qua dãy Hải Vân, nối TP. Huế và TP. Đà Nẵng, hầm đường bộ Hải Vân là một trong những công trình giao thông ngầm xuyên núi tiêu biểu của Việt Nam. Đằng sau hệ thống hai ống hầm hiện đại là hành trình xây dựng kéo dài qua hai giai đoạn, với nhiều sự cố địa chất phức tạp và những nỗ lực khắc phục của đội ngũ kỹ sư, công nhân.

Đáng chú ý, trong quá trình thi công hầm Hải Vân 2, từng có thời điểm gần 500 kỹ sư, công nhân được huy động để đẩy nhanh tiến độ, đưa công trình về đích sau hơn 4 năm xây dựng.

Khối đá hơn 20 tấn đổ sập và cuộc chạy đua xử lý sự cố

Trước khi hầm Hải Vân đi vào khai thác, phương tiện lưu thông giữa Huế và Đà Nẵng phải vượt cung đèo dài hơn 21km, với nhiều đoạn dốc lớn, khúc cua gấp và thường xuyên chịu ảnh hưởng của sương mù, mưa lớn.

Tháng 8/2000, dự án hầm đường bộ Hải Vân chính thức khởi công với tổng vốn đầu tư hơn 127 triệu USD, chủ yếu sử dụng nguồn vốn vay ODA của Nhật Bản.

Theo thiết kế, toàn tuyến dài 12,047km, bao gồm hầm chính, đường dẫn và các hạng mục phụ trợ. Riêng ống hầm chính dài 6.280m, rộng khoảng 10m, cao 7,5m, bố trí hai làn xe lưu thông hai chiều. Song song là hầm cứu nạn rộng khoảng 4,7m, kết nối với hầm chính bằng các lối ngang phục vụ thoát hiểm.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 5 tháng sau khi khởi công, khu vực cửa hầm phía Nam xảy ra sự cố sạt lở nghiêm trọng. Một khối đá nặng hơn 20 tấn cùng khoảng 600m3 đất đá bất ngờ đổ sập, tạo hốc sụt dài khoảng 6 m trên nóc hầm, khiến quá trình thi công gặp nhiều khó khăn.

Trước tình huống này, chủ đầu tư từng mời Công ty Kend Tunneling của Hong Kong tham gia tư vấn xử lý với chi phí dự kiến khoảng 1 triệu USD. Tuy nhiên, sau khoảng một tuần, đơn vị này rút lui.

Nhiệm vụ sau đó được giao cho Tổng công ty Sông Đà, với lực lượng kỹ sư Công ty Sông Đà 10 trực tiếp tiếp quản hiện trường. Sau khoảng 4 tháng, đội ngũ trong nước đã khắc phục thành công điểm sạt lở, đưa công trường trở lại hoạt động. Chi phí xử lý được công bố khoảng 300.000 USD, thấp hơn đáng kể so với mức dự kiến ban đầu.

Trong quá trình xây dựng, công trình áp dụng phương pháp đào hầm NATM của Áo, kết hợp khả năng tự chịu lực của khối đá với các giải pháp phun bê tông, neo đá và gia cố kết cấu. Điều kiện địa chất thay đổi liên tục buộc các kỹ sư phải thường xuyên quan trắc, đánh giá và điều chỉnh phương án thi công.

Việc trực tiếp tham gia xử lý những tình huống phức tạp tại Hải Vân đã giúp đội ngũ kỹ sư Việt Nam tích lũy kinh nghiệm, từng bước làm chủ công nghệ xây dựng hầm xuyên núi.

Ngày 5/6/2005, sau gần 5 năm thi công, hầm Hải Vân 1 chính thức khánh thành. Với chiều dài 6,28km, công trình xác lập kỷ lục hầm đường bộ dài nhất Đông Nam Á tại thời điểm đưa vào khai thác.

Hàng nghìn mét khối đất đá vùi lấp công trường, gần 500 người được huy động

Sau hơn một thập kỷ vận hành, nhu cầu giao thông qua hầm Hải Vân ngày càng tăng, trong khi việc tổ chức hai chiều xe chạy trong cùng một ống hầm dần bộc lộ hạn chế về năng lực thông hành.

Năm 2016, dự án mở rộng hầm Hải Vân được triển khai theo hình thức BOT, với sự tham gia đầu tư của Công ty Cổ phần Đầu tư Đèo Cả thuộc Tập đoàn Đèo Cả. Tổng mức đầu tư được công bố khoảng 7.295 tỷ đồng.

Khác với giai đoạn đầu, hầm Hải Vân 2 được hình thành bằng cách mở rộng hầm lánh nạn hiện hữu thành ống hầm giao thông hai làn xe. Phương án này giúp tận dụng công trình đã xây dựng, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu kỹ thuật khắt khe khi hầm Hải Vân 1 vẫn phải duy trì hoạt động.

Trong suốt quá trình thi công, các hoạt động khoan, nổ mìn và đào đất đá phải được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn cho cả công trình mới và ống hầm đang khai thác.

Thử thách lớn xuất hiện ngày 21/6/2018, khi công trường xảy ra sự cố sụt đất kết hợp phun mạch nước ngầm. Hàng nghìn mét khối đất đá tràn xuống, vùi lấp toàn bộ một đoạn hầm dài hàng chục mét, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động thi công. Để khắc phục, nhà đầu tư và các đơn vị thi công phải tổ chức xử lý hiện trường, điều chỉnh giải pháp kỹ thuật, gia cố những khu vực địa chất phức tạp trước khi tiếp tục đào hầm.

Phương pháp NATM tiếp tục được áp dụng, với các biện pháp khoan, nổ mìn, phun bê tông và neo đá được tính toán theo điều kiện địa chất từng đoạn. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm kiểm soát biến dạng, ổn định kết cấu và bảo đảm an toàn lâu dài cho công trình.

Sau quá trình vượt khó, ngày 7/10/2019, hầm Hải Vân 2 chính thức được đào thông, đánh dấu việc hoàn thành một trong những công đoạn phức tạp nhất của dự án. Ở giai đoạn nước rút, hàng trăm kỹ sư, công nhân được huy động tập trung hoàn thiện kết cấu, lắp đặt thiết bị và kiểm tra các hệ thống vận hành. Có thời điểm, lực lượng thi công lên tới gần 500 người nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ.

Ngày 11/1/2021, sau hơn 4 năm triển khai, hầm Hải Vân 2 chính thức khánh thành, hoàn thiện hệ thống hai ống hầm giao thông xuyên dãy Hải Vân.

Việc đưa ống hầm thứ hai vào khai thác giúp phân tách dòng phương tiện theo hai chiều riêng biệt, mỗi ống bố trí hai làn xe, qua đó nâng cao năng lực thông hành và hạn chế nguy cơ xung đột giao thông.

Hệ thống hai ống hầm còn được kết nối bằng 15 hầm ngang phục vụ thoát hiểm và xử lý sự cố. Các thiết bị chiếu sáng, thông gió, phòng cháy chữa cháy và giám sát giao thông được đầu tư đồng bộ, trong đó có hệ thống SCADA hỗ trợ trung tâm điều hành theo dõi, kiểm soát hoạt động bên trong hầm. Nếu trước đây, phương tiện phải mất khoảng một giờ để vượt cung đèo Hải Vân dài hơn 21km, tuyến hầm xuyên núi giúp rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn khoảng 10-15 phút, đồng thời hạn chế rủi ro từ địa hình hiểm trở và thời tiết bất lợi.

Từ những vụ sạt lở nghiêm trọng đến việc hoàn thiện hệ thống hai ống hầm dài hơn 6km, công trình Hải Vân không chỉ tạo bước chuyển lớn về kết nối giao thông Bắc - Nam mà còn ghi dấu năng lực tổ chức thi công, xử lý địa chất phức tạp và làm chủ công nghệ xây dựng hầm của đội ngũ kỹ sư Việt Nam.