Sàn giao dịch carbon có thể vận hành thí điểm ngay trong tháng 6

Tại Diễn đàn quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động ngày 5/6, ông Nguyễn Tuấn Quang, Cục phó phụ trách Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết việc vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước có thể được triển khai ngay trong tháng 6 nếu các thủ tục còn lại được hoàn tất đúng tiến độ.

Theo ông Quang, hầu hết các cấu phần quan trọng của thị trường carbon đã được chuẩn bị. Các quy định liên quan đến hoạt động giám sát giao dịch, hệ thống đăng ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính, quản lý tín chỉ carbon và các nội dung liên quan đã được ban hành.

Hiện cơ quan quản lý đang hoàn thiện một số nội dung kỹ thuật cuối cùng, bao gồm quy chế vận hành thị trường carbon và cơ chế cấp phép cho các công ty chứng khoán tham gia hỗ trợ giao dịch.

Về hạ tầng công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ đăng ký hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon đã cơ bản hoàn thành, được đánh giá đáp ứng yêu cầu về an toàn thông tin và sẵn sàng đưa vào vận hành.

Theo Nghị định 29, thị trường carbon sẽ có sự tham gia của nhiều chủ thể, bao gồm cơ quan quản lý nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, hai sở giao dịch chứng khoán, các ngân hàng thương mại và công ty chứng khoán.

Theo lộ trình được Chính phủ phê duyệt, Việt Nam sẽ triển khai giai đoạn thí điểm trước khi đưa thị trường carbon vào vận hành chính thức trong những năm tiếp theo.

Doanh nghiệp tăng tốc chuẩn bị

Việc hình thành thị trường carbon được đánh giá sẽ tác động trực tiếp tới nhiều ngành phát thải lớn như thép, xi măng, điện, hóa chất và vận tải.

PGS. TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách, Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng doanh nghiệp cần sớm xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và kiểm kê phát thải minh bạch, đồng thời chủ động xây dựng chiến lược giảm phát thải dài hạn thay vì chờ tới khi các quy định được áp dụng đầy đủ.

Theo ông, việc đầu tư công nghệ, chuyển đổi năng lượng và tham gia cơ chế tín chỉ carbon từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí tuân thủ trong tương lai. Ngược lại, những đơn vị chậm chuẩn bị có thể phải đối mặt với áp lực tài chính lớn khi nhu cầu mua tín chỉ carbon gia tăng hoặc các quy định về phát thải ngày càng siết chặt.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu chuẩn bị cho giai đoạn vận hành thị trường.

Ông Nguyễn Phú Dương, Phó Tổng Giám đốc Tổng CTCP Thép Việt Nam (VNSTEEL - mã TVN), cho biết doanh nghiệp đã triển khai kiểm kê khí nhà kính tại các đơn vị thành viên, rà soát các nguồn phát thải lớn và áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng nhằm giảm lượng phát thải trong quá trình sản xuất thép.

Bên cạnh việc tối ưu hóa hạn ngạch phát thải được phân bổ, VNSTEEL cũng đang nghiên cứu phát triển các dự án trồng rừng trên quỹ đất hiện có nhằm tạo nguồn tín chỉ carbon phục vụ nhu cầu bù đắp phát thải trong tương lai.

Vì sao Việt Nam cần thị trường carbon?

Việt Nam đã cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các biện pháp hành chính đơn thuần là chưa đủ. Thay vào đó, cần một cơ chế thị trường nhằm tạo động lực kinh tế cho hoạt động cắt giảm phát thải.

Đó cũng là vai trò của thị trường carbon.

Về nguyên lý, doanh nghiệp phát thải thấp hơn hạn ngạch được cấp sẽ có phần tín chỉ carbon dư thừa để bán. Ngược lại, doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch phải mua thêm tín chỉ carbon hoặc hạn ngạch phát thải để bù đắp.

Thông qua cơ chế giao dịch, giá carbon được hình thành trên thị trường, tạo áp lực tài chính buộc doanh nghiệp phải cân nhắc giữa việc đầu tư giảm phát thải hay bỏ tiền mua tín chỉ carbon.

Cơ chế này được đánh giá hiệu quả hơn so với cách quản lý hành chính truyền thống bởi doanh nghiệp có quyền lựa chọn phương án tối ưu nhất về chi phí.

Doanh nghiệp có thể tạo thêm doanh thu và thu hút vốn xanh

Một trong những điểm đáng chú ý của thị trường carbon là khả năng biến các hoạt động bảo vệ môi trường thành nguồn thu thực tế.

Các dự án trồng rừng, năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải hoặc nông nghiệp phát thải thấp đều có khả năng tạo ra tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ giảm phát thải mà còn có thể tạo thêm nguồn doanh thu từ việc bán tín chỉ carbon.

Bên cạnh đó, thị trường carbon còn giúp tối ưu hóa chi phí chuyển đổi xanh trên quy mô toàn nền kinh tế. Những doanh nghiệp có chi phí giảm phát thải thấp hơn có thể bán tín chỉ cho các đơn vị gặp khó khăn hơn trong việc cắt giảm phát thải, qua đó giúp giảm tổng chi phí tuân thủ của toàn hệ thống.

Việc vận hành thị trường carbon cũng được kỳ vọng mở ra cơ hội thu hút dòng vốn xanh từ quốc tế.

Một thị trường minh bạch và vận hành theo các chuẩn mực quốc tế có thể giúp Việt Nam tiếp cận tốt hơn các quỹ khí hậu, quỹ ESG và các nguồn vốn phục vụ quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, đây còn là công cụ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh nhiều quốc gia đang áp dụng cơ chế định giá carbon đối với hàng hóa nhập khẩu.

Đặc biệt, Liên minh châu Âu đang triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), yêu cầu nhiều mặt hàng nhập khẩu phải khai báo và chịu chi phí phát thải carbon. Các doanh nghiệp có mức phát thải thấp hoặc sở hữu tín chỉ carbon hợp lệ sẽ có nhiều lợi thế hơn khi tiếp cận các thị trường lớn.

Xa hơn, khi tín chỉ carbon được công nhận là một loại tài sản có thể giao dịch, thị trường còn mở ra cơ hội phát triển các dịch vụ môi giới, lưu ký, thanh toán và nhiều sản phẩm tài chính xanh khác. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng cho quá trình hình thành thị trường tài chính xanh tại Việt Nam trong những năm tới.