Sân vận động VinFast và câu chuyện lợi ích kinh tế khổng lồ từ 'thương quyền đặt tên'

Sân vận động 135.000 chỗ ngồi chính thức mang tên "VinFast"

Vào ngày 30/7, Tập đoàn Vingroup đã công bố quyết định lựa chọn thương hiệu xe điện "VinFast" làm tên gọi cho dự án sân vận động lớn nhất thế giới tại Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội.

Nằm ở cửa ngõ phía Nam của Thủ đô, công trình đạt tiêu chuẩn FIFA này sở hữu tổng diện tích đất lên tới 73,3ha với sức chứa thiết kế 135.000 chỗ ngồi. Khi hoàn thiện, sân vận động VinFast được định hình là một tổ hợp thể thao, văn hóa và giải trí đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe nhất để đăng cai các sự kiện quốc tế lớn như ASIAD, FIFA World Cup hay Olympic trong tương lai.

Theo kế hoạch được Vingroup công bố, sân vận động VinFast dự kiến sẽ chính thức hoàn thành xây dựng và đi vào vận hành vào tháng 7/2027.

Việc đặt tên sân vận động bằng tên thương hiệu không phải chuyện mới. Trên thế giới, từ lâu đã xuất hiện một nền kinh tế khổng lồ từ hoạt động "naming rights" (quyền đặt tên).

Thương quyền đặt tên (Naming Rights) sân vận động là gì?

Thương quyền đặt tên (naming rights) là một dạng hợp đồng giao dịch tài chính mà trong đó một doanh nghiệp hoặc thương hiệu chi trả một khoản tiền lớn để được quyền gắn tên thương mại của mình lên một công trình công cộng lớn, tiêu biểu là các sân vận động, nhà thi đấu hoặc đấu trường thể thao.

Mô hình này bắt đầu xuất hiện và phát triển mạnh mẽ từ những năm 1980 tại Hoa Kỳ khi các câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp chủ động nhượng quyền đặt tên sân đấu cho các doanh nghiệp nhằm đa dạng hóa nguồn thu tài chính phục vụ mục tiêu cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất. Ngược lại, các doanh nghiệp tận dụng tên gọi sân vận động để nâng cao độ nhận diện thương hiệu và tiếp cận tệp khách hàng đại chúng một cách tự nhiên.

Đến nay, mô hình kinh doanh này đã được phổ biến rộng rãi, rất nhiều các sân vận động và nhà thi đấu tại các giải đấu chuyên nghiệp ở Mỹ sở hữu tên gọi gắn liền với các nhà tài trợ thương mại.

Thị trường trị giá trăm triệu USD

Theo báo cáo nghiên cứu của đơn vị dữ liệu SponsorUnited được đăng tải trên tạp chí Forbes, thương quyền đặt tên đang đóng vai trò là một trong những động cơ kinh tế có ảnh hưởng lớn nhất trong thế giới thể thao chuyên nghiệp.

Chỉ tính riêng tại 7 giải đấu lớn nhất của Mỹ, các thương hiệu đang chi trả tổng cộng 891 triệu USD hàng năm cho các thỏa thuận đặt tên sân vận động.

Trong đó, các doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính đang là nhóm ngành chi tiêu mạnh mẽ nhất trên thị trường thương quyền đặt tên. Các thương hiệu tài chính chi tổng cộng hơn 400 triệu USD mỗi năm, bỏ xa ngành bảo hiểm (lĩnh vực chi tiêu lớn thứ hai).

Trong cơ cấu này, nhóm ngân hàng truyền thống nắm giữ hơn một nửa số lượng giao dịch, theo sau là các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực dịch vụ đầu tư. Các lĩnh vực đóng góp lớn tiếp theo lần lượt là bảo hiểm, ô tô và viễn thông.

Những bản hợp đồng kỷ lục

Mỹ là một trong những quốc gia có thị trường thương quyền đặt tên sôi động nhất thế giới.

Tại giải bóng bầu dục NFL, đây là giải đấu có quy mô hợp đồng trung bình đạt gần 10 triệu USD mỗi năm. Hợp đồng lớn nhất thuộc về thương hiệu dịch vụ tài chính SoFi với SoFi Stadium (sân vận động quy mô 72.000 chỗ ngồi tại Inglewood, Los Angeles) trị giá 400 triệu USD trong thời hạn 20 năm, tương đương hơn 20 triệu USD/năm.

Tại giải bóng rổ NBA, thương hiệu Intuit chi trả hơn 20 triệu USD mỗi năm cho nhà thi đấu Intuit Dome tại Inglewood.

Tại giải khúc côn cầu NHL, kỷ lục chi tiêu lớn nhất trong lịch sử các hợp đồng đặt tên sân vận động thể thao thuộc về thương hiệu Crypto.com với mức chi xấp xỉ 30 triệu USD mỗi năm cho đấu trường tại Los Angeles.

Ngoài ra, tại Mỹ còn có rất nhiều thương vụ giá trị lớn khác như: Tập đoàn bảo hiểm MetLife chi trả hợp đồng trị giá 625 triệu USD trong thời hạn 26 năm cho MetLife Stadium; tập đoàn dịch vụ tài chính Scotiabank chi trả hợp đồng trị giá 639 triệu USD trong 21 năm cho Scotiabank Arena; thương hiệu xe sang Mercedes-Benz chi trả 324 triệu USD trong 27 năm cho Mercedes-Benz Stadium; Caesars Entertainment chi 138 triệu USD cho hợp đồng 20 năm để gắn tên thương hiệu với sân vận động Caesars Superdome…

Tại thị trường bóng đá châu Âu, các câu lạc bộ bóng đá hàng đầu như Real Madrid hay Barcelona thu về nguồn tiền vượt mốc 35 triệu Euro mỗi mùa bóng từ quyền đặt tên sân vận động. Nổi bật là giá trị khai thác thương mại của sân vận động Santiago Bernabéu và Camp Nou ước tính đạt khoảng 36,5 triệu Euro cho mỗi mùa giải.

Giải vô địch quốc gia Đức (Bundesliga) dẫn đầu châu Âu khi có tới 80% số sân vận động đã bán tên gọi thương mại, trong khi giải Ngoại hạng Anh (Premier League) chỉ đạt tỷ lệ 30% và giải La Liga (Tây Ban Nha) chỉ có 5% số sân thực hiện mô hình này.

Tại thị trường Nam Mỹ (Brazil), xu hướng thương quyền đặt tên đang phát triển mạnh mẽ với các thương vụ trị giá hàng trăm triệu real (R$). Hợp đồng của Allianz Parque (sân nhà câu lạc bộ Palmeiras) mang lại nguồn thu tăng từ 15 triệu R$/năm vào năm 2013 lên 27,5 triệu R$/năm vào năm 2023, đạt tổng giá trị hợp đồng 300 triệu R$ cho thời hạn 20 năm.

Sân vận động Neo Química Arena (sân nhà Corinthians) hợp tác cùng Hypera Pharma thu về 300 triệu R$ trong 20 năm. Cột mốc kỷ lục thuộc về thương hiệu bán lẻ Mercado Livre với hợp đồng khai thác đặt tên sân Mercado Livre Arena Pacaembu trị giá lên đến 1 tỷ R$ trong thời hạn 30 năm. Ngoài ra, sân Ligga Arena cũng mang lại nguồn thu 200 triệu R$ cho hợp đồng 15 năm.